Odprawa dla funkcjonariusza po przejściu na umowę o pracę. SN odmówił skargi

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych wyrokiem z 20 grudnia 2024 r., IV Pa 185/24, po rozpoznaniu sprawy

z powództwa B. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w

Zielonej Górze, o odprawę pieniężną, oddalił apelację strony pozwanej od wyroku

Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z 19 czerwca 2024 r., IV P 207/24,

zasądzającego na rzecz powoda kwotę 26.651,70 zł tytułem odprawy.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył pozwany zastępowany przez

Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskie w całości. Skarżący we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, że w sprawie

ujawniła się potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to art. 165 ust. 2

I PSK 173/26

2

ustawy o Służbie Cywilnej, przy czym rozbieżności wywołuje zagadnienie czy

poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23,

niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową

okoliczność w rozumieniu art. 165 ust. 2 ustawy o Słuzbie Cwywilnej (i jego

odpowiednika art. 252 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej

Administracji Skarbowej), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu

przedawnienia roszczenia, przy czym: twierdząco na to pytanie (nie uwzględniając

przedawnienia roszczenia) odpowiedział Sąd II instancji w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku (oraz w wyrokach z: 20 grudnia 2024 r., IV Pa 188/24,

2 grudnia 2024 r., IV Pa 184/24 oraz z 28 listopada 2024 r., IV Pa 177/24), jak

również Sąd Okręgowy w Gdańsku w wyroku z 20 grudnia 2024 r., VII Pa 117/24,

Sąd Okręgowy w Szczecinie z 17 października 2024 r., VI Pa 39/24, LEX nr

3819255); negatywnie zaś kwestię tę rozstrzygnął (oddalając przedawnione

roszczenia) Sąd Okręgowy w Częstochowie w wyroku z 16 kwietnia 2024 r.,

IV Pa 6/24, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w wyroku z 16 grudnia 2024 r.,

VI Pa 93/24, Sąd Okręgowy w Białymstoku w wyrokach z 24 września 2024 r., V Pa

29/24, z 10 lipca 2024 r., V Pa 28/24 oraz z 30 października 2024 r.,V Pa 51/24.

Skarżący wskazał, że kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu

terminu przedawnienia, przy czym według jednej linii orzeczniczej, opartej na

wykładni językowej art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Cywilnej (oraz stanowiącego

jego odpowiednik art. 252 ust. 2 u KAS), jest do tego uprawniony wyłącznie

kierownik jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona; według linii

konkurencyjnej, uprawnienie to przysługuje również sądowi powszechnemu. Ten

problem prawny zdaniem Skarżącego dostrzeżono, lecz nie rozstrzygnięto w nauce

prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

I PSK 173/26

3

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Z kolei

zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania konstrukcyjne tego

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek

o przyjęcie jej do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że istnieje przynajmniej jedna z

okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie powinno

zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych, które wywołują istotne rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego oraz sądów powszechnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Zauważyć trzeba, że odwołanie się do przesłanki przedsądu, jaką jest

potrzeba wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca

2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22,

Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i

pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej

okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości

interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK

111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349).

W rozpoznawanej sprawie, podobnie jak w podobnych sprawach już

rozpoznanych już przez Sąd Najwyższy (np. postanowienia Sądu Najwyższego z

I PSK 173/26

4

17 grudnia 2025 r., III PSK 22/24, oraz z 1 kwietnia 2025 r., III PSK 65/24),

wątpliwości skarżącego dotyczyły wykładni przepisów art. 163 ust. 4 ustawy z 27

sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1799 ze zm.) oraz art. 170

ust. 3 i 4 ustawy z 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej

Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948). Należy zatem zwrócić uwagę,

że Sąd Najwyższy zajął się już rozstrzygnięciem rozbieżności w orzecznictwie,

które występowały w tym przedmiocie. Wcześniej, 6 lutego 2024 r. podjęta została

przez Sąd Najwyższy uchwała (III PZP 2/23, OSNP 2024 Nr 7, poz. 69, str. 18),

zgodnie z którą funkcjonariuszowi służby celnej, który w świetle art. 165 ust. 3

ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej

Administracji Skarbowej, stał się funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej,

pełniącym służbę w jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie

przyjął propozycję, o jakiej mowa w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe

warunki zatrudnienia, na podstawie umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171

ust. 1 wyżej wymienionej ustawy pracownikiem zatrudnionym w Krajowej

Administracji Skarbowej, na podstawie umowy o pracę, przysługuje - w związku z

zakończeniem służby - prawo do odprawy pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy z dnia

27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, w związku ze stosowanym odpowiednio

art. 170 ust. 1, 3 i 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji

Skarbowej).

W ocenie Sądu Najwyższego, podstawa do przyjęcia poglądu o

przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z prokonstytucyjnej wykładni

przepisów ustawowych, uwzględniającej zasadę równości wobec prawa i równego

traktowania przez władze publiczne. Sąd Najwyższy stanął zatem na stanowisku,

zgodnie z którym, mimo że prawo do odprawy nie wynika wprost z art. 170

ust. 1 p.w.KAS, konieczne jest odstąpienie od jego wykładni językowej na rzecz

wykładni funkcjonalnej i systemowej. Taka możliwość wynika z analizy orzeczeń

Sądu Najwyższego, w których podkreśla się trafnie, że odejście od wyników

wykładni językowej jest uzasadnione wtedy, gdy prowadzi ona do absurdu albo do

rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji lub gdy zachodzi

sprzeczność jej wyników z podstawowymi założeniami systemu prawnego, albo

niemożność jej akceptacji, ze względów moralnych lub społecznych. Zdaniem Sądu

I PSK 173/26

5

Najwyższego, odprawa w służbach mundurowych ma charakter gratyfikacji za

wieloletnią służbę dla Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to dodatkowym

uzasadnieniem dla jej wypłaty osobie, która w sposób niezawiniony i wbrew swojej

woli służbę tę kończy. W przypadku funkcjonariusza, którego służba na skutek

przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia na stanowisku w ramach

korpusu służby cywilnej uległa zakończeniu i który utracił szereg uprawnień

składających się na tzw. "prawo do munduru", konieczne jest zrekompensowanie

mu dotychczasowych szczególnych warunków służby związanych z pracą w

formacji mundurowej. Dlatego, uzasadnione jest odstąpienie od rezultatów wykładni

gramatycznej, zwłaszcza biorąc pod uwagę konstytucyjną zasadę równości w

zakresie ochrony praw majątkowych. Sąd Najwyższy wskazał, że art. 64

ust. 2 Konstytucji RP jest uznaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego podstawą

uzasadniającą przyznanie świadczenia funkcjonariuszom (por. uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP

2006 nr 15-16, poz. 227).

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że skoro funkcjonariusz nawiązuje

stosunek pracy w ramach Krajowej Administracji Skarbowej, to jego sytuacja jest

jakościowo lepsza od sytuacji funkcjonariusza, który odrzucił przedstawioną mu

propozycję. Sytuacja tych dwóch funkcjonariuszy jest analogiczna w zakresie

wygaśnięcia stosunku służbowego, zarówno jeden, jak i drugi tracą swój status

funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej, a w konsekwencji związane z nim

przywileje (jak również obowiązki).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

[a.ł]