Upadek po alkoholu na schodach hostelu w podróży służbowej. SN nie przyjął skargi pracownika

Wyrokiem z dnia 31 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w Tarnowie, w sprawie

z powództwa S.S. przeciwko R. spółka z o.o. w R. o sprostowanie protokołu

powypadkowego, oddalił apelacje powoda wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego

w Bochni z dnia 28 listopada 2024 r.

Sąd odwoławczy podkreślił, że zachowanie powoda stanowiło zerwanie

związku z pracą w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(jednolity tekst: Dz. U. z 2022 r. poz. 2189 ze zm. – dalej jako ustawa zasiłkowa).

I PSK 273/26

2

Sąd zaznaczył, że spożywanie alkoholu było sprzeczne z celem podróży służbowej

i nie pozostawało w związku z wykonywaniem powierzonych powodowi zadań

przez pracodawcę. W rezultacie, w ocenie Sądu, nie można zakwalifikować

zdarzenia jako wypadek równoważny z wypadkiem przy pracy. Stanowisko to

znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów

powszechnych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 czerwca 2024 r., III PSKP

26/23, LEX nr 3727644- z dnia 12 kwietnia 2016 r., I UK 100/15, LEX nr 2051471,

z dnia 22 października 2015 r., II UK 370/14, LEX nr 1929085, z dnia 18 listopada

2011 r., I UK 140/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 269, z dnia 8 października 1999 r,

II UKN 545/98, OSNAPiUS 2001 nr 1, poz. 21, z dnia 6 grudnia 1990 r., II PRN

10/90, PiZS 1991 nr 4, poz. 62 i z dnia 10 kwietnia 1974 r., III URN 5/74, OSNC

1975 nr 3, poz. 44).

Z orzeczeniem Sądu Okręgowego nie zgodził się powód, wniósł skargę

kasacyjną, w której zarzucił naruszenie art. 227, w związku z art. 278 § 1, w

związku z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej. W ocenie

skarżącego przepis prawa materialnego został naruszony przez błędną wykładnię i

przyjęcie, że aby można było zakwalifikować dane zdarzenie za wypadek

traktowany na równi z wypadkiem przy pracy, pracownik, który uległ takiemu

wypadkowi, nie może przed wypadkiem spożywać alkoholu.

Zdaniem skarżącego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania znajduje

uzasadnienie w przesłankach z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Według odwołującego

się w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które nadto wymaga

dokonania wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów. Zachodzi bowiem wątpliwość, czy w świetle przepisów art. 3

ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej można zakwalifikować dane zdarzenie za wypadek

traktowany na równi z wypadkiem przy pracy w sytuacji, gdy pracownik w czasie

podróży służbowej po zakończonej pracy zleconej przez pracodawcę udał się na

miejsce noclegu przez tego pracodawcę wskazane, to jest do hostelu, i w trakcie

pobytu w hostelu przed snem spożywał alkohol, a następnie schodząc po schodach

uległ wypadkowi na terenie tego hostelu? Innymi słowy, czy dyskwalifikuje

pracownika, który uległ takiemu wypadkowi to, że przed wypadkiem niewątpliwie

spożywał alkohol, choć nie wykazano, aby to spożycie wskazywało na wprawienie

I PSK 273/26

3

się pracownika w stan nietrzeźwości lub upojenia alkoholowego, a z wyżej

powołanej regulacji wynika, iż sprowadza się ona do rozciągnięcia szczególnej

ochrony ubezpieczeniowej w podróży służbowej na okoliczności należące do sfery

prywatnych spraw pracownika?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania.

Konkluzja ta staje się zrozumiała, jeśli weźmie się pod uwagę, że sporne

kwestie, które chce wyjaśniać powód zostały już wyjaśnione w sposób niekorzystny

dla skarżącego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego (ostatnio zaprezentowanym w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2024 r., III PSKP 26/23, LEX nr 3727644)

utrwalony jest pogląd, że różnica między wypadkiem przy pracy i wypadkiem

podczas podróży służbowej dotyczy jedynie okoliczności wypadku, a w

szczególności tego, iż wypadek przy pracy powinien pozostawać w związku z

pracą, natomiast wypadek podczas podróży służbowej musi się wiązać z

wykonywaniem zadań powierzonych na czas podróży służbowej. Przy

kwalifikowaniu danego zachowania jako pozostającego w związku z podróżą

służbową należy zatem badać, czy w łączności z nią pozostawał cel zachowania

pracownika, czy też miało ono wyłącznie prywatny charakter. Przy czym

zachowaniami niepozostającymi w związku z wykonywaniem powierzonego

zadania i sprzecznymi z celem podróży służbowej są te zachowania ze sfery

prywatnych spraw pracownika, które nie były konieczne z punktu widzenia celu i

warunków odbywania podróży służbowej, np. gdy pracownik udaje się do

restauracji na kolację z przygodnie poznanymi osobami, spożywa alkohol z

kolegami. Jako postępowanie niepozostające w związku z wykonywaniem

powierzonych zadań należy rozumieć podjęcie czynności sprzecznej z samym

celem wykonania danego zadania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

12 kwietnia 2016 r., I UK 100/15, LEX nr 2051471; z dnia 22 października 2015 r.,

II UK 370/14, LEX nr 1929085; z dnia 18 listopada 2011 r., I UK 140/11, OSNP

2012 nr 21-22, poz. 269; z dnia 8 października 1999 r., II UKN 545/98, OSNAPiUS

I PSK 273/26

4

2001 nr 1, poz. 21; z dnia 6 grudnia 1990 r., II PRN 10/90, PiZS 1991 nr 4, poz. 62;

z dnia 10 kwietnia 1974 r., III URN 5/74, OSNC 1975 nr 3, poz. 44).

Wskazuje się również, że w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej

ustawodawca określił rodzaj wypadku związanego z pracą w sposób negatywny.

Są to bowiem zdarzenia, które nie pozostają w związku z okolicznościami, o jakich

mowa w art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej (por. W. Witoszko, Wypadek traktowany

na równi z wypadkiem przy pracy (w:) Jednorazowe odszkodowanie

z ubezpieczenia wypadkowego, Warszawa 2010). Jeśli w czasie podróży służbowej

pracownik będzie wykonywał czynność będącą realizacją jego pracowniczych

obowiązków, to ochronę w razie wypadku zapewnia mu art. 3 ust. 1 ustawy. Inaczej

mówiąc, pracownik ulega wówczas wypadkowi przy pracy, nie jest bowiem ważne,

gdzie ta czynność jest przez pracownika realizowana. Zestawienie art. 3 ust. 1 i art.

3 ust. 2 ustawy wypadkowej pozwala stwierdzić, że w definicji wypadku

zrównanego z wypadkiem przy pracy chodzi o czynności leżące poza sferą spraw

zawodowych zakreślonych art. 3 ust. 1. Z tego wniosek, że art. 3 ust. 2 pkt 1

ustawy zapewnia ochronę w okolicznościach leżących poza sferą spraw

związanych z pracą, a więc że rozciąga ochronę na czynności ze sfery spraw

prywatnych, zaliczając tym samym te okoliczności na użytek art. 3 ust. 2 do sfery

spraw służbowych. Pogląd, że przesłanka ta stanowi rozszerzenie ochrony na sferę

spraw leżących zazwyczaj w sferze spraw prywatnych, wynika wprost z tezy

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1990 r., II PRN 10/90. Przepis art. 3

ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej zrównuje z wypadkiem przy pracy (zapewniając

taką samą ochronę) także przypadki doznania szkody na osobie w wyniku

zadziałania przyczyny zewnętrznej podczas wykonywania w czasie podróży

służbowej czynności ze sfery spraw prywatnych. Na podstawie tego przepisu

podlegają więc szczególnej ochronie takie czynności pracownika będącego w

podróży służbowej, jak robienie codziennych zakupów, przyrządzanie i spożywanie

posiłków, pobyt w hotelu, spacer itp. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

12 lutego 2004 r., II UK 236/03, LEX nr 390137). Z tego względu w uzasadnieniu

wyroku z dnia 22 października 2015 r., II UK 370/14, Sąd Najwyższy przyjął, że za

wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy uważa się zdarzenie nagłe, wywołane

przyczyną zewnętrzną i pozostające w związku czasowym z wykonywaniem

I PSK 273/26

5

podróży służbowej. Tylko bowiem w podróży służbowej - z uwagi na szczególne

okoliczności i warunki, w jakich znajduje się pracownik podczas tej podróży -

ochrona ubezpieczeniowa obejmuje nie tylko wykonywanie poleconej pracy, lecz

również wiele innych czynności wynikających z samego faktu opuszczenia

zwykłego środowiska, które to czynności byłyby w normalnych warunkach zaliczone

do sfery spraw prywatnych (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada

2011 r., I UK 140/11 oraz w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 grudnia

1973 r., III PZP 25/73, OSNC 1974 nr 4, poz. 64).

Mimo wskazanej różnicy, podkreśla się, że tak jak w przypadku wypadku

przy pracy przesłanką negatywną jest zerwanie związku z pracą, tak samo w

przypadku wypadku w podróży służbowej z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej

przesłanką negatywną może być zerwanie związku z powierzonym do wykonania

zadaniem w podróży służbowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 marca

2019 r., II UK 86/18, LEX nr 2652258). W orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2015 r., II UK 370/14, LEX nr 1929085)

podkreśla się zgodnie, że wypadek podczas podróży służbowej musi się wiązać z

wykonywaniem zadań powierzonych na czas podróży służbowej. Przy

kwalifikowaniu danego zachowania jako pozostającego w związku z podróżą

służbową należy badać, czy w łączności z nią pozostawał cel zachowania

pracownika, czy też miało ono wyłącznie prywatny charakter. Przy czym

zachowaniami niepozostającymi w związku z wykonywaniem powierzonego

zadania i sprzecznymi z celem podróży służbowej są te zachowania ze sfery

prywatnych spraw pracownika, które nie były konieczne z punktu widzenia celu i

warunków odbywania podróży służbowej, to znaczy z potrzebą realizacji

powierzonych mu zadań (tak w wyroku z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 236/03, LEX

nr 390137).

Zestawiając jednolite orzecznictwo Sądu Najwyższego z zagadnieniem

prawnym, które chce wyjaśniać powód, dochodzi się do jednoznacznych wniosków.

Po pierwsze, skarżący nie prześledził starannie wypowiedzi Sądu Najwyższego, a

to oznacza, że jego twierdzenia o braku wyjaśnień, czy też rozbieżnościach przy

wykładni art. 3 ust 2 pkt 1 ustawy wypadkowej są gołosłowne. Po drugie, sposób

sformułowania zagadnienia prawnego nie ma charakteru abstrakcyjnego, powód

I PSK 273/26

6

dąży do przesądzenia jednostkowej sprawy. Po trzecie, w postawionym pytaniu

(mającym uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.) powód nie jest zainteresowany przesłanką wykluczająca. Ignoruje zatem, że

zgodnie z art. 3 ust 2 pkt 1 ustawy wypadkowej rozciągnięcie ochrony wypadkowej

na sferę prywatną w podróży służbowej ograniczone zostało zastrzeżeniem: „chyba

że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje

w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań”. Po czwarte, należy dostrzec,

że wskazany w przepisie związek zachodzący między „postępowaniem

pracownika” a „wykonywaniem powierzonych mu zadań” należy do sfery faktycznej,

a Sąd odwoławczy ustalił, że wypadek powoda będącego pod wpływem alkoholu

nie miał nic wspólnego z zadaniami realizowanymi przez pracownika w trakcie

podróży służbowej. Ma to znaczenie, gdyż Sąd Najwyższy związany jest

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia

(art. 39813 § 2 k.p.c.).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozmienieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego

rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. W konsekwencji nie można

uznać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.), jeśli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej w

skardze i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNAPiUS - wkładka z

2003 r. Nr 13, poz. 5; z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467; z dnia

12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r.,

I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr

1214578). Nie dochodzi do ziszczenia się przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. w

sytuacji, gdy strona formułując zagadnienie prawne ignoruje niekorzystną dla siebie

treść przepisu, a z ustaleń faktycznych wynika, że Sąd prawidłowo zastosował

przepis.

Z kolei w przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., zachodzi ona

wtedy, gdy niejednolita wykładnia wskazanego przez skarżącego przepisu

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie bądź

I PSK 273/26

7

gdy przepis ten nie doczekał się wykładni w kierunku wskazywanym przez

skarżącego (por. postawienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r.,

III CSK 104/08, LEX nr 424365; z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02,

LEX nr 57231). Z przedstawionej prezentacji wynika jednoznacznie, że sytuacja

tego rodzaju nie ma miejsce. Nie doszło zatem do ziszczenia się przesłanek

określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., na które powołuje się powód.

Kierując się wskazanymi racjami Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c. i art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. i art. 99 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

[A.P.]

[SOP]