Emerytura wojskowa i z ZUS w zbiegu. SN odmówił przyjęcia skargi emeryta

Sąd Okręgowy w Zamościu, wyrokiem z 31 października 2023 r., oddalił

odwołanie S.D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w

Warszawie z 28 grudnia 2022 r., którą organ rentowy wstrzymał mu wypłatę

emerytury od 1 stycznia 2023 r.

I USK 217/26

2

Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją z 10 marca 2004 r. Dyrektor Wojskowego

Biura Emerytalnego przyznał S.D. prawo do emerytury wojskowej od 1 lutego 2004

r., przyjmując do wysługi emerytalnej okres służby wojskowej od 26 września 1975

r. do 31 stycznia 2004 r.

Decyzją z 18 lutego 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w

Warszawie przyznał S.D. emeryturę od 7 stycznia 2020 r., to jest od osiągnięcia

wieku emerytalnego i jednocześnie zawiesił wypłatę świadczenia z uwagi na zbieg

prawa do więcej niż jednego świadczenia.

Prawomocnym wyrokiem z 17 listopada 2020 r., (XXI U 449/20,), Sąd

Okręgowy w Warszawie zmienił decyzję organu rentowego z 18 lutego 2020 r. w

ten sposób, że nakazał organowi rentowemu podjęcie i wypłatę emerytury dla S.D.

od 18 lutego 2020 r.

Decyzją z 8 stycznia 2021 r. pozwany organ rentowy, realizując powyższy

wyrok, podjął wypłatę emerytury S.D. od 18 lutego 2020 r.

Decyzją z 27 października 2022 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego

wstrzymał od 1 listopada 2022 r. wypłatę emerytury wojskowej, podnosząc, że brak

jest podstaw do wypłaty w tym samym czasie dwóch świadczeń: emerytury

powszechnej i emerytury wojskowej. Decyzja ta została uchylona decyzją

z 30 grudnia 2022 r. na skutek złożonego przez wnioskodawcę odwołania i

złożonego jednocześnie oświadczenia, że wybiera emeryturę wypłacaną przez

Wojskowe Biuro Emerytalne, jako świadczenie korzystniejsze.

Zaskarżoną decyzją z 28 grudnia 2022 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych

III Oddział w Warszawie wstrzymał wypłatę emerytury S.D. od 1 stycznia 2023 r.,

wskazując, że zawiesza wypłatę emerytury, gdyż wnioskodawca nabył prawo do

pobierania świadczenia przyznanego przez innych organ rentowy.

Sąd Okręgowy przechodząc do oceny prawnej podniósł, że zgodnie z art. 95

ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2023 r., poz. 1251, zwanej „ustawą emerytalną”),

razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie

wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa

do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń

I USK 217/26

3

przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w

art. 2 ust. 2, z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została

obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia

10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich

rodzin lub w 15a lub art. 15d lub art. 18e ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby

Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej,

Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

Stosownie natomiast do art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. 2022 r.,

poz. 2528) w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianych w ustawie

z prawem do emerytury lub renty przewidzianych w odrębnych przepisach wypłaca

się świadczenie wyższe albo wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy

szczególne nie stanowią inaczej.

Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w uchwale składu 7 sędziów

Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 (OSNP 2022, nr 6, poz. 58)

wskazano, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej

przed 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy

jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z

tytułu których jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez

niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm. w związku z

art. 7 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 586 ze zm.).

Dalsze rozważania Sąd Okręgowy rozpoczął od uwagi, że sąd powszechny

rozpoznaje odwołanie od konkretnej, zakwestionowanej przez stronę decyzji

organu rentowego (art. 476 § 2 k.p.c. w zw. z art. 4779 k.p.c.). Zaskarżona decyzja

jest wynikiem realizacji normy prawa materialnego i obowiązującej jej wykładni

dokonanej przez Sąd Najwyższy w powołanej ostatnio uchwale. Kwestia

I USK 217/26

4

wstrzymania wypłaty wnioskodawcy emerytury pracowniczej była przedmiotem

prawomocnego wyroku w wydanego w sprawie o sygn. XXI U 449/20, który z mocy

art. 365 k.p.c. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy

oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Uprawomocnienie

się tego orzeczenia oznaczało, że organ miał obowiązek podjąć wypłatę

wskazanego w wyroku świadczenia. Wyrok został przez organ rentowy wykonany i

wywołał zamierzone w nim skutki.

Sąd Okręgowy wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana po upływie

blisko dwóch lat od podjęcia wypłaty świadczenia w wykonaniu prawomocnego

wyroku. Jednocześnie w dacie jej wydawania istniało ustabilizowane orzecznictwo

dotyczące wykładni art. 95 ustawy emerytalnej i art. 7 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, krańcowo odmienne od

poglądu wyrażonego w wyroku nakazującym wypłatę świadczenia. Wnioskodawca

na żądanie organu rentowego złożył oświadczenie o wyborze emerytury wojskowej.

W ocenie Sądu Okręgowego okoliczność powyższa uprawniała pozwany

organ rentowy do wstrzymania wypłaty emerytury, ponieważ było to zgodne z

przepisami prawa materialnego, wobec których przepisy procesowe (w tym art. 365

k.p.c.) nie mogą mieć pierwszeństwa, bo ich rolą jest zapewnienie należytej

realizacji norm materialnoprawnych. Normy prawa procesowego nie mogą

uniemożliwiać stosowania prawa materialnego.

Na skutek apelacji odwołującego się Sąd Apelacyjny w Lublinie, wyrokiem z

12 listopada 2024 r., oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny w pełni podzielił i przyjął za własne, zarówno poczynione

przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne czyniąc

je, stosownie do art. 387 § 21 k.p.c., podstawą własnego rozstrzygnięcia.

Zasadne było, w ocenie Sądu Apelacyjnego, uznanie przez Sąd pierwszej

instancji, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 17 listopada

2020 r., w sprawie - XXI U 449/20, rozstrzygający o wypłacie wnioskodawcy

emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zbiegu z wypłatą emerytury

wojskowej, nie wiązał go w sprawie niniejszej. W świetle art. 365 § 1 k.p.c., moc

wiążąca wyroku nie powoduje związania innych sądów ustaleniami faktycznymi lub

ocenami prawnymi, które legły u podstaw wydanego wcześniej orzeczenia

I USK 217/26

5

dotyczącego tego samego stosunku prawnego. Przepis ten dotyczy wyłącznie

ściśle rozumianego przedmiotu rozstrzygnięcia, wyrażonego w sentencji zapadłego

w sprawie orzeczenia. Przepis art. 365 § 1 k.p.c. nie ma zastosowania wówczas,

gdy już po wydaniu prawomocnego wyroku nastąpiła zmiana okoliczności, która

pozwala na odmienną ocenę prawną pomiędzy tymi samymi stronami kwestii

rozstrzygniętej w prawomocnym wyroku. Muszą to być jednak tego rodzaju

okoliczności, które uzasadniają wniosek, że to samo żądanie pomiędzy tymi

samymi stronami oparte jest na nowej podstawie faktycznej lub prawnej.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za uznaniem, że w sprawie niniejszej

zarówno Sąd pierwszej jak i drugiej instancji nie był związany powołanym wyżej

wyrokiem Sądu Okręgowego, jest to, że wymóg powagi wymiaru sprawiedliwości

wraz z zasadą praworządności przesądza, że większym dobrem jest dopuszczenie

do rewizji błędnej oceny sądu w kolejnym postępowaniu niż ugruntowanie

nietrafnych orzeczeń w kolejnych postępowaniach.

Sąd drugiej instancji podniósł, że zmiana okoliczności skutkująca brakiem

związania w sprawie niniejszej Sądów obu instancji prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego z 17 listopada 2020 r., (XXI U 449/20), to zmiana wykładni przepisów

art. 95 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych dokonana w powołanej wyżej uchwale składu 7 sędziów Sądu

Najwyższego z 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 której z oczywistych względów nie

miał na uwadze i nie mógł zastosować Sąd Okręgowy.

Nadto Sąd Apelacyjny podniósł, że po podjęciu przez skład 7 sędziów Sądu

Najwyższego uchwały z 15 grudnia 2021 r., (III UZP 7/21), dokonana w niej

wykładnia przepisów art. 95 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych jest w pełni akceptowana i stosowana w późniejszym

orzecznictwie sądów powszechnych i tego Sądu.

Sąd Apelacyjny wskazał również, że odwołujący się nabył prawo do

emerytury wojskowej na podstawie przepisów ustawy z 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. 2024 r.,

poz. 242 ze zm.), jak również prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy

z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz.U. 2024 r., poz. 1631 ze zm.). Spór zaś w istocie sprowadzał się do interpretacji

I USK 217/26

6

przepisów i ustalenia, czy wnioskodawca jest uprawniony do pobierania

jednocześnie obu tych świadczeń. Z art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika jako

zasada prawa ubezpieczeniowego - prawo do pobierania jednego świadczenia

(wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w sytuacji tzw. zbiegu u jednej

osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie. Zasada ta obowiązuje

również (zgodnie z art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem art. 96) w razie zbiegu prawa do

emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych

w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, „z wyjątkiem

przypadku, gdy emerytura wojskowa została obliczona według zasad określonych

w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin”, co w okolicznościach sprawy

niniejszej nie miało miejsca. Przepis art. 15a ostatnio powołanej ustawy dotyczy

bowiem emerytury żołnierza zawodowego, „który został powołany do zawodowej

służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999 r.”.

Sąd drugiej instancji podniósł, że odwołujący się został powołany do

zawodowej służby wojskowej 25 sierpnia 1977 r. i służbę tę pełnił nieprzerwanie do

31 stycznia 2004 r. Nie został więc przyjęty po raz pierwszy do zawodowej służby

wojskowej po 1 stycznia 1999 r. Z kolei przepis art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia

1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin nie ma

w sprawie niniejszej zastosowania, ponieważ dotyczy on emerytury żołnierza

przyjętego do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po 31 grudnia 2012 r.

Zgodnie z powołanym w art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych przepisem art. 96 ust. 1 pkt 1, odrębne przepisy

określają prawo do pobierania świadczeń w zbiegu u jednej osoby prawa do

emerytury z prawem do renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego

niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową. Te „odrębne

przepisy” - nieznajdujące zastosowania w okolicznościach sprawy niniejszej - to w

tym przypadku art. 54 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz.U. 2023 r., poz. 1100 ze zm.), który

dopuszcza pobieranie przez inwalidę wojennego i wojskowego, którego

niezdolność do służby wojskowej powstała w związku z tą służbą, rentę

I USK 217/26

7

powiększoną o połowę emerytury albo emeryturę powiększoną o połowę renty.

W sprawie niniejszej do wnioskodawcy uprawnionego do emerytury wojskowej z

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, znajduje zastosowanie

art. 7 tej ustawy, zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty

przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty albo uposażenia w

stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego przewidzianych w odrębnych

przepisach wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną,

jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Ten ostatni przepis wyklucza zatem

możliwość zbiegu świadczeń wojskowych ze świadczeniami z ubezpieczeń

powszechnych, poza sygnalizowaną wyżej sytuacją prawną. Wnioskodawca

uprawniony do emerytury wojskowej i pobierający to świadczenie nie może

jednocześnie pobierać emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mimo że

spełnił warunki do jej nabycia i prawo do tego świadczenia zostało mu przyznane

prawomocną decyzją pozwanego organu rentowego z 18 lutego 2020 r.

Sąd Apelacyjny powołał się na uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego

z 15 grudnia 2021 r., (III UZP 7/21) w której stwierdzono, że ubezpieczonemu, który

pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed 2 stycznia 1999 r. i pobiera

emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez

uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest

uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca

się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego (art. 95 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z art. 7 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin).

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny stwierdził, że w stosunku do

odwołującego się ma zastosowanie zasada wypłacania jednego świadczenia

(art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych), bowiem nie podlega on wyjątkowi, o którym mowa w art. 95 ust. 2

powołanej ustawy. Wnioskodawca może pobierać tylko jedno świadczenie

emerytalne (emeryturę wojskową), pomimo tego, że nabył również prawo do

emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prawidłowo zatem pozwany

organ rentowy zawiesił wypłatę wnioskodawcy tej ostatniej emerytury, ponieważ

I USK 217/26

8

pobierana przez niego emerytura wojskowa jako świadczenie wyższe (czego

ubezpieczony nie kwestionował) jest dla niego korzystniejsza.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł S.D. Zaskarżył

wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i na podstawie art. 39815 k.p.c.,

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu oraz

zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych ewentualnie

pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania

kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W podstawach skargi kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie przepisów

postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 365 § 1 k.p.c. w

związku z art. 366 k.p.c., art. 365 oraz 366 k.p.c. w zw. z art. 390 k.p.c. w zw. z

art. 39820 k.p.c. orz art. 365 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c. w zw. z art. 2 w zw. z art. 7

w zw. art. 67 ust. 1 w zw. z art. 87 Konstytucji RP.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

art. 6 i 18 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do

Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 w zw. art. 67

ust. 1 w zw. z art. 87 Konstytucji.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na występowanie w sprawie oczywistej zasadności skargi. Skarżący podniósł,

że w przedmiotowej sprawie prawomocnym wyrokiem z 17 listopada 2020 r., (XXI U

449/20), Sąd Okręgowy w Warszawie zmienił decyzję z 18 lutego 2020 r. w ten

sposób, że nakazał organowi rentowemu podjęcie i wypłatę emerytury dla

skarżącego od 18 lutego 2020 r. co skutkowało podjęciem przez organ rentowy 8

stycznia 2021 r. wypłaty emerytury od 18 lutego 2020 r. Sąd Okręgowy przyjął, że

skarżący należy do kategorii osób wyłączonych spod stosowania zasady

pojedynczego świadczenia. Objęty jest on bowiem przepisem art. 95 ust. 2 ustawy

emerytalnej w zw. z art. 15 a wojskowej ustawy emerytalnej i w stosunku do niego

wyłączona została zasada wypłaty tylko jednego świadczenia. Wyrok ten jest

prawomocny i zdaniem skarżącego korzysta z powagi rzeczy osądzonej na

podstawie art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c.

Zdaniem skarżącego orzekanie na jego niekorzyść, gdy dysponuje

I USK 217/26

9

prawomocnym wyrokiem przesądzającym o przyznaniu mu prawa do świadczenia z

powszechnego ubezpieczenia przy już wypłacanej emeryturze wojskowej stanowi o

oczywistym uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Skarżący podniósł, że na podstawie art. 365 k.p.c. orzeczenie prawomocne

wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy

państwowe i organy administracji publicznej, to wbrew stanowisku organu

rentowego, należało przyjąć, że organ ten jest związany treścią wyroku w sprawie

VII U 1304/19 mimo, że nie był stroną tego postępowania. Zatem powołanie się

przez Sąd drugiej Instancji, że nie jest związany prawomocnym orzeczeniem

przyznającym skarżącemu prawo wobec wydania uchwały 7 sędziów SN z 15

grudnia 2021 r. (III UZP 7/21), samo w sobie stanowi nadużycie prawa.

Skarżący podniósł, że jest świadomy, że o związaniu prawomocnym

orzeczeniem nie może być mowy, jeżeli po wydaniu prawomocnego wyroku nastąpi

zmiana stanu faktycznego (w kolejnym procesie zostanie ustalony odmienny stan

faktyczny). Art. 365 § 1 k.p.c. nie znajduje bowiem zastosowania wówczas, gdy po

wydaniu prawomocnego wyroku nastąpiła zmiana okoliczności, pozwalająca na

odmienną ocenę prawną pomiędzy tymi samymi stronami kwestii rozstrzygniętej w

prawomocnym wyroku a związanie prawomocnym wyrokiem odnosi się tylko do

stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, po którym nastąpiło jego

wydanie. O tym, czy w nowym procesie chodzi o tę samą, czy też inną podstawę

faktyczną sporu, decyduje stan faktyczny, jaki istniał w chwili zamknięcia rozprawy

w poprzednim procesie. Powagę rzeczy osądzonej należy więc oceniać w związku

ze stanem sprawy, będącym podstawą rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie

zaś do zmiany okoliczności faktycznych nie doszło.

Zdaniem skarżącego zestawienie przepisów, tj. art. 365 w zw. z art. 366

k.p.c. w zw. z art. 390 k.p.c. w zw. z art. 39820 k.p.c. art. 6 i 18 Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji

Praw Człowieka w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 w zw. art. 67 ust. 1 w zw. z art. 87

Konstytucji wraz z treścią zaskarżonego wyroku stanowi oczywiste i rażące

naruszenie prawa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz

I USK 217/26

10

zasądzenie od odwołującego się na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego,

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy, zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie spełniła ustawowych wymagań warunkujących

przyjęcie jej do merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Nie

przysługuje od każdego orzeczenia sądu drugiej instancji, które nie satysfakcjonuje

strony skarżącej. Wnosi się ją do Sądu Najwyższego od prawomocnego wyroku

sądu drugiej instancji poza tokiem instancji. Jej przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania musi być uzasadnione istotnym interesem publicznym, w

szczególności potrzebą dokonania wykładni przepisów, które nie zostały

dotychczas poddane sądowej interpretacji albo budzą poważne wątpliwości,

rozstrzygnięciem istotnych zagadnień prawnych, zwłaszcza o charakterze

precedensowym, dotychczas nierozważanych przez Sąd Najwyższy, wreszcie

wyeliminowaniem orzeczeń oczywiście i rażąco wadliwych.

Skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej doznaje istotnych ograniczeń, które

pozwalają Sądowi Najwyższemu na wstępną selekcję spraw w ramach tzw.

„przedsądu”, które kierowane są do merytorycznego rozpoznania. Ustawodawca

uznaje za doniosłe zadania Sądu Najwyższego związane przede wszystkim z

doskonaleniem wykładni prawa i jego stosowania, ujednolicaniem orzecznictwa,

rozwojem jurysprudencji, a w dalszej kolejności zadania polegające na eliminacji w

dostępnych granicach orzeczeń niegodnych ochrony ze względu na oczywiste

naruszenie prawa lub wydanie ich w warunkach nieważności.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko

I USK 217/26

11

wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c.

Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w

sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste naruszenie prawa

powinno być rozumiane jako widoczna od razu, bez potrzeby dokonywania

pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z

brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami ich interpretacji (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr

453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z 26 lutego 2001 r.,

I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r.,

I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004 Nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2008 r.,

I UK 218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie

konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w

oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Nie spełnia tych wymagań odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego w nich zarzutu określeniem

„rażącego”, czy „oczywistego” naruszenia prawa, jeżeli nie zostanie wykazane, w

czym przejawia się oczywistość wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia

2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr

2497587).

Chodzi zatem o taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia

przepisu prawa jest słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego

rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr

2057365).

Przedstawione przez skarżącego argumenty nie prowadzą do stwierdzenia

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Opisowo ujęte w uzasadnieniu wniosku argumenty w żaden sposób, nie stanowią o

tym, że Sąd Apelacyjny naruszył wskazane we wniosku przepisy w sposób rażący,

I USK 217/26

12

a tym samym oczywisty.

Zdaniem skarżącego o oczywistej zasadności skargi świadczy rażące

naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania tj. art. 365 k.p.c. w zw. z

art. 366 k.p.c.

Wobec tych zarzutów należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 365 § 1

k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz

również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a

w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z prawomocnością

orzeczenia sądowego wiąże się powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.), przy

czym jest to konstrukcja prawna odmienna choć ściśle powiązana z regulacją

art. 365 § 1 k.p.c. Wyrok prawomocny ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko

co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a

ponadto tylko między tymi samymi stronami. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

ugruntowany jest pogląd, że jednym z aspektów prawomocności materialnej

orzeczenia jest moc wiążąca, której istota polega na tym, że sąd obowiązany jest

przyjąć, że konkretna kwestia, objęta mocą wiążącą, kształtuje się tak, jak

orzeczono o niej w prawomocnym orzeczeniu (por. wyroki Sądu Najwyższego

z 4 lutego 2011 r., III CSK 161/10, LEX nr 785884; z 24 stycznia 2017 r., V CSK

164/16, LEX nr 2242161; z 26 maja 2017 r., I CSK 464/16, LEX nr 2312037).

Skutek ten następuje w określonych granicach przedmiotowych i podmiotowych.

Przepis art. 365 k.p.c. nie określa wprost granic przedmiotowych mocy wiążącej,

niemniej jednak w orzecznictwie sięga się w tym zakresie do art. 366 k.p.c.,

regulującego przedmiotowe granice powagi rzeczy osądzonej, co znajduje

uzasadnienie w założeniu, że powaga rzeczy osądzonej i moc wiążąca są dwoma

aspektami tej samej instytucji, jaką jest prawomocność materialna orzeczenia.

Mocą wiążącą objęte są w konsekwencji te ustalenia, które w związku z podstawą

sporu stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia, przy czym jak podkreślił Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu wyroku z 13 października 2017 r., (I CSK 46/17, Legalis nr

1695636), przedmiot ten należy postrzegać przez pryzmat żądania pozwu i faktów

przytoczonych w celu jego uzasadnienia (art. 187 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 321

§ 1 k.p.c.). Nie są natomiast objęte mocą wiążącą kwestie wstępne, o których sąd

rozstrzyga dążąc do wydania orzeczenia ani też ustalenia faktyczne i poglądy

I USK 217/26

13

interpretacyjne stojące u podstaw prawomocnego orzeczenia (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z 8 grudnia 2016 r., III CNP 29/15, LEX nr 2192645; z 24 stycznia

2017 r., V CSK 164/16, LEX nr 2242161; z 26 maja 2017 r., I CSK 464/16, LEX nr

2312037; z 11 grudnia 2018 r., II PK 237/17, Legalis nr 1865387).

Wymaga szczególnie zaakcentowania, że Sąd Najwyższy w wyroku

z 12 października 2017 r. (I UK 426/16, LEX nr 2401836) zwrócił uwagę na

specyfikę postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które są

sprawami cywilnymi jedynie w ujęciu formalnym (art. 1 k.p.c.). Postępowanie

sądowe w tych sprawach ma charakter odwoławczy, gdyż inicjowane jest

wniesieniem odwołania od decyzji organu rentowego, pełniącego jedynie rolę

pozwu podlegającego regułom zwykłego postępowania procesowego. Przedmiotem

postępowania w sprawach o świadczenia z ubezpieczeń społecznych jest zatem co

do zasady kontrola decyzji organu rentowego według stanu rzeczy z chwili jej

wydania. Przedmiot sporu musi się mieścić zatem w zakresie decyzji organu

rentowego.

Sąd Najwyższy w wyroku z 7 czerwca 2022 r. (II USKP 41/22, LEX nr

3450285) zaznaczył, że postępowanie cywilne w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych charakteryzuje się pewną specyfiką, co ma swoje implikacje również w

zakresie funkcjonowania instytucji powagi rzeczy osądzonej, nadając tej instytucji

szczególny walor, ograniczający jej praktyczne znaczenie. Co do zasady, wydanie

decyzji przez organ rentowy powoduje możliwość wszczęcia postępowania

cywilnego, chociażby dotyczyła ona ponownie tego samego świadczenia, które było

już przedmiotem sporu w poprzednio toczącym się procesie. Wynika to stąd, że

przedmiotem postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest

kontrola określonej konkretnej decyzji. Wydanie przez organ rentowy kolejnej

decyzji otwiera drogę do wniesienia odwołania, a więc do wszczęcia nowego

postępowania cywilnego. W judykaturze zauważa się, że nieważność

postępowania, związana z nieodrzuceniem przez sąd powszechny odwołania od

decyzji organu rentowego z powodu powagi rzeczy osądzonej, mogłaby być

rozważana wówczas, gdyby odwołanie zostało wniesione od decyzji już wcześniej

zaskarżonej odwołaniem, które zostało oddalone prawomocnym wyrokiem

sądowym. Natomiast odwołanie od nowej decyzji organu rentowego podlega

I USK 217/26

14

merytorycznemu rozpoznaniu, zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 83

ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 marca 2012 r., I UK 299/11, OSNP 2013 nr 9-

10, poz. 118). W konsekwencji tego, należy podzielić stanowisko judykatury,

zgodnie z którym wydanie przez organ rentowy nowej decyzji, także co do

świadczenia będącego przedmiotem wcześniejszej decyzji i postępowania

wcześniej zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu, wszczętego w wyniku

wniesienia od niej odwołania, uprawnia ubiegającego się o świadczenie do

wniesienia kolejnego odwołania do sądu, a wszczęta w ten sposób sprawa cywilna

nie jest sprawą o to samo świadczenie w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

Prawomocny wyrok rozstrzygający o braku prawa do świadczenia

emerytalnego lub rentowego nie jest zatem przeszkodą do wystąpienia z

ponownym wnioskiem o to samo świadczenie. Taki wniosek jest dopuszczalny

przede wszystkim wówczas, gdy po uprawomocnieniu się wyroku wystąpiły nowe

okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W takiej sytuacji sprawa

tocząca się w wyniku rozpoznania nowego wniosku - wydania nowej decyzji - nie

jest sprawą o to samo roszczenie, które było przedmiotem rozstrzygnięcia w

sprawie poprzednio zakończonej wydaniem wyroku. Nowe zdarzenia zachodzące

po uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego mogą bowiem spowodować

przekształcenie treści praw i obowiązków stron stosunku ubezpieczenia

społecznego, gdyż nie jest wykluczone spełnienie się lub upadek przesłanek

materialnoprawnych warunkujących nabycie prawa do konkretnych świadczeń.

Podstawową regułą rządzącą tymi stosunkami prawnymi jest właśnie możliwość

wzruszenia ustaleń stanowiących podstawę faktyczną prawomocnych orzeczeń

sądu, także przez wydanie nowej decyzji organu rentowego. Tak więc zmiana

okoliczności, jaka nastąpi po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu

ubezpieczeń społecznych, otwiera stronie drogę do ponownego rozpoznania

sprawy w postępowaniu cywilnym (również orzeczenia Sądu Najwyższego:

uchwała Sądu Najwyższego z Sądu Najwyższego z: 4 grudnia 2007 r., I UK 159/07,

LEX nr 863930, 21 maja 2008 r., I UK 370/07, LEX nr 491467, 13 listopada 2009 r.,

III UK 48/09, LEX nr 560876, 19 października 2010 r., II BU 4/10, LEX nr 707411 i

postanowienie z 7 maja 2009 r., III UK 100/08, OSNP 2011 nr 1-2, poz. 24; OSP

I USK 217/26

15

2011 Nr 5, poz. 53, z glosą R. Babińskiej- Góreckiej).

Zaakcentować należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

przedmiot sporu jest określony treścią decyzji organu rentowego i zakresem

wniesionego od niej odwołania, a sąd w postępowaniu wywołanym odwołaniem

rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu.

Z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie wynika, że prawomocnym

wyrokiem z 17 listopada 2020 r., (XXI U 449/20,), Sąd Okręgowy w Warszawie

zmienił decyzję z 18 lutego 2020 r. w ten sposób, że nakazał organowi rentowemu

podjęcie i wypłatę emerytury dla S.D. od 18 lutego 2020 r. Decyzją z 8 stycznia

2021 r. organ rentowy, realizując powyższy wyrok, podjął wypłatę emerytury S.D.

od 18 lutego 2020 r.

Natomiast decyzją z 27 października 2022 r. Dyrektor Wojskowego Biura

Emerytalnego wstrzymał 1 listopada 2022 r. wypłatę emerytury wojskowej,

podnosząc, że brak jest podstaw do wypłaty w tym samym czasie dwóch

świadczeń: emerytury pracowniczej i emerytury wojskowej. Jednakże decyzja ta

została uchylona decyzją z 30 grudnia 2022 r. na skutek złożonego przez

skarżącego odwołania i złożonego jednocześnie oświadczenia, że wybiera

emeryturę wypłacaną przez Wojskowe Biuro Emerytalne, jako świadczenie

korzystniejsze.

Wskutek powyższego decyzją z 28 grudnia 2022 r., Zakład Ubezpieczeń

Społecznych III Oddział w Warszawie wstrzymał wypłatę emerytury S.D. od 1

stycznia 2023 r., wskazując, że zawiesza wypłatę emerytury, gdyż wnioskodawca

nabył prawo do pobierania świadczenia przyznanego przez inny organ rentowy.

W świetle zreferowanego stanu sprawy nie można zatem przyjąć, aby Sąd

drugiej instancji dopuścił się rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego tj.

art. 365 k.p.c. i 366 k.p.c., bowiem rozpoznawana sprawa dotyczyła odwołania od

nowej decyzji organu rentowego, której przedmiot sporu nie był tożsamy z

przedmiotem sporu decyzji wcześniejszej.

Wobec niewykazania powołanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania, przesłanek uzasadniających skierowanie sprawy do

merytorycznego rozpoznania, Sąd Najwyższy - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. -

orzekł o odmowie jej przyjęcia.

I USK 217/26

16

O kosztach postępowania kasacyjnego, orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i

§ 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. w kwocie

wynikającej z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z

2023 r. poz. 1935 ze zm.), a w zakresie odsetek - na podstawie art. 98 § 11 k.p.c.

[SOP]