Zatwierdzenie listy ubezpieczonych raz w miesiącu na zwolnieniu. SN nie przyjął skargi ZUS

Decyzją z 25 sierpnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Gdańsku zobowiązał T. D. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego

wraz z odsetkami w łącznej kwocie 22.364,03 zł.

Odwołanie od tej decyzji złożyła ubezpieczona T. D.

Decyzją z 21 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Gdańsku zmienił decyzję z 25 sierpnia 2022 r. i odmówił T. D. prawa do zasiłku

chorobowego za okres od 22 marca 2019 r. do 5 kwietnia 2019 r. i od 21 kwietnia

2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. oraz podtrzymał rozstrzygnięcie odnośnie do

zobowiązania o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za te okresy.

Odwołanie od powyższej decyzji także złożyła T. D., zaskarżając ją w

całości.

I USK 229/26

2

Powyższe sprawy zostały połączone przez Sąd pierwszej instancji do

wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z 21 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w

Gdańsku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej T.

D. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 22 marca 2019 r. do 5 kwietnia

2019 r. oraz od 21 kwietnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r., a także uchylił

obowiązek zwrotu pobranego przez ubezpieczoną za te okresy zasiłku

chorobowego i odsetek od tego zasiłku (punkt I) oraz zasądził od pozwanego na

rzecz ubezpieczonej kwotę 180,00 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego (punkt II).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny. Ubezpieczona T. D. była

objęta ubezpieczeniem chorobowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o

pracę w S. S.A. od 17 lipca 1995 r. do 31 grudnia 2019 r. na stanowisku specjalisty

ds. administracyjno- finansowych.

W ramach powierzonych obowiązków pracowniczych, powódka dodatkowo

zajmowała się obsługą ubezpieczenia grupowego pracowników w P. S.A. W

związku z tym 15 kwietnia 2016 r. podpisała umowę o wprowadzanie danych do

aplikacji Rejestrator Ubezpieczeń lub wykazów pisemnych związanych z

wykonywaniem Umów Ubezpieczenia Grupowego nr […]. Zgodnie z umową

ubezpieczona miała wykonywać czynności techniczne polegające na

wprowadzaniu danych zawartych w Deklaracjach i Formularzach do systemu eRU

lub przekazanych przez P. S.A. wykazów, a także w razie potrzeby wprowadzać

zmiany w eRU lub w wykazach. Ponadto zobowiązała się do bieżącego

rejestrowania w systemie eRU lub wykazach zmiany danych dotyczących

podmiotów stosunku ubezpieczenia. W umowie zastrzeżono, że ubezpieczona nie

może powierzyć przetwarzania danych osobowych innym podmiotom oraz

zobowiązała się do wyłącznie osobistego wykonywania wszystkich obowiązków

nałożonych umową. Ubezpieczona z tytułu czynności wykonywanych w ramach

zawartej umowy zlecenia. ale również z tytułu gotowości do ich wykonywania miała

otrzymywać wynagrodzenie ryczałtowe, płatne miesięcznie według załącznika do

umowy skalkulowanego w oparciu o ocenę pracochłonności czynności, wyliczane

I USK 229/26

3

wg wzorów stanowiących iloczyny wskazanych w załączniku kwot i liczby osób

ubezpieczonych w danym miesiącu.

W marcu 2019 r. ubezpieczona dowiedziała się o chorobie nowotworowej.

W okresie od 22 marca 2019 r. do 5 kwietnia 2019 r. oraz od 21 kwietnia 2019 r. do

31 sierpnia 2019 r. była niezdolna do pracy i płatnik składek wypłacił jej z tego

tytułu zasiłek chorobowy w kwocie 18 349,04 zł z funduszu chorobowego. Poza tym

ubezpieczona w okresie od 17 kwietnia 2019 r. do 20 kwietnia 2019 r. przebywała

w szpitalu na planowanym zabiegu, za ten okres otrzymała zasiłek chorobowy z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W okresie spornym niezdolności do pracy ubezpieczona w dniach: 1 kwietnia

2019 r., 2 maja 2019 r., 14 maja 2019 r., 3 czerwca 2019 r., 1 lipca 2019 r. oraz 1

sierpnia 2019 r. świadczyła pracę na rzecz płatnika składek: P. S.A. w ramach

zawartej umowy zlecenia. W praktyce czynności ubezpieczonej polegały na

zalogowaniu się do systemu informatycznego P. S.A. - systemu eRU za pomocą

indywidualnego loginu i hasła, ewentualne wprowadzenie zmiany danych i

zatwierdzenie listy pracowników ubezpieczonych grupowo w danym miesiącu.

Wszystkie czynności ubezpieczona wykonywała w domu, na prywatnym

komputerze, co zajmowało jej kilka minut. W przypadku zmiany danych informację

otrzymywała z działu księgowości swojej firmy. Opłacenie składek odbywało się

poza ubezpieczoną, zajmowała się tym księgowa w firmie.

Płatnik składek zatrudniał w 2019 r. od 30 do 40 osób, tylko część z

pracowników korzystała z grupowego ubezpieczenia. Comiesięcznie zatwierdzanie

listy ubezpieczonych pracowników było konieczne z uwagi na zapewnienie

ciągłości ubezpieczenia pracowników.

Ubezpieczona z tytułu umowy zlecenia otrzymywała wynagrodzenie

ryczałtowe od P. S.A.: za czynności podjęte w marcu 2019 r. - 161,79 zł, w kwietniu

2019 r. - 157,76 zł, maju 2019 r. - 152,73 zł, czerwcu 2019 r. - 147,70 zł, lipcu 2019

r. - 166,83 zł.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie bezspornym było, że

powódka wykonując czynności związane z obsługą ubezpieczenia grupowego

pracowników w P. S.A., 1 kwietnia 2019 r., 2 maja 2019 r., 14 maja 2019 r.,

3 czerwca 2019 r., 1 lipca 2019 r. oraz 1 sierpnia 2019 r. na mocy zawartej umowy

I USK 229/26

4

zlecenia wykonywała w okresie niezdolności do pracy czynności o charakterze

zarobkowym. Podkreślił jednak, że tego rodzaju czynności, uznał za incydentalne,

sporadyczne oraz wymuszone okolicznościami, które usprawiedliwiają podjęte

działania.

Odnośnie do incydentalnego i marginalnego charakteru, jak wykazało

postępowanie, powódka raz w miesiącu w systemie potwierdzała liczbę osób

ubezpieczonych i sporządzała z tego raport, czynność ta trwała 2 minuty. Zatem

zdaniem Sądu Rejonowego nie sposób przyjąć, że 2 minuty pracy w miesiącu

(kwietniu, maju, czerwcu, lipcu i sierpniu 2019 r.) w okolicznościach tej sprawy

stanowiło podjęcie pracy zarobkowej, która uzasadniałaby pozbawienie powódki

prawa do zasiłku chorobowego. Były to czynności sporadyczne i incydentalne, a

także wymuszone okolicznościami, bowiem niedokonanie tego zatwierdzenia

rodziło daleko idące konsekwencje przede wszystkim dla osób objętych grupowym

ubezpieczeniem i samej powódki. Brak wykonania tego obowiązku narażałby

uprawnionych na niemożność skorzystania z ubezpieczenia w razie ziszczenia się

ryzyka ubezpieczeniowego i to nie z ich winy, przy czym sytuacja ta powodowałaby

odpowiedzialność powódki względem tych osób. Wyjątkowość omawianej

czynności wynikała również z obowiązku osobistego jej wykonania przez powódkę,

co zapewniał indywidualny login i hasło dostępu do systemu potwierdzenia raportu.

Obowiązek ten był w pełni uzasadniony, gdyż wiązał się z przetwarzaniem danych

osobowych osób objętych ubezpieczeniem i przekazanie tego uprawnienia innej

osobie, co mogłoby narażać powódkę na odpowiedzialność. Nadto omawiane

przekazanie miesięcznego rozliczenia przez powódkę było jedyną czynnością

dokonaną przez nią w okresie orzeczonej niezdolności do pracy w zakresie

ubezpieczeń grupowych pracowników.

Sąd Rejonowy uznał, że T. D. wykonując czynności związane z obsługą

ubezpieczenia grupowego pracowników w P. S.A. w okresie orzeczonej

niezdolności do pracy wykonywała czynności, które należało uznać za incydentalne

i wymuszone okolicznościami, które usprawiedliwiały podjęte działania, jak również

nie wykorzystała zwolnienia od pracy niezgodnie z jego celem, w związku z czym

ma prawo do zasiłku chorobowego za okres od 22 marca 2019 r. do 5 kwietnia

2019 r. oraz od 21 kwietnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. Konsekwencją uznania,

I USK 229/26

5

że ubezpieczona zachowała prawo do zasiłku chorobowego w spornym okresie

było stwierdzenie, że nałożony na odwołującą się obowiązek zwrotu pobranego za

sporny okres zasiłku chorobowego wymagał uchylenia.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy, zaskarżając go w

całości.

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z 10 października 2024 r. oddalił

apelację i orzekł o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym.

Zadaniem Sądu Okręgowego, w realiach niniejszej sprawy brak podstaw do

stwierdzenia, że odwołująca się wykonywała pracę zarobkową, która mogłaby być

zrekompensowana przyznanym zasiłkiem chorobowym. Nie sposób uznać

wykonania raz w miesiącu zatwierdzenia raportu w komputerze i za pośrednictwem

internetu za wykonywanie pracy zarobkowej lub wykorzystywanie zwolnienia od

pracy w sposób sprzeczny z jego celem. Czynność ta zajmowała najwyżej kilka

minut i nie była czynnością, która wymagała dużego nakładu wysiłku, poza tym

konieczność wykonania przez ubezpieczoną tych czynności było w pełni

usprawiedliwione okolicznościami.

Sąd odwoławczy nie podzielił zapatrywania organu co do tego, że powyższe

czynności nie miały charakteru incydentalnego. Były to bowiem czynności

krótkotrwałe (każda z nich zajmowała zaledwie kilka minut) i sporadyczne (raz w

miesiącu). Jednocześnie ubezpieczona była jedyną osobą u pracodawcy

oddelegowaną do prowadzenia spraw związanych z dodatkowym ubezpieczeniem

P. i jako jedyna posiadła pełnomocnictwo od P., a także login i hasło do systemu i

nie miała prawa ich komukolwiek udostępniać. Zaznaczył, że dane zatwierdzane

przez ubezpieczoną były generowane automatycznie przez system (wobec tego, że

w spornym okresie nie uległy jakiejkolwiek modyfikacjom), a więc nie wymagały od

ubezpieczonej jakiegokolwiek istotnego nakładu pracy. O ile zasadniczo nie budzi

wątpliwości, że zakaz wykonywania pracy - w kontekście znaczeniowym

„wykorzystania zwolnienia niezgodnie z celem”, należy rozumieć bardzo szeroko,

nie zmienia to jednak faktu, że każda sprawa powinna być oceniana w sposób

indywidualny.

I USK 229/26

6

Sąd Okręgowy zważył, że w analizowanym stanie faktycznym podejmowane

przez ubezpieczoną czynności w ramach umowy zlecenia z P. miały charakter

incydentalny, krótkotrwały i wypełniły jedynie część zadań wynikającą z umowy

zlecenia, natomiast wobec braku innych osób uprawnionych do logowania się w

systemie P. nie było osoby mogącej zastąpić ubezpieczoną, która niejako

zmuszona była wykonać powyższe zadania.

Powyższy wyrok organ rentowy zaskarżył skargą kasacyjną w całości,

zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie prawa materialnego: art. 17 ust. 1

oraz art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U.

z 2025 r., poz. 501 ze zm.; zwanej „ustawą zasiłkową”), przez jego błędną

wykładnię i odmowę zastosowania i przyznanie ubezpieczonej prawa do zasiłku

chorobowego za sporny okres, a co za tym idzie zwolnienie jej z obowiązku zwrotu

pobranego świadczenia, pomimo że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie

nie dawał podstaw do podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięcia. Podniósł również

zarzut naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik

sprawy: art. 233 k.p.c., przez zaniechanie wszechstronnej i obiektywnej oceny

materiału dowodowego przez przyjęcie w sposób sprzeczny z zasadami logiki i

doświadczenia życiowego faktu, że mimo że ubezpieczona świadczyła pracę

podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim, to nie naruszyła art. 17 ustawy

zasiłkowej.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego jej rozpoznania,

ewentualnie o zmianę w całości zaskarżonego wyroku i rozstrzygniecie co do istoty

sprawy przez oddalenie w całości odwołania od decyzji ZUS, a ponadto o

zasądzenie od ubezpieczonej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał,

że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, albowiem w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne oraz potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości w praktyce przy ich stosowaniu. Zagadnienie sformułował w

pytaniu: czy działania ubezpieczonej są naruszeniem art. 17 ustawy zasiłkowej, czy

I USK 229/26

7

też, jak stwierdził Sąd Okręgowy, czynności te należy zakwalifikować jako

krótkotrwałe i incydentalne?

Skarżący odwołał się do orzecznictwa i stwierdził, że wystarczy, że w czasie

orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową i nie

jest niezbędne badanie czy była ona niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego.

Wykonywanie pracy zarobkowej niezależnie od jej wpływu na stan zdrowia stanowi

samodzielną negatywną przesłanką prawa do zasiłku. Zasiłek chorobowy bowiem

ma stanowić rekompensatę zarobku utraconego wskutek niezdolności do pracy

spowodowanej chorobą, a nie dodatkową korzyść obok wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie spełniła ustawowych wymagań warunkujących

przyjęcie jej do rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1 – 4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, kiedy zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zatem

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z powołanych powyżej okoliczności, a

jego uzasadnienie powinno zawierać argumenty świadczące o tym, że

rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba

merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie

jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi

na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, potrzebę wykładni

wskazanych przepisów prawa i oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Przypomnienia wymaga, że zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 §

1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio

I USK 229/26

8

rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania, którego

dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające. W przypadku powołania jako

podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować

samo zagadnienie, ale także w uzasadnieniu wniosku przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od

sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych

przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania

sformułowanego w taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez

skarżącego wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub

przepisów prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd

Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest

rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie

można przy tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd

w podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14, LEX nr

2630721).

Podnoszone zagadnienie powinno też pozostawać w związku z

rozpoznawaną sprawą. Zagadnienie prawne powinno być sformułowane w oparciu

o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z

dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie zostać przedstawione w sposób

ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i

rozstrzygnięcia konkretnego sporu. Poza tym istotne zagadnienie prawne może

stanowić przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania tylko wtedy, gdy

jest przydatne dla rozstrzygnięcia o zasadności wniesionej skargi kasacyjnej, co ma

miejsce wówczas, gdy jest związane z zarzutami wypełniającymi podstawę skargi

kasacyjnej.

I USK 229/26

9

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo

że budzi poważne wątpliwości, nie został dotychczas wyjaśniony w drodze wykładni

albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego

rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów

faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23

maja 2018 r., I CSK 31/18, LEX nr 2508113; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08,

LEX nr 424365).

Powołanie się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko wskazanie

przepisu prawa i stwierdzenie, że w ocenie skarżącego wywołuje on wątpliwości.

Konieczne jest również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny

charakter, wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także wskazanie

rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do dotychczasowych

poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706), a w

szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych stanowisk

interpretacyjnych w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej

wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że

wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym

stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa.

Podkreślić również należy, że przesłanka przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. ma charakter uniwersalny, gdyż odnosi się do samego przepisu prawa, a nie

jego zastosowania w konkretnej sprawie. W tym wyraża się też różnica między

podstawami kasacyjnymi, które dotyczą zastosowania prawa w indywidualnej

sprawie (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), a podstawą wstępnego badania skargi,

opartej na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż warunkuje ją dopiero kwalifikowana

potrzeba wykładni przepisów prawnych, wynikająca z poważnych wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. należy natomiast rozumieć sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu

drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna od razu, bez potrzeby

I USK 229/26

10

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr

453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z 26 lutego 2001 r.,

I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r.,

I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01,

OSNP 2004 Nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2008 r.,

I UK 218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie

konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w

oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań

odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu

określeniem "rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub "oczywistego"

naruszenia prawa, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego

2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr

1511117; z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587).

Chodzi zatem o taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia

przepisu prawa jest słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego

rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr

2057365).

Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na to,

że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, lecz także wykazania, że

przesłanka ta rzeczywiście występuje. Oznacza to, że skarżący musi wyjaśnić,

odrębnie od uzasadnienia podstaw kasacyjnych, w czym w jego ocenie wyraża się

"oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty przemawiające za tym, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Trzeba pamiętać, że

wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie

na wstępnym etapie badania skargi w ramach tzw. przedsądu, natomiast

przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po

I USK 229/26

11

przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba

te elementy muszą więc być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie

przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 października 2016 r., I PK

59/16, LEX nr 2160130; z 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500; z 26

lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z 24 września 2015 r., II PK 27/15,

LEX nr 2019527).

Wskazanym wyżej wymaganiom wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jego uzasadnienie nie sprostały w sposób fundamentalny.

Należy zauważyć, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z

występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego lub potrzebą wykładni

przepisów jest co do zasady wykluczone. Jednoczesne uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania występującymi w sprawie

wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów)

generalnie wyklucza przyjęcie, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Nie jest

bowiem możliwa sytuacja, w której wyrok jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie w

sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Nie sposób uznać, że sporna kwestia jest

oczywista (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 grudnia 2024 r., I CSK

4283/23, LEX nr 3787635; z 5 grudnia 2024 r., I CSK 4316/23, LEX nr 3787657;

z 27 września 2024 r., I CSK 4052/23, LEX nr 3762732; z 24 czerwca 2021 r.,

III CSK 77/21, LEX nr 3190957).

W skardze kasacyjnej powołano się na konieczność rozpoznania

zagadnienia: czy działania ubezpieczonej są naruszeniem art. 17 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 501 ze zm.; zwanej „ustawą

zasiłkową”), czy też, jak stwierdził Sąd Okręgowy, czynności te należy

zakwalifikować jako krótkotrwałe, incydentalne i wymuszone okolicznościami. Nie

jest to zatem zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym, a zmierza wyłącznie do

rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy. Warunkiem skuteczności wniosku o przyjęcie

I USK 229/26

12

skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z występowaniem w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego jest przedstawienie problemu o charakterze abstrakcyjnym.

Nie zachodzi również potrzeba wykładni art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Większość wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tego przepisu została

wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Skarżący organ rentowy w istocie

kwestionuje ocenę materialnoprawną ustalonego stanu faktycznego, czyli

subsumcję, a więc sposób zastosowania normy prawnej, a nie sposób wykładni

tego przepisu.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej ubezpieczony wykonujący w

okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący

zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do

zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Przepis ten doczekał się wykładni w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego

oraz w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 lutego 2014 r., SK 18/13 (OTK-A

2014 Nr 2, poz. 5). W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy

zasiłkowej - w zakresie, w jakim stanowi podstawę utraty prawa do zasiłku

chorobowego ubezpieczonego, który w okresie orzeczonej niezdolności do pracy

wykonywał pracę zarobkową, uzyskując wynagrodzenie przekraczające minimalną

wysokość wynagrodzenia za pracę - jest zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 64

ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku

Trybunał Konstytucyjny dokonał obszernej i wieloaspektowej wykładni art. 17 ust. 1

ustawy zasiłkowej, argumentując, że zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy zasiłek

przysługuje ubezpieczonemu, który w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego

stał się niezdolny do pracy z powodu choroby. Konstrukcja tego świadczenia wiąże

się z wystąpieniem określonego zdarzenia losowego (choroba), które prowadzi do

powstania sytuacji chronionej, stanowiącej ryzyko ubezpieczeniowe (niezdolność

do pracy). Tak określone zdarzenie ubezpieczenia chorobowego wiąże się z

przyznaniem świadczenia wynikającego z czasowego ograniczenia możliwości

wykonywania pracy, a tym samym utraty wynagrodzenia z pracy. Istotą ochrony

realizowanej w formie zasiłku chorobowego jest przyznanie świadczenia

zastępującego zarobki utracone przez ubezpieczonego z powodu niezdolności do

pracy. Z tego względu ustawodawca wyraźnie wyłącza prawo do zasiłku za te

I USK 229/26

13

okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony zachował prawo do

wynagrodzenia (art. 12 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Podstawowa funkcja zasiłku

chorobowego jako świadczenia zastępującego utracone (nieuzyskane)

wynagrodzenie za pracę ma swoje odzwierciedlenie również w art. 13 ust. 1 ustawy

zasiłkowej. Zgodnie z tym przepisem zasiłek chorobowy nie przysługuje w sytuacji,

w której osoba niezdolna do pracy ma ustalone prawo do emerytury lub renty,

kontynuuje działalność zarobkową, jest uprawniona do innego świadczenia bądź

podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników. Chodzi o takie

okoliczności, w których ubezpieczony ma źródło dochodu, a tym samym nie ma

konieczności zapewnienia mu ze strony funduszu ubezpieczeniowego ochrony

polegającej na wypłacie zasiłku chorobowego (zob. też postanowienie Sądu

Najwyższego z 25 sierpnia 2022 r., III USK 522/21, LEX nr 3483063).

Ustawodawca uregulował odrębnie sytuacje, w których ubezpieczony traci

prawo do zasiłku chorobowego (art. 17 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej). Wiąże się to

zawsze z negatywną oceną jego zachowań. Zalicza się do tych sytuacji między

innymi działania ubezpieczonego polegające na wykonywaniu pracy zarobkowej w

czasie zwolnienia lekarskiego. Pracą zarobkową, o której mowa w art. 17 ust. 1

ustawy zasiłkowej, jest każda aktywność ludzka, niezależnie od stosunku

prawnego, w ramach której jest realizowana, której skutkiem jest uzyskanie

dochodu. Nie ma natomiast znaczenia, czy konkretna praca jest podejmowana w

celu zarobkowym, a więc czy osiągnięcie dochodu było głównym motywem jej

podjęcia. Spełnienie tej przesłanki było wielokrotnie przedmiotem oceny zarówno

ze strony Sądu Najwyższego, jak i sądów powszechnych. W orzecznictwie

dominuje podejście przypisujące zarobkowy charakter każdej działalności

przynoszącej dochód. Nie dotyczy to jedynie sporadycznych, incydentalnych i

wymuszonych okolicznościami przejawów aktywności zawodowej (por. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego: z 5 kwietnia 2005 r., I UK 370/04, OSNP 2005 Nr 21, poz. 342;

z 12 maja 2005 r., I UK 275/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 59; z 5 października

2005 r., I UK 44/05, OSNP 2006 nr 17-18, poz. 279; z 15 czerwca 2007 r., II UK

223/06, OSNP 2008 nr 15-16, poz. 231).

Ustawodawca jednoznacznie uzależnił przyznanie prawa do zasiłku

chorobowego zarówno od niezdolności do pracy, jak i od braku posiadania przez

I USK 229/26

14

ubezpieczonego innych możliwości zarobkowania (np. prawa do wynagrodzenia,

ustalonego prawa do emerytury lub renty, uzyskiwania przychodów z prowadzenia

działalności gospodarczej). Zasiłek chorobowy nie jest świadczeniem dodatkowym,

ale zastępuje utracone wynagrodzenie, stając się czasowo jedynym źródłem

utrzymania ubezpieczonego. Taka konstrukcja ustawowa zasiłku chorobowego

wynika zarówno z unormowań określających grono osób uprawnionych, jak również

z przepisów ustawy zasiłkowej, przewidujących okoliczności (warunki) pozbawienia

prawa do tego świadczenia. Uzyskiwanie dochodów z innego zajęcia zarobkowego,

które nie gwarantują nawet minimum życiowego (np. dochodów rzędu 100-200 zł

miesięcznie), nie stanowi (nie może stanowić w obecnych warunkach

gospodarczych i społecznych) alternatywy dla zasiłku chorobowego w tym

znaczeniu, że nie stanowi zastępczego źródła dochodu utraconego przez osobę

niezdolną do pracy z powodu choroby, pozwalającego na wypełnienie luki po

wynagrodzeniu, którego nie otrzymuje ona z tytułu pracy zarobkowej (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 19 lutego 2021 r., I USKP 12/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 139;

postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 2022 r., III USK 522/21, LEX nr

3483063).

Artykuł 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nie wprowadza jakichkolwiek kryteriów

jego zastosowania odnoszących się do poziomu uzyskiwanych przychodów

(dochodów) ubezpieczonego, pobierającego zasiłek chorobowy z tytułu

niezdolności do pracy, które mogłyby wyłączać jego zastosowanie. Odmowa

zastosowania tego przepisu pozostawiona jest zatem ocenie sądów

rozpoznających konkretne sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Decydujące

znaczenie ma bowiem kontekst sytuacyjny, na co wskazuje Sąd Najwyższy w

wyroku z 28 kwietnia 2022 r., II USKP 163/21, LEX nr 3433589, do którego

odwołuje się skarżący w uzasadnieniu wniosku.

Skarga kasacyjna nie jest też w związku z powyższym oczywiście

uzasadniona. Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że

podejmowane przez ubezpieczoną czynności w ramach umowy zlecenia z P. miały

charakter incydentalny i krótkotrwały. Czynności podejmowane przez ubezpieczoną

polegały na zalogowaniu się do systemu informatycznego P. O S.A. - systemu eRU

za pomocą indywidualnego loginu i hasła, ewentualnym wprowadzeniu zmiany

I USK 229/26

15

danych i zatwierdzeniu listy pracowników ubezpieczonych grupowo w danym

miesiącu. Wszystkie czynności ubezpieczona wykonywała w domu, na prywatnym

komputerze, a zajmowało jej to zaledwie kilka minut jeden raz w miesiącu.

Ubezpieczona z tytułu umowy zlecenia otrzymywała wynagrodzenie ryczałtowe od

P. S.A.: za czynności podjęte w marcu 2019 r. - 161,79 zł, w kwietniu 2019 r. -

157,76 zł, maju 2019 r. - 152,73 zł, czerwcu 2019 r. - 147,70 zł, lipcu 2019 r. -

166,83 zł, jednak były to kwoty znikome, nie mające znaczenia dla zapewnienia jej

środków utrzymania.

Jak wskazuje się w orzecznictwie uzyskiwanie dochodów z innego zajęcia

zarobkowego, które nie gwarantują nawet minimum życiowego (np. dochodów

rzędu 100-200 zł miesięcznie), nie stanowi (nie może stanowić w obecnych

warunkach gospodarczych i społecznych) alternatywy dla zasiłku chorobowego w

tym znaczeniu, że nie stanowi zastępczego źródła dochodu utraconego przez

osobę niezdolną do pracy z powodu choroby, pozwalającego na wypełnienie luki po

wynagrodzeniu, którego nie otrzymuje ona z tytułu pracy zarobkowej (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 19 lutego 2021 r., I USKP 12/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 139

oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 sierpnia 2022 r., III USK 522/21, LEX

nr 3483063 i z 20 listopada 2024 r., II USK 247/23, LEX nr 3815817).

Mając na uwadze powyższe, wobec niewykazania przez skarżącego żadnej

z powołanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, przesłanek

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł o odmowie

przyjęcia skargi do rozpoznania.

[r.g.]