Organ rentowy kwestionował, czy firma była prowadzona rzeczywiście. SN nie przyjął skargi

Sąd Okręgowy w Sosnowcu wyrokiem z 14 marca 2024 r. zmienił decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu z 13 grudnia 2022 r. w

przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia

pozarolniczej działalności gospodarczej, stwierdzając, że A. F. jako osoba

I USK 240/26

2

prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz

dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 października 2017 r. oraz

zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej się zwrot kosztów procesu.

Zgodnie z ustaleniami Sądu Okręgowego, ubezpieczona do 30 września

2017 r. była pracownikiem ZUS Odział w S.. Od 1 października 2017 r. zgłosiła się

do ubezpieczeń społecznych z tytułu działalności gospodarczej, polegającej na

handlu i wynajmie samochodów oraz sprzedaży internetowej odzieży, deklarując

podstawę wymiaru składek w wysokości 10.657 zł.

W okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 sierpnia 2020 r. ubezpieczona

zatrudniała syna I. F. w niepełnym wymiarze czasu pracy. W okresie objętym

sporem ubezpieczona wykazała przychody z prowadzonej działalności w kwotach

w 2017 r. - 10.621,94 zł; w 2018 r. - 170.097,41 zł; w 2019 r. - 78.238,18 zł; w 2020

r. - 92.991,60 zł; w 2021 r. - 0 zł; w 2022 r. -57.983,16 zł.

Ubezpieczona od 13 listopada 2017 r. korzystała ze świadczeń z

ubezpieczenia chorobowego w okresach od 13 listopada 2017 r. do 13 maja 2018 r.

- zasiłek chorobowy; od 14 maja 2018 r. do 8 maja 2019 r. - świadczenie

rehabilitacyjne; od 31 maja 2019 r. do 13 czerwca 2019 r. - zasiłek opiekuńczy; od

17 czerwca 2019 r. do 15 grudnia 2019 r. - zasiłek chorobowy; od 16 grudnia

2019 r. do 9 grudnia 2020 r. - świadczenie rehabilitacyjne; od 31 grudnia 2020r. do

30 czerwca 2021 r. - zasiłek chorobowy; od 1 lipca 2021 r. do 25 czerwca 2022 r. -

świadczenie rehabilitacyjne; od 14 lipca 2022 r. do 18 lipca 202 2r. - zasiłek

opiekuńczy; od 23 sierpnia 2022 r. do 24 sierpnia 2022 r. - zasiłek opiekuńczy; od

27 września 2022 r. do 3 października 2022 r. - zasiłek opiekuńczy.

Sąd Okręgowy wskazał, że organ rentowy wydawał w stosunku do

odwołującej się decyzje o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego

z urzędu: 6 marca 2018 r., w sprawie ustalenia obowiązku podlegania

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pozarolniczej

działalności gospodarczej; 25 lipca 2019 r. w sprawie ustalenia okresu podlegania

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym; 20 listopada 2019 r. w sprawie

ustalenia okresu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i/lub

podstawy wymiaru składek dla I. F. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o

I USK 240/26

3

pracę u odwołującej; 11 lutego 2021 r. w sprawie ustalenia okresu podlegania

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej

działalności gospodarczej. Ponadto odwołująca się była kontrolowana pod kątem

prawidłowości korzystania ze zwolnień lekarskich.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu organu rentowego o pozorności

działalności gospodarczej odwołującej się, ukierunkowanej na uzyskanie

nienależnych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Sąd uznał, że skarżąca w

toku postępowania wykazała, że podejmowała szereg czynności wchodzących w

zakres działalności m.in. przystosowała lokal z przeznaczeniem do prowadzenia

działalności, nabywała składniki mienia (samochody), zamieszczała ogłoszenia w

Internecie i w tym celu założyła konta firmowe, nawiązała współpracę z innymi

podmiotami gospodarczymi (np. z domem weselnym „A” z S., czy warsztatem

samochodowym), nabywała ubrania i przygotowywała je do sprzedaży,

korespondowała z klientami, następnie wysyłała ubrania nabywcom, wykonywała

także usługi sprzątające i przewozowe.

Z informacji nadesłanych przez portal A. oraz z przedłożonego przez

odwołującą się wyciągu z konta firmowego O. wynika, że zamieściła ona w

spornym okresie w tych portalach kilkaset ofert sprzedaży ubrań oraz kilka ofert

sprzedaży pojazdów mechanicznych sprowadzonych z zagranicy. Odwołująca się

przedłożyła do akt dowody z dokumentów, tj. umowy zawierane z kontrahentami,

paragony za sprzedaną odzież, faktury zarówno sprzedażowe jak i kosztowe,

dowody wpłat należności od klientów, które potwierdzają fakt prowadzenia przez

nią działalności handlowej i usługowej. Odwołująca się zatrudniała pracownika,

swojego syna, który pomagał jej w prowadzeniu działalności, głównie w zakresie

handlu samochodami. Okoliczność ta znalazła potwierdzenie nie tylko w

zeznaniach odwołującej się i jej syna, ale także wynika z szeregu przedłożonych

przez odwołującą się dokumentów m.in. faktur, na których widnieją podpisy I. F.

oraz podpisywane przez niego e-maili.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w odniesieniu do prowadzenia działalności

gospodarczej nie znajduje zastosowania wymóg osobistego jej wykonywania.

Przedsiębiorca, w odróżnieniu od pracownika, nie jest zobowiązany wykonywać

osobiście czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i może

I USK 240/26

4

w tym zakresie posługiwać się innymi osobami, w tym przede wszystkim zatrudniać

pracowników. Zatem fakt, że w niektórych czynnościach odwołującą się wyręczał

syn nie może przekreślać tytułu do objęcia jej ubezpieczeniem. W odniesieniu do

przedsiębiorcy istotny jest bowiem element ponoszenia ryzyka ekonomicznego

podejmowanych przedsięwzięć gospodarczych, które bez wątpienia obciążało

odwołującą się.

Sąd pierwszej instancji zauważył przede wszystkim, że działalność

gospodarcza prowadzona przez odwołującą się, generowała przychód, który trudno

uznać za symboliczny (w 2018 r. przekroczył on bowiem 170.000 zł, a w innych

latach wynosił kilkadziesiąt tysięcy złotych rocznie). Nie sposób zatem przyjąć, że

odwołująca się pozorując prowadzenie działalności była w stanie wygenerować taki

zysk.

Ustalone w sprawie fakty doprowadziły Sąd Okręgowy do konstatacji, że

odwołująca się w spornym okresie realnie prowadziła działalność gospodarczą,

która wykazywała cechy ciągłości, powtarzalności, była nastawiona na zysk i

faktycznie ten zysk generowała.

Wskutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Katowicach,

wyrokiem z 28 października 2024 r., oddalił apelację i zasądził od organu

rentowego na rzecz odwołującej się zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny nie znalazł dostatecznych podstaw dla podważenia oceny

prawnej ustaleń faktycznych, przedstawionych przez sąd pierwszej instancji.

Zdaniem tego Sądu ustalenia co do rodzaju i częstotliwości działań

ubezpieczonej w ramach prowadzonej przez nią działalności handlowej od

1 października 2017 r. nie zostały skutecznie zakwestionowane przez apelującego.

Istotą sporu w sprawie było ustalenie czy zgłoszona przez ubezpieczoną

działalność gospodarcza miała cechy pozwalające na uznanie, że była to

działalność gospodarcza określone w ustawie.

Sąd drugiej instancji wskazał, że zarówno w świetle art. 2 ustawy z dnia

2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (obowiązującej do

30 kwietnia 2018 r.) jak i art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo

przedsiębiorców, działalność gospodarcza jako tytuł do objęcia obowiązkiem

ubezpieczeń społecznych z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń

I USK 240/26

5

społecznych, powinna cechować się ujmowanymi łącznie właściwościami:

działaniem w sposób zorganizowany, ciągły i z nastawieniem na zysk., tj. w celu

zarobkowym.

W odniesieniu do działalności gospodarczej odwołującej się, zgłoszonej w

październiku 2017 r. w zakresie handlu samochodami i artykułami motoryzacyjnymi

oraz odzieżą, Sąd Apelacyjny zgodził się z oceną, że powyższe cechy zostały

dostatecznie w toku postępowania dowodowego wykazane aktywnością w

sprzedaży i wynajmie samochodów, sprzedaży odzieży za pośrednictwem

Internetu, co wskazuje na ciągłość działalności prowadzonej w sposób

zorganizowany. Za przyjęciem takiego ustalenia przemawia, w ocenie Sądu

odwoławczego, okoliczność zatrudnienia syna oraz wysokość osiąganych

przychodów.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego sama okoliczność, że w okresie objętym

sporem ubezpieczona wykazała długotrwałe okresy niezdolności do pracy (których

zasadność istnienia była poddawana kontroli) oraz wysokość wypłacanych z tego

tytułu świadczeń - nie może być podstawą do skutecznego podważenia istnienia

tytułu ubezpieczeń społecznych, a w szczególności oceny, że osoba uprawniona do

świadczeń trwale zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej.

Sąd Apelacyjny zauważył, że organ rentowy w okresie objętym decyzją

kilkakrotnie prowadził postępowania wobec ubezpieczonej dotyczące zasadności

zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i określenia wysokości podstawy wymiaru

składek. Postępowania te zostały umorzone. Uprawnia to, w ocenie Sądu drugiej

instancji do przyjęcia, że zachowanie ubezpieczonej nie było ukierunkowane na

wykreowanie tytułu ubezpieczeń społecznych na nieuprawnionej podstawie celem

wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Mając to na uwadze Sąd

Apelacyjny oddalił apelacje organu rentowego.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy.

Skarżący zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie w całości lub w części

złożonej przez odwołującą się deklaracji o wysokości zadeklarowanej składki na

ubezpieczenia społeczne i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

I USK 240/26

6

Skarga kasacyjna została oparta na zarzutach naruszenia przepisów

postępowania tj. art. 387 § 2 1 pkt 2 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., 227 k.p.c., a także na

zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego tj. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1,

art. 11 ust. 2 w związku z art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 41 ust. 12 i 13, art. 68 ust. 1,

art. 86 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2024 r. poz. 497 ze zm.) w związku z art. 58 § 2 i

3 Kodeksu cywilnego.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na występowanie w sprawie oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.). Uzasadniając ten wniosek skarżący podniósł, że Sąd Apelacyjny dopuścił

się w sposób oczywisty rażącego naruszenia prawa, bowiem pominął, że organ

rentowy poza zakwestionowaniem tytułu odwołującej się do ubezpieczeń

społecznych zanegował także, na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego, zgłoszoną

przez ubezpieczoną wysokość podstawy wymiaru składki w początkowym okresie

rozpoczęcia działalności, nieuzasadnionej dysproporcji osiąganego przychodu i

zgłaszanej wysokości składki, do czego na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), jest

uprawniony.

Zdaniem skarżącego wyrok Sądu Apelacyjnego jest w sposób rażąco

sprzeczny z ukształtowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w tym z uchwałą

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r. (III UZP 3/23),

która ma moc zasady prawnej i w której stwierdzono, że „organ rentowy w

przypadku podjęcia pozarolniczej działalności przez ubezpieczonego, nie negując

tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia w sytuacji, gdy w początkowym

okresie prowadzenia tej działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenia społeczne, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w

przychodach (art. 6 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 68 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 i 2 w związku z

art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych".

Skarżący wskazał, że Sąd Apelacyjny ograniczył się jedynie do rozważenia

tytułu, to jest do stwierdzenia prowadzenia przez odwołującą się pozarolniczej

I USK 240/26

7

działalności gospodarczej, pomijając kwestię zadeklarowanej zawyżonej wysokości

składek w początkowym okresie tej działalności i naruszenie przez skarżącą art. 58

k.c. Nie uwzględniając aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego w

szczególności uchwały mającej moc zasady prawnej Sąd ten dopuścił się

naruszenia wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów kodeksu

cywilnego i przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ograniczył się

bowiem do stwierdzenia, że odwołująca się prowadziła w okresie objętym decyzją

pozarolniczą działalność gospodarczą i w związku z tym podlegała ubezpieczeniom

społecznym. Nie poddał natomiast weryfikacji zasadności wysokości

zadeklarowanej składki, która nie miała odzwierciedlenia w przychodach.

Dalej skarżący podniósł, że zarejestrowana przez ubezpieczoną działalność

gospodarcza stanowiła źródło dochodu przede wszystkim dla jej syna, którego

zatrudniła na podstawie umowy o pracę, natomiast dla niej nie przynosiła dochodu,

lecz była tytułem do pobierania nienależnych, zawyżonych świadczeń z

ubezpieczenia społecznego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania, a w razie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o

jej oddalenie. Organ rentowy wniósł także o zasądzenie od odwołującej na jego

rzecz kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważy, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie spełniła ustawowych wymagań

warunkujących przyjęcie jej do rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Wypada dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania formalne

skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wyodrębniony wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

I USK 240/26

8

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z przesłanek wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., warunkujących przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

Skarżący organ rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powołał się na jej oczywistą zasadność jako jedyną przesłankę

uzasadniającą jej rozpoznanie.

W związku z tym przypomnienia wymaga, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek

oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być

rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo

powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494

oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437) i jest

możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z

zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963

nr 11, poz. 286; z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 Nr 13, poz. 230;

z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z 28 lutego 2012 r.,

I PK 157/11, LEX nr 1215115).

W judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniono, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w

szczególności istnieje wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które

powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty oczywiście uzasadniają

wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba, że oczywiste jest to, co

jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia dłuższych badań

lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym,

I USK 240/26

9

rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących

w praworządnym państwie, widocznym na pierwszy rzut oka, bez konieczności

przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z: 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08, LEX nr 1087257 i 13 marca

2017 r., I CSK 596/16, LEX nr 3374274). Powołując się na oczywistą zasadność

skargi kasacyjnej należy wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego

orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany

i nie podlegały różnym ocenom, były więc dostrzegalne w sposób oczywisty dla

przeciętnego prawnika.

W skardze kasacyjnej nie powołano argumentów, które mogłyby świadczyć,

że w sprawie doszło do tak rozumianego oczywistego naruszenia prawa, oraz że w

wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w sądzie drugiej instancji orzeczenie

oczywiście wadliwe.

W uzasadnieniu wniosku skarżący próbuje dowieść, że Sąd Apelacyjny

orzekł niezgodnie z obecnie obowiązującą wykładnią prawa powołując się przy tym

na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r.

(III UZP 3/23). W uchwale tej przyjęto, że organ rentowy w przypadku podjęcia

pozarolniczej działalności przez ubezpieczonego, nie negując tytułu podlegania

ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia w sytuacji, gdy w początkowym okresie prowadzenia tej

działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.

Należy przede wszystkim zauważyć, że skarżący w swoich zarzutach

rozmija się zupełnie z przedmiotem rozstrzygania w rozpoznawanej sprawie. Organ

rentowy w zaskarżonej decyzji z 13 grudnia 2022 r. stwierdził bowiem, że A. F. jako

osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu oraz

wypadkowemu i dobrowolnemu chorobowemu w okresie od 1 października 2017 r.

w związku z prowadzoną działalnością. Organ rentowy ocenił, że działalność

odwołującej się nie spełniała warunków pozwalających na przypisanie prowadzonej

działalności cech ustawowych tj. wykonywania jej w sposób zorganizowany i ciągły,

uzyskiwania dochodu, posiadania zamiaru powtarzalności w celu osiągnięcia

I USK 240/26

10

zysku. W decyzji wskazano, że odwołująca się prowadziła działalność przez 175

dni, zaś w pozostałych okresach korzystała z zasiłków chorobowych, świadczeń

rehabilitacyjnych oraz zasiłków opiekuńczych. Organ rentowy uznał w tych

warunkach, że odwołująca się nie prowadziła faktycznie działalności gospodarczej.

Natomiast na skutek odwołania się A. F. od decyzji Sąd Okręgowy dokonał jej

zmiany przyjmując, że odwołująca się podlegała ubezpieczeniom społecznym w

okresie i zakresie wskazanym w decyzji.

W związku z powyższym wymaga przypomnienia, że zgodnie z

obowiązującym systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem sąd rozstrzyga o

prawidłowości zaskarżonej decyzji (art. 47714 § 2 i art. 47714a k.p.c.) w granicach jej

treści i przedmiotu (zob. przykładowo wśród wielu wyroki Sądu Najwyższego:

z 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210; z 8 października 2015 r., I UK

452/14, LEX nr 1816588; z 17 marca 2016 r., III UK 83/15, LEX nr 2026236 oraz

postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 lutego 2012 r., II UK 275/11, LEX nr

1215286; z 2 marca 2011 r., II UZ 1/11, LEX nr 844747 i z 14 września 2022 r.,

II USK 132/22, Lex nr 3485650).

Oznacza to, że zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w tych

sprawach wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu

rentowego zaskarżonej do sądu powszechnego (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, LEX nr 1607475), a w drugim rzędzie -

przedmiotem postępowania sądowego, określonego zakresem wskazanym w

odwołaniu od decyzji organu rentowego do sądu.

Jak już naświetlono wyżej przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie

była jedynie kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym przez A. F.

prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Sporna decyzja nie odnosiła

się natomiast w żadnej mierze do wysokości podstawy wymiaru składki. Również

zakres odwołania dotyczył kwestii podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Natomiast zarówno skarga kasacyjna jak i wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania koncentruje się wyłącznie na kwestii wysokości podstawy wymiaru

składek, co nie było przedmiotem rozpoznania tak zaskarżonej decyzji jak i

postępowania sądowego.

I USK 240/26

11

Na marginesie należy zauważyć, że organ rentowy, w przypadku podjęcia

pozarolniczej działalności przez ubezpieczonego, nie negując tytułu podlegania

ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru

składek na te ubezpieczenia w sytuacji, gdy w początkowym okresie prowadzenia

tej działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2024 r., III USK 197/23 oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lipca 2024 r., III USK 202/23, Legalis nr

3104348 jak również cytowana przez skarżącego uchwała - III UZP 3/23). Organ

rentowy może zatem zakwestionować sam tytuł stanowiący podstawę podlegania

ubezpieczeniom społecznym albo samą podstawę wymiaru składek, gdy nie

kwestionuje istnienia tytułu.

Skoro bez wątpienia, przedmiotem sporu zgodnie z zaskarżoną decyzją było

jedynie podleganie odwołującej się ubezpieczeniom społecznym, w pełni zasadnie

Sąd Apelacyjny ograniczył się do rozważenia tego tytułu, to jest do oceny

zebranych w sprawie dowodów jako dających podstawę do stwierdzenia

prowadzenia przez odwołującą się pozarolniczej działalności gospodarczej, nie

odnosząc się do zadeklarowanej przez nią wysokości składek jako elementu

przedmiotu sporu.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego za utrwalony należy uznać pogląd, że podstawą do powstania

obowiązku ubezpieczenia na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 199, zwanej „ustawą systemową”)

jest faktyczne wykonywanie działalności pozarolniczej (art. 13 pkt 4 tej ustawy), w

tym działalności gospodarczej, co oznacza, że wykonywanie tej działalności, to

rzeczywista działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły

(por. wyroki: z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309; z

14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z 18 lutego 2009 r., II UK 207/08,

LEX nr 736738; z 19 lutego 2009 r., II UK 215/08, LEX nr 736739; z 19 lutego

2010 r., II UK 186/09, LEX nr 590235; z 22 lutego 2010 r., I UK 240/09, LEX nr

585723; z 18 listopada 2011 r., I UK 156/11, LEX nr 1102533). A zatem

prowadzenie działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania

I USK 240/26

12

ubezpieczeniom społecznym, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę

wykonuje, choć stopień natężenia jego aktywności może być różny (por. m.in.

wyrok Sądu Najwyższego z 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404).

Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, że obowiązkowi ubezpieczeń

społecznych podlega osoba faktycznie prowadząca działalność gospodarczą

(a więc wykonująca tę działalność), a nie osoba jedynie figurująca w ewidencji

działalności gospodarczej na podstawie uzyskanego wpisu, która działalności tej w

rzeczywistości nie wykonuje (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca

2019 r., I UK 337/18, LEX nr 2697215 i powołane tam orzeczenia, a także wyrok

Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r., III USKP 94/21, LEX nr 3537307). Dlatego

kluczowe znaczenie w każdej sprawie dotyczącej podlegania ubezpieczeniom

społecznym mają ustalenia faktyczne dotyczące tego, czy ubezpieczony

podejmował czynności kwalifikowane jako rzeczywiste (a nie formalne,

pozorowane, fikcyjne) prowadzenie działalności gospodarczej, ewentualnie z jakich

powodów takich czynności nie wykonywał (wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego

2024 r., I USKP 25/23, LEX nr 3715868).

Wymaga zauważenia, że ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy

działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana należy zasadniczo do sfery

ustaleń faktycznych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 5 października 2017 r., I UK

395/16; z 10 maja 2017 r., I UK 184/16, LEX nr 2305920; z 22 lutego 2010 r., I UK

240/09 i z 21 kwietnia 2021 r., II USKP 43/21), ale zawsze musi ona obejmować

całokształt okoliczności sprawy świadczących o tym (bądź nie), że podjęta

działalność charakteryzowała się zorganizowaniem, ciągłością i nastawiona była na

cel zarobkowy, które to cechy mogą przesądzić o kwalifikacji prawnej.

Sąd Apelacyjny dokonując oceny czy działalność gospodarcza skarżącej

spełniła kryteria potrzebne do uznania, czy była ona rzeczywiście prowadzona, brał

pod uwagę wskazane w orzecznictwie przesłanki. Sąd Apelacyjny przede

wszystkim zwrócił uwagę na aktywność odwołującej się w sprzedaży samochodów i

ich wynajmie, oraz sprzedaż odzieży za pośrednictwem Internetu, co w jego ocenie

stanowiło o ciągłości i zorganizowaniu w prowadzeniu działalności gospodarczej

przez odwołującą się. Sąd zwrócił również uwagę na okoliczność zatrudnienia

I USK 240/26

13

przez odwołującą się swojego syna, wysokość osiąganych przychodów oraz

prowadzone kilkakrotnie kontrole ZUS, w wyniku których umarzano postępowanie.

Biorąc pod uwagę te okoliczności Sąd Apelacyjny zasadnie doszedł do

przekonania, mając na uwadze zebrane w sprawie dowody, że skarżąca faktycznie

prowadziła działalność gospodarczą w sposób zarobkowy, systematyczny, ciągły i

zorganizowany.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny uzasadniające przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy orzekł o odmowie jej przyjęcia - na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i

§ 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. w kwocie

wynikającej z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z

2023 r. poz. 1935 ze zm.), a w zakresie odsetek - na podstawie art. 98 § 11 k.p.c.

[a.ł]