Spór o zaświadczenia A1 dla trzech osób. SN nie przyjął skargi spółki

Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 8 kwietnia 2024 r., III AUa 411/23, oddalił apelację odwołującej się P.

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. od wyroku Sądu Okręgowego w

Gliwicach z 15 lutego 2023 r., VIII U 326/22, oddalającego odwołanie od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń społecznych z 4 i 5 stycznia 2022 r., wycofujących

I USK 338/24

2

zaświadczenia A1 potwierdzające, że w spornych okresach zastosowanie do

zainteresowanych W. P., M. B. i A. K. znajdowało ustawodawstwo polskie, oraz

stwierdzających, że zainteresowani nie podlegali ustawodawstwu polskiemu w

okresach wskazanych w decyzjach ze względu na podleganie ustawodawstwu

niemieckiemu.

Odwołująca się spółka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że w sprawie

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości. W

ocenie skarżącej art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego powinien być

rozpatrywany w powiązaniu z art. 16 ust. 1, 3, 4, 5 i 6 tego rozporządzenia,

ponieważ zgodnie z wykładnią systemową właściwe znaczenie przepisów prawa

ustala się na podstawie jego usytuowania w systemie prawa. A zatem prawidłowe

rozumienie tych przepisów prowadzi do wniosku, że organ rentowy właściwy ze

względu na miejsce zamieszkania ubezpieczonego może określić wyłącznie

ustawodawstwo swojego państwa, o czym powinien powiadomić instytucje innego

państwa. Instytucja właściwa nie jest więc uprawniona do ustalenia, że dana osoba

podlega ustawodawstwu innego państwa. Błędna wykładnia tych przepisów

dokonana przez Sądy obu instancji doprowadziła do tego, że zainteresowani

obecnie znajdują się w „próżni prawnej”, ponieważ zostali wyłączeni z polskiego

ubezpieczenia społecznego, a niemiecka instytucja nie wydała decyzji o podleganiu

zainteresowanych niemieckiemu ustawodawstwu.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do

rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz od skarżącej zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I USK 338/24

3

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje

postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w

konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją

Sądu Najwyższego. Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych

przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych

w art. 3984 § 2 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

W przypadku powołania przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), przepisy mające być

przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów,

których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy

skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 września 2002 r., I PKN 682/01,

OSNP 2004 nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony

przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, ze sprecyzowaniem, na czym

te poważne wątpliwości polegają, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo

należy przytoczyć (postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2002 r.,

III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

LEX nr 315351; z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231;

z 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz. 43 i z 9 czerwca 2008 r.,

II UK 37/08, LEX nr 494133). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości interpretacyjne

przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla

jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak

sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane

wątpliwości interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie

sprowadzało się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny

charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi

I USK 338/24

4

kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie

jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój

jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez

sądy powszechne (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r.,

II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że

skarżąca spółka nie wykazała istnienia wskazanych przesłanek przedsądu.

Wskazując na przesłankę potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

skarżąca skoncentrowała się głównie na streszczeniu stanu faktycznego sprawy i

na przedstawieniu właściwej według niego wykładni systemowej art. 16

rozporządzenia wykonawczego, z czego można się domyślać, że sygnalizowana

we wniosku potrzeba wykładni dotyczy tego właśnie przepisu. Nie jest jednak rolą

Sądu Najwyższego zastępowanie wnoszącego skargę w prawidłowym jej

redagowaniu. Skarga kasacyjna powinna bowiem być tak zredagowana i

skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich

uzasadnieniu pozostałych elementów kreatywnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK

38/08, LEX nr 494134 czy z 20 czerwca 2024 r., I CSK 1406/23, LEX nr 3735469).

Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że zasadniczym trzonem

wywodów wniosku, mającego przekonywać o istnieniu potrzeby wykładni przepisów,

jest forsowana w nim teza, iż „organ rentowy właściwy ze względu na miejsce

zamieszkania ubezpieczonego może określić wyłącznie ustawodawstwo swojego

państwa, o czym powinien poinformować instytucje innego państwa - a te instytucje

mogą albo się sprzeciwić i stwierdzić, że dana osoba podlega pod ich

ustawodawstwo albo przez milczącą zgodę zaakceptować ustawodawstwo tego

państwa, które poinformowało o jego zastosowaniu”. Oznacza to, że według

skarżącej polski organ rentowy nie był uprawniony do ustalenia w decyzji

tymczasowej, że dla zainteresowanych w spornych okresach właściwe jest

ustawodawstwo niemieckie. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, że

instytucja miejsca zamieszkania może wydać jedynie decyzję, że ustala

ustawodawstwo właściwe jej państwa członkowskiego albo wydać decyzję

I USK 338/24

5

stwierdzającą, że ustawodawstwo jej państwa nie jest właściwe. Przed wydaniem

takiej decyzji ostatecznej organ rentowy zobowiązany jest wszcząć procedurę

określoną w art. 16 rozporządzenia wykonawczego (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 15 marca 2018 r., III UK 44/17, OSNP 2019 nr 1 poz. 8 i powołane tam

orzeczenia oraz Krzysztof Ślebzak, „Ustalanie ustawodawstwa tymczasowego na

podstawie rozporządzeń 883/2004 oraz 987/2009”, Praca i Zabezpieczenie

Społeczne 2014 r., nr 7, s. 2-7). Jeśli procedura określona w art. 16 rozporządzenia

wykonawczego zostanie zrealizowana, to jest ona wiążąca przy określeniu

ustawodawstwa właściwego, gdyż przepisy art. 13 ust. 2 i 3 rozporządzenia

podstawowego mają na celu wyeliminowanie podwójnego (lub wielokrotnego)

ubezpieczenia w różnych państwach członkowskich (ewentualnie uniknięcia

sytuacji, w której dana osoba nie będzie podlegała żadnemu ustawodawstwu), a nie

ustalenie ubezpieczenia korzystnego dla zainteresowanego (ze względu na

wysokość składek). Zatem z punktu widzenia ustalenia ustawodawstwa w trybie

przepisów rozporządzenia wykonawczego istotne jest, aby w jego wyniku

zainteresowani zostali objęci ubezpieczeniem w jednym państwie członkowskim – a

nie jak twierdzi skarżąca - wyłącznie w państwie organu właściwego ze względu na

miejsce zamieszkania zainteresowanych. Utrwalony jest także pogląd, że w

postępowaniu zapoczątkowanym odwołaniem od decyzji ustalającej właściwe

ustawodawstwo w zakresie zabezpieczenia społecznego sąd bada wyłącznie to,

czy została zachowana właściwa procedura gwarantująca osiągnięcie celu

zakładanego przez koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, nie ma

natomiast uprawnienia do badania zasadności stanowiska zajętego przez inne

państwo członkowskie (zaakceptowanego przez polski organ rentowy). Jest tak

dlatego, że po pierwsze, postępowanie to nie przewiduje arbitralnych decyzji

państwa miejsca zamieszkania, wymagając wspólnego porozumienia z innym

zainteresowanym państwem członkowskim, a po drugie, nawet w wypadku sporu to

nie sąd jest arbitrem rozstrzygającym, jakie ustawodawstwo będzie miało

zastosowanie. Wynika to w sposób jednoznaczny z art. 6 ust. 3 w związku z art. 16

ust. 4 in fine rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym, w przypadku, gdy

zainteresowane instytucje lub władze nie osiągną porozumienia co do określenia

mającego zastosowanie ustawodawstwa, sprawa może zostać przedstawiona

I USK 338/24

6

Komisji Administracyjnej przez właściwe władze, a Komisja Administracyjna stara

się pogodzić rozbieżne opinie w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym

przedstawiono jej sprawę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 2021 r.,

I USKP 51/21, LEX nr 3520617 i powołane tam orzeczenia).

Podsumowując powyższe, skarżąca spółka nie wykazała występowania

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ problematyka związana z wykładnią

art. 16 rozporządzenia wykonawczego była już wielokrotnie przedmiotem

wypowiedzi orzecznictwa, a nie jest rolą Sądu Najwyższego zastępowanie

skarżącej w prawidłowym poszukiwaniu przesłanek uzasadniających przyjęcie

skargi do rozpoznania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono na

podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

[a.ł]