Mały ZUS plus po zasiłku macierzyńskim. SN odmówił przyjęcia skargi organu rentowego

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie decyzją z dnia

21 lipca 2023 r. stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia

emerytalne, rentowe i wypadkowe M.K., podlegającej ubezpieczeniom jako osoba

prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą za okres od listopada 2022 do

czerwca 2023 r., wynosi równowartość kwot wskazanych w treści decyzji

(stanowiących 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego,

I USK 378/24

2

tj. ustalonych według ogólnej stawki dla przedsiębiorców, niekorzystający z ulgi

„mały ZUS plus”).

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2024 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie zmienił

zaskarżoną decyzję ustalając, że podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne M.K. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej za

okres od listopada 2022 r. do czerwca 2023 r. są w poszczególnych miesiącach

tego okresu równowarte kwotom zadeklarowanym przez płatniczkę składek.

Wyrokiem z dnia 23 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił

apelację organu rentowego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego, w

skardze kasacyjnej powołał się na naruszenie art. 18 ust. 8, art. 18c ust. 1, 2 i 11

pkt 6 i art. 20 ust. 1 w zw. z art. 36 ust. 14a pkt 2 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na przyjęciu, że dla osoby

fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, która przed okresem pobierania

zasiłku macierzyńskiego korzystała z preferencyjnego ustalenia podstawy wymiaru

składek – „mały ZUS plus”, celem skorzystania nadal z preferencyjnego ustalania

wysokości składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z zasadami

przewidzianymi w programie „mały ZUS plus” po zaprzestaniu pobierania zasiłku

macierzyńskiego w trakcie danego roku właściwym do zgłoszenia do ubezpieczeń

społecznych z tytułu prowadzenia działalności, jest termin określony w art. 36

ust. 14a pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z pominięciem

terminów określonych w art. 18c tejże ustawy.

Zdaniem organu rentowego w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawa materialnego - art. 36 ust. 14a pkt 2 w zw. z art. 18c z ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w zakresie ustalenia,

czy dla osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, która przed okresem

pobierania zasiłku macierzyńskiego korzystała z preferencyjnego ustalenia

podstawy wymiaru składek - ”mały ZUS plus”, celem skorzystania nadal z

preferencyjnego ustalania wysokości składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie

z zasadami przewidzianymi w programie „mały ZUS plus” po zaprzestaniu

pobierania zasiłku macierzyńskiego w trakcie danego roku właściwym do

I USK 378/24

3

zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności, jest

termin określony w art. 36 ust. 14a pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych , czy też termin określony w art. 18c tejże ustawy.

Zdaniem organu rentowego, jeżeli po zakończeniu pobierania zasiłku

macierzyńskiego ubezpieczona przewidywała dalsze prowadzenie działalności

gospodarczej, to w terminie do 31 stycznia 2022 r. powinna była dokonać

zgłoszenia - od 1 stycznia 2022 roku, do obowiązkowego ubezpieczenia

zdrowotnego z kodem tytułu uwzględniającym ulgę „mały ZUS plus” (05 90 00).

W przypadku chęci skorzystania z ulgi „mały ZUS plus” zobowiązana była do

stosowania tego kodu do 31 grudnia 2021 r. Od 1 stycznia do 23 listopada 2022 r.

powinna zgłosić się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z kodem 05 90

00. Niezachowanie terminów przekazania dokumentów zgłoszeniowych,

determinuje brak uprawnienia ubezpieczonej do skorzystania w 2022 roku, a

następnie w 2023 r. z zasad ustalania najniższej podstawy wymiaru składek

uzależnionej od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanego w

poprzednim roku kalendarzowym.

Sąd Najwyższy zważył:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania, gdyż w sprawie

nie występuje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę – co podkreślił Sąd

odwoławczy, a co konsekwentnie ignoruje organ rentowy - że żaden przepis ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych nie nakazywał ubezpieczonej zgłoszenia

zmiany danych związanych ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek w

styczniu 2022 r., w sytuacji, gdy do listopada 2022 r. korzystała z zasiłku

macierzyńskiego. W tym ujęciu trzeba podkreślić, że u podstaw „potrzeby wykładni

przepisów” warunkujących przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania leży

zanegowanie możliwości zastosowania terminu z art. 36 ust. 14a pkt 2 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych i podkreślenie, że zastosowanie znajdują

terminy z art. 18c tejże ustawy. Zamysł tej jest problematyczny, co staje się jasne,

I USK 378/24

4

jeśli weźmie się pod uwagę, że art. 18c ustawy systemowej składa się trzynastu

jednostek redakcyjnych (ustępów), a organ rentowy nie wyjaśnia w której z tych

jednostek kryje się ów konkurencyjny termin. Można się tylko domyślać, że chodzi o

art. 18c ust. 9 ustawy systemowej. W tym miejscu należy przypomnieć, że Sąd

Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zgłoszonych podstaw

(art. 39813 § 1 k.p.c.). Ma to znaczenie, gdyż skarżący formułując zarzut skargi

kasacyjnej nie wymienił art. 18c ust. 9 ustawy systemowej, a ze wskazanego w

skardze art. 18c ust. 1, 2 i 11 pkt 6 ustawy systemowej nie wynika żaden termin,

który mógłby zostać przeciwstawiony art. 36 ust. 14a pkt 2 tej ustawy. Znaczy to

tyle, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie doprowadzi do wyjaśnienia

wątpliwości, których doszukuje się organ rentowy. Sąd Najwyższy wobec

ograniczenia z art. 39813 § 1 k.p.c. byłby w takim wypadku zmuszony do oddalenia

skargi kasacyjnej wobec braku wskazania na adekwatne podstawy prawne.

Na zakończenie trzeba stwierdzić, że ulga przewidziana w art. 18c ustawy

systemowej co do zasady przyznawana jest w sekwencji rocznej. Od wzorca tego

ustawodawca przewidział jednak wyjątek. Wyraźnie zaznaczono go w ostatnim

zdaniu art. 18c ust. 9 ustawy systemowej. W rezultacie sposób myślenia organu

rentowego zakładający, że korzystanie z ulgi wymaga dokonanie stosowanych

zgłoszeń każdorazowo od stycznia, choć w miesiącu tym ubezpieczony nie może

jeszcze korzystać z ulgi, nie ma odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach.

Sąd Najwyższy ma obowiązek przyjąć skargę kasacyjną do rozpoznania, jeśli w

sprawie występują „poważne wątpliwości” interpretacyjne. Analiza wywodu organu

rentowego prowadzi do konkluzji, że przedstawione wątpliwości nie posiadają

statusu kwalifikowanego – nie są „poważnymi wątpliwościami”, czyli takimi, których

nie można wyjaśnić w ramach standardowej wykładni przepisów.

Kierując się wskazanymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

I USK 378/24

5

[A.P.]

[a.ł]