Służba w SB w Szczecinie a emerytura policyjna. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 19 czerwca 2024 r. po rozpoznaniu

sprawy S.P. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa

Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie o wysokość emerytury policyjnej

na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z

19 stycznia 2023 r., w punkcie 1. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie; w

punkcie 2. zasądził od S.P. na rzecz Dyrektora Zakładu Emerytalno- Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie kwotę 240 zł

(dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym wraz z ustawowymi odsetkami należnymi po upływie

I USK 437/24

2

tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego orzeczenia do dnia

zapłaty.

Decyzją z 12 lipca 2017 r., nr […], Dyrektor Zakładu Emerytalno- Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie ponownie ustalił

wysokość należnej S.P. emerytury, stwierdzając, że od 1 października 2017 r.

miesięczna wysokość tego świadczenia wynosi 2.373,19 zł, przy przyjęciu, że

podstawa wymiaru emerytury to 5.250,05 zł. Ponieważ ustalona wysokość

emerytury jest wyższa od kwoty przeciętnej emerytury ogłoszonej przez Prezesa

ZUS, wysokość emerytury została ograniczona do kwoty 2.069,02 zł.

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 19 stycznia 2023 r. zmienił

zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił wysokość emerytury policyjnej S.P.,

poczynając od 1 października 2017 r., z pominięciem konieczności obniżenia

świadczenia na podstawie przepisów art. 15c w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji,

Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin (w brzmieniu obowiązującym w dniu 1 stycznia 2017 r. -

tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 708 ze zm.).

Sąd Apelacyjny w Szczecinie na skutek apelacji organu rentowego wyrokiem

z 19 czerwca 2024 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że

odwołanie ubezpieczonego oddalił i zasądził od odwołującego na rzecz organu

rentowego koszty zastępstwa procesowego w postepowaniu apelacyjnym.

Wyrok Sądu Apelacyjnego z 19 czerwca 204 r. zaskarżył skargą kasacyjną w

całości odwołujący S.P. Na podstawie art. 3983 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną oparto

na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności wskazując:

1. błędną wykładnię art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby

Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej,

I USK 437/24

3

Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t. j. Dz.U. z 2022 r.,

poz. 1629 ze zm.) przez oparcie się na idei odpowiedzialności zbiorowej

funkcjonariuszy SB i przyjęcie, że o „służbie na rzecz totalitarnego państwa”

przesądza jakakolwiek aktywność służbowa funkcjonariusza służby

bezpieczeństwa PRL z uwagi na ogólnie przyjętą negatywną ocenę formacji, w

której służba była pełniona, a w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że

wskazane sformułowanie odnosi się do skarżącego tylko i wyłącznie z tej

przyczyny, że wykonywał on czynności służbowe w Wydziale „B” SB WUSW w

Szczecinie przez okres od 1 lutego 1988 r. do 30 listopada 1989 r., podczas gdy

prawidłowa wykładnia tego przepisu, utrwalona w orzecznictwie, w tym Sądu

Najwyższego i Sądów Apelacyjnych, powinna prowadzić do odrzucenia

jakiejkolwiek formy odpowiedzialności zbiorowej i uznania, że o tym czy służba

miała charakter „służby na rzecz totalitarnego państwa” przesądza lub nie,

indywidualna ocena wszystkich istotnych faktów w sprawie tj. weryfikacji czynów

odwołującego pod kątem naruszenia lub nie podstawowych praw i wolności

człowieka i obywatela, długości i historycznego umiejscowienia okresu pełnienia

służby, miejsce pełnienia służby, stanowiska służbowego, stopnia służbowy oraz

przede wszystkim zakresu powierzonych zadań, co Sąd Apelacyjny całkowicie

pominął, a powołał się tylko na ustalenie, że odwołujący wykonywał czynności

służbowe w SB;

2. niewłaściwe zastosowanie art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy polegające na nieprawidłowym odniesieniu tego

przepisu do prawidłowo ustalonego przez Sąd Apelacyjny stanu faktycznego w

zakresie faktów, że odwołujący w okresie służby w SB zajmował się ochroną

konsulatów oraz, że w aktach IPN brak jest informacji o tym, że w okresie służby w

SB podejmował działania zarzucane z punktu widzenia naruszenia podstawowych

praw i wolności człowieka, podczas gdy właściwe zastosowanie tego przepisu,

powinno prowadzić do konkluzji, że z uwagi na ustalone w sprawie fakty, nie ma on

zastosowania do skarżącego, co doprowadziło do wydania rażąco

niesprawiedliwego wyroku.

Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniósł o

I USK 437/24

4

zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania

za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa

adwokackiego.

Jako uzasadnienie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał potrzebę wykładni przepisów prawnych, które, jak wynika z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, budzą poważne

wątpliwości. Skarżący podkreślił, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów. W rozpoznawanej bowiem sprawie Sąd Okręgowy w Szczecinie dokonał

innej wykładni przepisu prawnego niż Sąd Apelacyjny w Szczecinie. Sąd

Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał też wprost, że nie

podziela stanowiska zawartego w uchwale Sądu Najwyższego z 16 września

2020 r. w sprawie o sygn. akt III UZP 1/20.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z

przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania

lub gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż

w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca

wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na

możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać

wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące

w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one

ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując

I USK 437/24

5

wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c.

obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2).

Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest przecież szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r.,

III SK 55/12, LEX nr 1482419 i powołane tam orzeczenia).

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jednak o potrzebie wykładni przepisów

prawnych jako przesłance przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania można

mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub mogącego mieć zastosowanie w

sprawie przepisu dekodowane są różne normy prawne, a brak jest wypowiedzi w

doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice usuwały i wyjaśniały przyczyny ich

występowania. (por. Postanowienia Sądu Najwyższego z 11 czerwca 2025 r.,

I CSK 3309/24, LEX nr 3883438, z 10 września 2025 r., I CSK 134/25, LEX nr

I USK 437/24

6

3910114). Potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstaje, gdy Sąd

Najwyższy ustalił stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych

orzeczeniach na temat wykładni przepisów objętych wnioskiem, a nie zaszły żadne

okoliczności uzasadniające ich zmianę.

Trzeba zauważyć zatem, że sygnalizowany przez skarżącego problem był

już wielokrotnie przedmiotem oceny Sądu Najwyższego i doczekał się bogatego

orzecznictwa. Po pierwsze przypomnieć należy, że wykładnia pojęcia „służba na

rzecz totalitarnego państwa” została dokonana przez Sąd Najwyższy w uchwale z

16 września 2020 r. III UZP 1/20 (OSNP 2021/3/28), w której Sąd stwierdził, że

kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa" określone w art. 13b ust. 1

ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich

okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich

weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

Skarżący zresztą przywołuje w skardze przedmiotową uchwałę. W uzasadnieniu tej

uchwały Sąd Najwyższy wypowiedział się, że „Sąd będzie zobowiązany do

rekonstrukcji przebiegu służby w konkretnym wypadku. Przedstawione przez

ubezpieczonego kontrfakty będą oczywiście podlegać swobodnej ocenie w myśl

otwartego katalogu uwzględnianych okoliczności, w szczególności długości okresu

pełnienia służby, jej historycznego umiejscowienia w okresie od 22 lipca 1944 r. do

31 lipca 1990 r., miejscu pełnienia służby, zajmowanego stanowiska czy stopnia

służbowego. Powyższy pogląd został następnie podzielony w wyroku z 30 listopada

2023 r. III USKP 79/23 ( LEX nr 3689950), w którym Sąd Najwyższy wypowiedział

się, że sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia

odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa

Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia)

wysokości emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza, nie jest związany treścią

informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej

przez Instytut Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego w tym

zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów

(zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach

bezpieczeństwa państwa). Związanie to obejmuje jedynie organ emerytalny, który

przy wydawaniu decyzji musi kierować się danymi zawartymi w informacji o

I USK 437/24

7

przebiegu służby. Ustalenia faktyczne i interpretacje prawne Instytutu Pamięci

Narodowej nie mogą natomiast wiązać sądu - do którego wyłącznej kompetencji

(kognicji) należy ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w przedmiocie

prawa do emerytury policyjnej i jej wysokości oraz odpowiednia kwalifikacja prawna

(subsumcja) ustalonych faktów (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego

z 9 grudnia 2011 r., II UZP 10/11, OSNP 2012 nr 23-24, poz. 298).

Również Trybunał Konstytucyjny dostrzegł w wyroku z 24 lutego 2010 r. (K

6/09, OTK-A 2010 nr 2, poz. 15), że kontrola informacji o przebiegu służby

wydawanej przez Instytut Pamięci Narodowej, została połączona z prawem

zaskarżenia decyzji organu emerytalnego, a w konsekwencji z prawem do

rozpoznania istoty sprawy przez sąd powszechny. Nie sposób zatem uznać, że

ustawodawca pozbawił osoby, których dotyczy kwestionowana regulacja, prawa

sądowej kontroli informacji sporządzonej przez IPN. Informacja o przebiegu służby

nie jest wobec tego władczym przejawem woli organu administracji publicznej

(władczym rozstrzygnięciem), lecz jest oświadczeniem wiedzy i nie rozstrzyga

konkretnej sprawy administracyjnej w stosunku do konkretnej osoby fizycznej.

Wskazana czynność ma charakter stricte informacyjny i stanowi jedynie urzędowe

potwierdzenie określonych faktów, zamieszczonych w aktach osobowych

funkcjonariusza, celem ponownego ustalenia prawa do świadczeń emerytalnych.

Władczym rozstrzygnięciem wobec skarżącego jest decyzja organu emerytalnego

w przedmiocie ponownego ustalenia prawa do świadczenia emerytalnego i jego

wysokości. Zatem dopiero decyzja organu emerytalnego podlega kontroli sądowej.

Natomiast właściwym sądem dokonującym tej kontroli jest sąd powszechny, a ten,

podczas rozpoznawania istoty sprawy, będzie uprawniony do weryfikacji informacji

z IPN w postępowaniu dowodowym (por. uchwała Sądu Najwyższego z 16

września 2020 r., III UZP 1/20, OSNP 2021 nr 3 poz. 28; wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 11 stycznia 2012 r., K 36/09, OTK-A 2012 nr 1, poz. 3).

Tymczasem w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący zdaje się nie dostrzegać tez zawartych w przytoczonych

orzeczeniach i wielokrotnie cytowanych w innych sprawach, w których poruszany

jest podobny problem i została wielokrotnie dokonana wykładnia przywołanych

przepisów prawa (zob. np. Wyrok Sądu Najwyższego z 30 listopada 2023 r.

I USK 437/24

8

III USKP 79/23, LEX nr 3689950), wskazując wyłącznie brak wyczerpujących

wyjaśnień w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, jak Sąd

interpretuje pojęcie „służby na rzecz totalitarnego państwa”, czy podziela wykładnię

tego pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa” wynikającej z uchwały Sądu

Najwyższego z 16 września 2020 roku, co nie stanowi wystarczającego argumentu

przesądzającego o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja

skarżącego w rzeczywistości sprowadza się do polemiki z ustaleniami Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie, co nie może być stanowić wystarczającej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ani tym bardziej być przedmiotem

postępowania kasacyjnego, gdyż Sąd Najwyższy nie jest sądem faktów lecz sądem

prawa.

Skarżący jako argument przemawiający za przyjęciem skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazał ponadto dwa odmienne orzeczenia Sądów pierwszej i drugiej

instancji w przedmiotowej sprawie. Jednak należy zauważyć, że rozbieżność w

wykładni prawa między sądami w tej samej sprawie to nie rozbieżność w

orzecznictwie sądów, którą ma na uwadze podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c. Na gruncie tego przepisu chodzi o rozbieżność orzecznictwa sądów w

różnych sprawach w zakresie wykładni prawa i potrzebę ujednolicenia wykładni

przez Sąd Najwyższy. Natomiast w tej samej sprawie sąd drugiej instancji może

orzec przeciwnie niż sąd pierwszej instancji. (por. Postanowienie Sądu

Najwyższego z 17 listopada 2025 r., III USK 109/25, LEX nr 3952229).

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

M.G.

[a.ł]