Wiertacz z odkrywki chciał przeliczenia pracy w przodku. SN nie przyjął skargi

Wyrokiem z dnia 11 marca 2025 roku Sąd Apelacyjny w Łodzi na skutek

apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu od wyroku Sądu

Okręgowego w Sieradzu z dnia 3 września 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok i

oddalił odwołanie R.S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28

marca 2024 r.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że dla oceny, czy ubezpieczony pracował na

stanowisku uprawniającym - przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej - do

I USK 563/26

2

przeliczenia spornego okresu pracy w wymiarze półtorakrotnym, istotne znaczenie

ma przede wszystkim rodzaj powierzonej mu pracy (rzeczywiście wykonywanych

zadań pracowniczych). Tymczasem z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd

pierwszej instancji wynika, iż ubezpieczony pracował w oddziale 0-3 i wykonywał

prace przy wierceniu otworów strzałowych w skale trudnourabialnej, przewietrzaniu

studni metanowych, ucinaniu i likwidacji studni odwadniających, montażu i

demontażu oraz transporcie wiertnic, wierceniu studni odwadniających, nadzorze i

kontroli sprężarek podczas ręcznego wiercenia oraz przewietrzania studni

metanowych. W spornym okresie wykonywał prace bezpośrednio w wyrobisku

górniczym i przedpolu koparki. A zatem ubezpieczony wykonywał prace

pomocnicze polegające na rozpoznaniu (przygotowaniu) terenu pod wydobycie,

które miały na celu zbadanie głębokości złoża lub ustalenie stopnia twardości skał,

lub prace badawcze i odwadniające tereny, na których miała być posadowiona

koparka wielonaczyniowa. Takie prace nie pozostawały w bezpośrednim związku z

górniczymi pracami wydobywczymi ani nie były z nimi ściśle (immanentnie)

powiązane. Tym samym charakter jego pracy nie miał bezpośredniego związku z

urabianiem kopalin, ładowaniem urobku, montażem, likwidacją i transportem

obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy

głębieniu szybów i robotach szybowych. Prace ubezpieczonego nie miały

kwalifikowanego charakteru. Zdaniem Sądu Apelacyjnego charakter pełnionych

przez niego obowiązków pracowniczych w wymienionym okresie odpowiadał

„zwykłej” pracy górniczej wiertacza lub pomocnika na odkrywce, zaliczanej do

górniczego stażu emerytalnego w wymiarze pojedynczym. W takiej sytuacji

powoływanie się przez ubezpieczonego na pkt 1 części III załącznika Nr 3

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r., gdzie

stanowisko pracy zostało określone nieostro, nie mogło stanowić samoistnej

podstawy do uwzględnienia pracy ubezpieczonego w wymiarze półtorakrotnym,

ponieważ charakter pełnionych przez niego obowiązków pracowniczych górnika nie

odpowiadał pracy w przodkach, tylko odpowiadał obowiązkom „zwykłej” pracy

górniczej określonej w pkt 1 (górnik na odkrywce), w pkt 29 (górnik - wiertacz na

odkrywce i jego pomocnik), określonej wykazem stanowisk pracy w załączniku Nr 2

rozporządzenia.

I USK 563/26

3

Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego: art. 50d ust. 1

pkt 1 w zw. z art. 50d ust. 1a ustawy emerytalnej; art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy

emerytalnej; § 3 rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1994 r. w związku z

załącznikiem nr 3 cz. III poz. 1.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem

się na artykuł 3989 pkt 2 i 4 k.p.c. Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie

istnieje potrzeba wykładnie przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Skarżący wskazał, że pojęcie

przodka uregulowane zostało w artykule 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej,

następnie dnia 19 października 2022 r. przedmiotowe pojęcie zostało rozszerzone

w artykule 50d ust. 1a a ustawy emerytalnej i przez przodek rozumie się m.in. strefę

przyprzodkową stanowiącą obszar bezpośrednio przyległy do przodka ustalony w

kopalni na podstawie organizacyjno- technicznych metod wykonywania robót

górniczych, w której są wykonywane prace związane z odstawą urobku oraz

utrzymanie wyrobiska. Zdaniem skarżącego w orzecznictwie występują

rozbieżności co do rozszerzonego pojęcia przodka i uznania przez to

kwalifikowanej pracy górniczej. Według pierwszego poglądu nie do zaakceptowania

jest zapatrywanie, żeby miejsce przodka rozciągnąć na całą linię taśmociągów

transportujących urobek, gdyż pojęcie przodka straciłoby wówczas swe znaczenie i

tym sposobem nie można zaakceptować definicji przodka, która wynika z opinii

naukowo technicznych i obejmuje wszystkie czynności związane z transportem

kopaliny realizowane w ramach ruchu zakładu górniczego. Podkreśla się także że

praca w przodkach obejmuje teren prac bezpośrednio przy urobku i wydobyciu

kopalin, a nie teren wyrobiska oddalono z miejsca wydobycia i urobku kopaliny,

choćby kilkadziesiąt metrów. Druga część orzeczeń przychyla się do poglądu, że

zasada rygorystycznie ścisłego kwalifikowania pracy przodkowej może ulec

przełamaniu w przypadku, gdy inne prace wykonywane równocześnie z pracą

porządkową stanowią integralną część większej całości dającej się zakwalifikować

pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej. Skarżący wskazał, że czynności wykonywane przez skarżącego

pozostawały w bezpośrednim związku z górniczymi pracami wydobywczymi i były z

nimi ściśle powiązane, co zostało pominięte przez Sąd Apelacyjny w Łodzi, który

I USK 563/26

4

nie uwzględnił rozszerzonego pojęcia przodka w artykule 50d ust. 1a ustawy

emerytalnej. Wobec powyższego przyjęcie skargi kasacyjnej jest w jego ocenie

uzasadnione, a także wymaga wykładni wskazanych przepisów.

Sąd Najwyższy zważył:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Odwołanie się do przesłanki potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne

wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie

doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w

orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć (postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151). Zauważyć

należy, że o rzeczywistych rozbieżnościach w judykaturze można mówić tylko

wówczas, gdy brak zgodności rozstrzygnięć dotyczy takich samych lub bardzo

zbliżonych stanów faktycznych, co skarżący powinien wykazać (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710).

Powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga przytoczenia i poddania

analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają

swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów

wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna

jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX

nr 2496319). Ponieważ skarżący przywołując tę podstawę przyjęcia skargi nie

I USK 563/26

5

wskazał pozostających ze sobą w sprzeczności rozstrzygnięć, wymyka się ona

możliwej ocenie Sądu Najwyższego.

Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy

zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym

polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w

orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,

względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym

stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV

CSK 263/15, LEX nr 1940571). Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec

bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań.

Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być

dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 52; z

dnia z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001 nr 10, poz. 156). W

rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał istnienia tak rozumianej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wskazał jakichkolwiek argumentów prawnych,

świadczących o tym, dlaczego zarzucane uchybienia mają jego zdaniem

kwalifikowany charakter. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest

stanowisko, że w wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną,

wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 36/18, LEX nr

2508116; z dnia 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120). Wywód prawny

wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość" winien znaleźć się w uzasadnieniu

wniosku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK

127/17, LEX nr 2496323). O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może

decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632). W

I USK 563/26

6

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie został

wykorzystany dorobek orzecznictwa i doktryny w zakresie warunków prawnych,

jakie muszą zostać spełnione, aby można stwierdzić spełnienie przesłanek

określonych w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przepisu tego nie wystarczy tylko powołać,

lecz trzeba mieć na uwadze, że dąży się do wzruszenia prawomocnego orzeczenia

sądowego przez zastosowanie nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Niezależnie od przedstawionych argumentów, trzeba zaznaczyć, że Sąd

odwoławczy wydając niekorzystny dla skarżącego wyrok podkreślił, że prace

wykonywane przez niego nie pozostawały w bezpośrednim związku z górniczymi

pracami wydobywczymi ani nie były z nimi ściśle (immanentnie) powiązane. Ma to

znaczenie, gdyż zgodnie z art. 50d ust 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie wystarczy

pracować w przodku, ale również „bezpośrednio przy urabianiu, ładowaniu i

zwałowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji

i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących, transportujących i

zwałujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych”.

Takich prac odwołujący się według wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych

nie wykonywał, a to oznacza, że promocyjny algorytm z art. 50d ust 1 pkt 1 ustawy

emerytalnej nie ma do niego zastosowania.

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z art.

98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

[A.P.]

[SOP]