Składki z firmy zmarłego rencisty. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

W wyroku z 8 października 2024 r., sygn. akt III AUa 192/24, Sąd Apelacyjny

we Wrocławiu – w sprawie z odwołania E.C., M.C., S.C. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu – oddalił apelację E.C. od wyroku

Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z 8

grudnia 2023 r., sygn. akt VIII U 684/21, w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie

wnioskodawców E.C., M.C. i S.C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział we Wrocławiu z 4 lutego 2021 r. numer: […] w przedmiocie

odpowiedzialności wnioskodawców za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek

jako spadkobierców zmarłego płatnika A.C.

I USK 586/26

2

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego E.C. zaskarżyła skargą kasacyjną. W

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W ocenie skarżącej Sąd

odwoławczy nie dokonał analizy, czy w dacie naliczanych składek, płatnik

rzeczywiście prowadził działalność gospodarczą. Co więcej, całkowicie pominął

okoliczność, że A.C. pozostał niezdolny do pracy, co bezpośrednio miało wpływ na

treść orzeczenia i utrudniło kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Sąd drugiej

instancji jedynie w sposób ogólny dokonał subsumpcji twierdzeń wyrażonych w

apelacji do ogólnych kryteriów odnoszących się do zasady swobodnej oceny

dowodów. Równocześnie jednak, poza zakresem zainteresowania Sądu pozostało

rzeczywiste dokonanie ustaleń, a to w szczególności przez pryzmat przepisów art.

6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 8 ust. 6

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w zw. z art. 3 ustawy - Prawo

przedsiębiorców, co doprowadziło do ich rażące naruszenia. Pominięcie tych

kwestii przy ocenie żądania wnioskodawcy spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia, ponieważ doprowadziło ono do sprzecznego z

zasadami współżycia społecznego zobowiązania wnioskodawców do zapłaty kwot

wynikających z nieprawidłowo naliczonych składek przez Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddział we Wrocławiu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1. wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie

o: 2. oddalenie skargi kasacyjnej, 3. zasądzenie – w zakresie każdego z

powyższych wniosków – kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrywana skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

I USK 586/26

3

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W związku z tym, że skarga kasacyjna

służy ochronie przede wszystkim interesu publicznego przez zapewnienie

jednolitości wykładni i stosowania prawa, przez udział Sądu Najwyższego w

rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego oraz eliminowanie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście

niezgodnych z prawem, to niezbędne jest stworzenie mechanizmu pozwalającego

na sprawną realizację tych zadań przede wszystkim przez wyodrębnienie z tego

katalogu skarg niespełniających stawianych przez ustawodawcę przesłanek

warunkujących potrzebę ich rozpoznania przez niniejszy Sąd. Nie można w świetle

powyższego uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do

rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

I USK 586/26

4

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22,

LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia

2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr

3987252; 17 lutego 2026 r., I CSK 2551/25, LEX nr 4024399).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

spełnia powyższych wymogów; nie wykazuje, aby w sprawie występował stan

„oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. Strona skarżąca próbę wykazania oczywistej zasadności jej skargi kasacyjnej

ogranicza do prostej negacji stanowiska zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu. Jak już podniesiono, skarga kasacyjna jest bez wątpienia środkiem

funkcjonującym w interesie publicznym, a nie w interesie prywatnym stron

postępowania. Uwzględnienie skargi może oczywiście prowadzić do zaspokojenia

interesu indywidualnego strony, ale jest to tylko skutek takiego orzeczenia (M.

Łochowski, Przedsąd w postępowaniu kasacyjnym – zbędny formalizm czy

konieczność? (w:) T. Szanciło (red.), Źródła i współczesność polskiej procedury

sądowej. 500-lecie konstytucji Formula Processus, Warszawa 2024). Brakuje

natomiast w twierdzeniach uzasadnienia wniosku określenia przekonującej

argumentacji polemicznej, którą skarżąca zakwestionowałaby prawidłowość analiz

interpretacyjnych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych określających sporną

w sprawie kwestię – analizy bardzo szczegółowo przedstawionej w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji.

Sąd Apelacyjny – oceniając sporną w sprawie kwestię obowiązku uiszczenia

składek przez zmarłego A.C. – uwzględnił w swojej ocenie to, że zmarły A.C.

pismem nadanym w dniu 5 sierpnia 2016 r. dokonał zgłoszenia jako płatnik składek

od 1 sierpnia 2016 r., określając powyższą datę jako datę powstania obowiązku

opłacania składek. Jednocześnie zmarły dokonał od 1 sierpnia 2016 r. zgłoszenia

do ubezpieczeń społecznych tj. ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i

wypadkowego z kodem […] oznaczającym osobę prowadzącą działalność

I USK 586/26

5

gospodarczą mającą prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Stosownie do

art. 9 ust. 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby prowadzące

pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, mające ustalone

prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury,

przy czym podkreślić należy, iż nie ma przy tym znaczenia fakt niepobierania przez

ubezpieczonego renty z tytułu niezdolności do pracy. Przepis art. 9 ust. 4c odnosi

się bowiem do osób mających ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do

pracy bez względu na to, czy jest ona im wypłacana czy też nie. W sytuacji, gdy

zmarły A.C. posiadał status rencisty i jednocześnie prowadził działalność

gospodarczą, istniał po jego stronie obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń

społecznych i obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne.

Wbrew temu, co twierdzi uzasadnienie wniosku, Sądu drugiej instancji uwzględnił w

swojej ocenie kwestię niezdolności do pracy zmarłego. Jak to ustalił Sąd pierwszej

instancji, z przedłożonego orzeczenia lekarskiego z 15 marca 2016 r. wynika, że

okres niezdolności obejmuje okres powstania należności ujętych w decyzji

przenoszących odpowiedzialność na spadkobierców. Uwzględniając powyższą

okoliczność, Sąd stwierdził, że płatnik (zmarły) ani nie wyrejestrował działalności za

sporny okres, ani nie podjął innych czynności zmierzających do zakończenia

działalności.

W skardze nie przedstawiono odpowiedniej argumentacji wykazującej

oczywistą zasadność skargi w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Stwierdzając, że

nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy postanowił w punkcie pierwszym zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia ma podstawę

w art. 102 k.p.c.

[SOP]

I USK 586/26

6