Decyzje ZUS doręczone pod dawnym adresem uznane za skuteczne, SN nie przyjął skargi

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie decyzją z 22 maja

2023 r. znak: […], stwierdził, że A. A. jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu

nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne,

Fundusz

Pracy

i

Fundusz

Solidarnościowy

w kwotach i czasie w niej wskazanych - na ubezpieczenia społeczne za okres od

I USK 726/26

2

lutego 2018 r. do grudnia 2021 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia

2018 r. do grudnia 2021 r., na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres

od kwietnia 2018 r. do maja 2021 r. Łącznie zadłużenie wraz z należnymi

odsetkami na dzień wydania decyzji wynosi 78 740,42 zł. Kolejną decyzją z 20 lipca

2023 r., znak: […], organ rentowy stwierdził, że A. A. jest dłużnikiem Zakładu z

tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie

zdrowotne za okres od stycznia 2022 r. do marca 2023 r. Łącznie zadłużenie wraz

z należnymi odsetkami na dzień wydania decyzji wynosi 22 929,88 zł.

Odwołania od powyższych decyzji zostały złożone przez A. A. w dniu 9 lipca

2024 r.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie

postanowieniem z 20 lutego 2025 r., sygn. akt IV U 763/24 odrzucił odwołania jako

spóźnione.

Powyższe postanowienie Sądu Okręgowego odwołujący się zaskarżył

zażaleniem. Postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUz 43/25, Sąd

Apelacyjny w Białymstoku oddalił zażalenie.

Powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego odwołujący się zaskarżył

skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazano na przyczynę przyjęcia skargi określoną w art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c. W ocenie skarżącego oczywista zasadność skargi kasacyjnej przejawia się

w naruszeniu przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku przepisów zarówno prawa

materialnego, jak i procesowego. W zaskarżonym postanowieniu Sąd Apelacyjny w

Białymstoku skupił się na próbie wykazania, że po pierwsze to na skarżącym, w

przypadku przeprowadzenia się w inne miejsce, a w tym konkretnym przypadku do

innego kraju, ciąży obowiązek poinformowania organu rentowego o zaistniałej

zmianie. Po drugie Sąd wyszedł z założenia, że doręczenie zastępcze

zawiadomień o wszczęciu postępowań z 12 kwietnia 2023 r. oraz z 7 czerwca

2023 r. nastąpiło w prawidłowy sposób, ponieważ skarżący dowiedział się o

toczących postępowaniach, a zatem z pewnością osoby zamieszkujące pod

adresem M. przekazały mu treść doręczonej korespondencji. Przy analizie

przedstawionych zagadnień Sąd rozpoznający sprawę w ogóle nie wziął pod uwagę

tego, gdzie znajduje się obecne miejsce zamieszkania skarżącego zgodnie z

I USK 726/26

3

dyspozycją przepisu art. 25 k.c., a w konsekwencji powyższego, czy osoby

zamieszkujące ówcześnie pod adresem M. mogą być, zgodnie z treścią przepisów

postępowania administracyjnego, regulujących tematykę doręczenia zastępczego,

dla skarżącego domownikami. Sąd nie odniósł się w żaden sposób do

funkcjonującej w nauce prawa cywilnego definicji miejsca zamieszkania, wskazując

jednocześnie, że to skarżący jest zobowiązany do zawiadomienia organu

rentowego o zmianie tego miejsca, czego zaniechał. Powyższe potwierdza zatem,

że Sąd przyjął za ustalony fakt, że skarżący miał miejsce zamieszkania w innym

miejscu niż te, na które kierowana była korespondencja Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych. Skarżący zatem jako niezwiązany w żaden sposób z adresem

widniejącym pod lokalizacją M. w M. nie mógł i nie może być domownikiem i

wzajemnie dla osób, które odebrały rzeczoną korespondencję. Powyższe

doprowadziło w prosty i bezpośredni sposób do wadliwego rozstrzygnięcia

wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu przez oddalenie zażalenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1. nieprzyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie, w razie przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania o: 2. oddalenie skargi kasacyjnej, 3. zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w

I USK 726/26

4

sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania

uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie

przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z:

17 lutego 2026 r., I USK 211/26, Legalis nr 3943062; 12 marca 2026 r., I CSK

2822/25, Legalis nr 3942978). W judykaturze podkreśla się również, że przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22, LEX nr

3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia 2025 r.,

I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252).

Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym - wobec ograniczeń wynikających z

art. 3983 § 3 k.p.c. - nie prowadzi postępowania dowodowego (postanowienie Sądu

Najwyższego z 20 stycznia 2026 r., I PSK 19/26, LEX nr 4014737).

W rozpatrywanej sprawie stan taki nie występuje. Uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania nie zostało sprecyzowane w odpowiedniej

argumentacji określającej przekonujący wywód, którym wykazano by walor

I USK 726/26

5

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zasadza

się na twierdzeniu skarżącego, że od wielu lat mieszka za granicą i to na organie

rentowym spoczywał obowiązek prawidłowego ustalenia jego aktualnego miejsca

zamieszkania. Doręczenie decyzji na adres M., M. nie może być uznane za

skuteczne w trybie zastępczego doręczenia, o którym mowa w art. 44 k.p.a.

Uznanie pisma za doręczone pomimo braku wręczenia go adresatowi albo innej

wymienionej w poprzedzającym przepisie osobie stanowi fikcję doręczenia.

Przesłanki tej instytucji jako wyjątku od doręczenia umożliwiającego zapoznanie się

przez adresata z treścią pisma powinny być wykładane ściśle, a poprawność

czynności doręczenia rygorystycznie przestrzegana (J. Wegner (w:) Z. Kmieciak, M.

Wojtuń, J. Wegner, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz,

Warszawa 2023, art. 44).

W rozpatrywanej sprawie zasadnicza kwestia – odpowiednio do podstaw

zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku – sprowadzała się

do oceny zachowania przez odwołującego się terminu do wniesienia odwołania od

decyzji organu rentowego. Zgodnie z art. 4779 § 1 k.p.c., termin miesięczny do

wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego rozpoczyna bieg od dnia

doręczenia tej decyzji jej adresatowi. Nie budzi zatem wątpliwości, że dla

stwierdzenia czy termin ten został zachowany, podstawowe znaczenie ma ustalenie

daty doręczenia decyzji odwołującemu się. W tym zakresie kierować się należy

regułami ustanowionymi w postępowaniu administracyjnym, ponieważ faza

poprzedzająca postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych ma charakter postępowania administracyjnego. Decyzje co do

indywidualnych spraw z tego zakresu wydaje organ rentowy - w rozpoznawanej

sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych - który stosuje przepisy Kodeksu

postępowania administracyjnego (art. 83 ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).

Sąd drugiej instancji stwierdził, że nakaz powiadamiania przez stronę o

zmianie adresu wynika także z innych przepisów niż art. 41 § 1 k.p.a. - w

rozpoznawanej sprawie z art. 36 ust. 13 i art. 44 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Płatnik składek ma obowiązek zawiadomić Zakład Ubezpieczeń

I USK 726/26

6

Społecznych o wszelkich zmianach w stosunku do danych uprzednio podanych w

zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. Dotyczy to zarówno zmiany danych (np.

zmiana adresu), jak i stwierdzonych nieprawidłowości (np. nieprawidłowa data

powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 36 ust. 13 ustawy

systemowej płatnik zobowiązany jest powiadomić Zakład Ubezpieczeń

Społecznych o wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w

zgłoszeniu, a więc i o zmianie miejsca zamieszkania czy adresu do korespondencji

w terminie 7 dni od zaistnienia zmian. W sytuacji, gdy skarżący nie dokonał

zgłoszenia zmiany adresu, organ rentowy zdołał skutecznie kierować

korespondencję na adres wskazany w dokonanym przez niego zgłoszeniu. Zakład

Ubezpieczeń Społecznych mógł zatem uznać podany przez skarżącego w

zgłoszeniu do ubezpieczeń adres za jego korespondencyjny, w rozumieniu art. 42 §

1 k.p.a., tym samym zasadne było uznanie za skutecznie doręczone zgodnie z

art. 44 § 1 i § 4 k.p.a. zaskarżone decyzje wysłane na ten adres z upływem 14 dni

od dnia awizowania przesyłki, która fizycznie nie została odebrana. W ocenie Sądu

Apelacyjnego organ rentowy prawidłowo zinterpretował ten przepis i zastosował,

uznając skuteczność doręczenia z upływem 14 dni od awizowania przesyłki

zawierającej zaskarżone decyzje wysłane na adres wynikający ze zgłoszenia

złożonego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Według Sądu drugiej instancji

okoliczności sprawy wskazują, że osoby zamieszkujące w M. przekazywały

korespondencję odwołującemu, ponieważ w innym wypadku odwołujący 4 sierpnia

2023 r. nie udzieliłby pełnomocnictwa procesowego w sprawie egzekucji w

administracji prowadzonej przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Olsztynie. Nie doszłoby także do przesłania pełnomocnikowi

odwołującego przez organ rentowy 21 września 2023 r. kopii zaskarżonych decyzji.

Skoro zatem odwołujący wiedział, że wobec niego zostało wszczęte

postępowanie kontrolne, to osoby odbierające jego korespondencję z pewnością

musiały mu ją przekazywać. W ocenie Sądu Apelacyjnego doręczenie zastępcze

było skuteczne, zatem wywarło takie same skutki jak doręczenie rzeczywiste pisma

adresatowi. Odwołujący nie wykazał, że nie miał obiektywnej możliwości

zapoznania się z treścią pism doręczonych w trybie art. 44 k.p.a. Mając na uwadze

wyżej opisane okoliczności faktyczne, zasadnie przyjął organ rentowy, że

I USK 726/26

7

zaskarżone decyzje zostały przesłane na prawidłowy adres (zgodny ze zgłoszonym

1 i 11 października 2001 r. na druku ZUS ZFA), obowiązujący w dacie ich wysyłania,

wywołując skuteczne doręczenie pism po dwukrotnym awizowaniu przesyłek w

myśl art. 44 k.p.a. Tym bardziej że na zwrotnych potwierdzeniach ich odbioru

pracownicy Poczty Polskiej nie wskazywali, że adresat pod wskazanym adresem

jest nieznany bądź wyprowadził się. Brak formalnego zawiadomienia o zmianie

dotychczasowego adresu spowodował, że doręczenie decyzji pod wskazanym w

zgłoszeniu do ubezpieczeń adresem zgodnie z art. 41 § 2 k.p.a. wywołało skutek

doręczenia. Według Sądu drugiej instancji skuteczne doręczenie decyzji z 22 maja

2023 r. nastąpiło 10 czerwca 2023 r., a decyzji z 20 lipca 2023 r. - 8 sierpnia 2023 r.

Miesięczny termin na wniesienie odwołań od tych decyzji upływał odpowiednio - 10

lipca 2023 r. oraz - 8 września 2023 r. W sytuacji, gdy odwołania od tych decyzji

wniesiono dopiero 9 lipca 2024 r., należy uznać, że zostały one złożone z rażącym,

nadmiernym uchybieniem ustawowego terminu. Nie zaistniały również okoliczności

niezależne od odwołującego, ponieważ przy zachowaniu zwykłej staranności mógł

on dowiedzieć się o sposobie zakończenia postępowania i wnieść odwołanie w

ustawowym terminie.

Skarżący w uzasadnieniu wniosku nie przedstawił przekonującej

argumentacji polemicznej, którą zakwestionowałby prawidłowość stanowiska Sądu

drugiej instancji w kontekście próby wykazania oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. O potrzebie przyjęcia

rozpatrywanej skargi kasacyjnej nie przekonuje twierdzenie uzasadnienia wniosku,

że „w podobnym stanie faktycznym dotyczącym omówienia problematyki doręczeń

w fazie postępowanie administracyjnego (m.in. w odniesieniu do przepisów art. 42 i

43 k.p.a.), toczącego się przed organem rentowym Sąd Najwyższy w postępowaniu

prowadzonym pod sygnaturą akt II UK 81/09 przyjął skargę kasacyjną do

rozpoznania (vide: post. SN z dnia 27 października 2009 r. II UK 81/09)”.

W postanowieniu z 27 października 2009 r. (II UK 81/09, OSNP 2011, nr 11-12, poz.

166) Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis art. 43 zdanie pierwsze k.p.a. ma

zastosowanie do doręczenia decyzji organu rentowego, a przewidziane w nim

doręczenie opiera się na fikcji prawnej, że pismo zostało doręczone adresatowi w

tym samym dniu, w którym dokonano doręczenia zastępczego (zob. też G. Kochan

I USK 726/26

8

(w:) T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 506–1217.

Tom II, Warszawa 2023, art. 4779 k.p.c.; D. Wajda (w:) P. Rylski, A. Olaś (red.),

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2025, art. 4779 k.p.c.).

Skarżący nie przedstawił w uzasadnieniu wniosku argumentacji wykazującej

nieodpowiedniość (sprzeczność) co do analiz interpretacyjnych przepisów prawa

określających sygnalizowaną kwestię przedstawionych w uzasadnieniu powołanego

postanowienia Sądu Najwyższego II UK 81/09 a stanowiskiem zaskarżonego

rozpatrywaną skargą kasacyjną postanowienia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. (punkt

pierwszy). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia

ma podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.

[a.ł]