Sąd Najwyższy nie przyjął skarg w sprawie pracy wspólniczki zarządu spółki

Sąd Apelacyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 18 lipca 2025 r., oddalił

apelację ubezpieczonej i płatnika składek od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie

z dnia 5 listopada 2024 r., oddalającego ich odwołania od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Koszalinie z dnia 4 czerwca 2024 r.,

stwierdzającej, że M.K. nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu,

rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od

2 października 2023 r. jako pracownik płatnika składek A. Sp. z o.o. w K.

W sprawie ustalono, że w dniu 2 października 2023 r., odwołująca się i płatnik

składek podpisali umową o pracę, zgodnie z którą odwołująca się miała zostać

zatrudniona na stanowisku specjalisty ds. rozliczeń finansowo-księgowych wraz

I USK 997/26

2

z rozliczaniem czasu pracy kierowców, w wymiarze 1/4 etatu za wynagrodzeniem

5.650 zł brutto miesięcznie. W okresie spornym odwołująca się i jej mama (prezes

zarządu) były wyłącznymi wspólniczkami spółki (płatnika składek). Odwołująca się

była członkiem zarządu, również wyposażoną w prawo do samodzielnego jej

reprezentowania. Nic nie wskazywało przy tym, by odwołująca się była

podporządkowana poleceniom w ramach zawartego stosunku pracy.

Sąd Apelacyjny wskazał, że w przypadku zatrudnienia wspólników spółek

kapitałowych, pełniących w tych spółkach funkcje zarządcze, decydujące znaczenie

dla oceny charakteru stosunku prawnego łączącego spółkę z ograniczoną

odpowiedzialnością z jej wspólnikiem i jednocześnie członkiem zarządu, ma treść

tego stosunku i warunki jego realizacji. Stwierdzenie zatrudnienia na podstawie

stosunku pracy wymaga jednoznacznych ustaleń, że zostały spełnione warunki

podjęcia takiego zatrudnienia oraz że miało miejsce wykonywanie obowiązków

w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy.

W ocenie tego Sądu, całość okoliczności faktycznych wskazuje, że

zatrudnienie odwołującej się na podstawie umowy o pracę było pozorne, a w związku

z tym – w świetle regulacji ubezpieczeń społecznych – sporna umowa, zawarta przez

nią ze spółką, była nieważna i nie wywołała skutków w sferze ubezpieczeń

społecznych.

Skargi kasacyjne w imieniu odwołującej się i płatnika składek złożyli ich

pełnomocnicy, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.

W obu skargach we wniosku o ich przyjęcie do rozpoznania wskazano, że są

one oczywiście uzasadnione. W ocenie skarżących, Sąd Apelacyjny błędnie uznał,

że art. 22 k.p. wymaga od osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę i będącej

jednocześnie członkiem zarządu Spółki oraz jednym z jej udziałowców,

podporządkowania pracowniczego rozumianego w sposób tradycyjny (jako praca

pod stałym nadzorem i kontrolą, z regularnie wyznaczonymi zadaniami i

wydawanymi poleceniami służbowymi).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie kwalifikują się do przyjęcia do merytorycznego

rozpoznania.

I USK 997/26

3

Oczywiste jest to, co jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy czy

przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać, że

wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub

podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym na

pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy.

Jednak przede wszystkim w przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie chodzi li tylko

o wskazanie naruszenia prawa przez sąd, choćby oczywistego (zwłaszcza uchybień

w sferze prawa procesowego), lecz o to, aby wykazane uchybienia sądu skutkowały

wydaniem oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

Zdaniem Sądu Najwyższego, zawarta we wnioskach o przyjęcie skarg

kasacyjnych do rozpoznania argumentacja, mająca uzasadniać oczywistą ich

zasadność, stanowi w istocie próbę podważenia przeprowadzonej przez Sąd drugiej

instancji oceny materiału dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie ustaleń

faktycznych, z których wynikało, że ubezpieczona nie świadczyła pracy w sposób

zorganizowany i podporządkowany kierowniczej roli pracodawcy.

W sporze o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym kluczowa

pozostaje kwestia ustaleń faktycznych, których prawidłowość rzutuje na

zastosowanie prawa materialnego. Jeżeli organ rentowy na podstawie materiałów

zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym zarzucił fikcję umowy o pracę i

brak zatrudnienia pracowniczego, to w postępowaniu sądowym wnoszący odwołanie

jest zobowiązany co najmniej do odniesienia się do tych zarzutów (art. 221 k.p.c.),

z wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z art. 232 k.p.c. W tym zatem celu to

odwołujący się musi przedstawić dowody, które uzasadniają tezę o wadliwości

decyzji. Oczywiście, wadliwość decyzji może też wynikać z błędnej wykładni prawa

materialnego, co nie będzie wymagało postępowania dowodowego. Niemniej

w każdym przypadku, gdy adresat decyzji nie zgadza się z faktami stanowiącymi

podstawę zastosowania konkretnej normy prawa musi przedstawić swoje racje. Sąd

ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku dążenia do wszechstronnego zbadania

wszystkich okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków

faktycznych i prawnych w zastępstwie strony. Szczególnego znaczenia nabiera

zatem aktywność stron w prezentowaniu dowodów oraz przytaczaniu faktów

istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

2 października 2024 r., I USKP 50/23, LEX nr 3766094).

I USK 997/26

4

W sporze o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym kluczowa

zatem pozostaje kwestia ustaleń faktycznych, których prawidłowość rzutuje na

zastosowanie prawa materialnego. Sąd Apelacyjny zastosował się do powyższej

reguły i klarownie wyjaśnił, dlaczego zgłoszony tytuł nie uzyskał ochrony prawnej.

Stąd można jedynie przypomnieć, że w judykaturze nie kwestionuje się

uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do zbadania ważności tytułu

ubezpieczenia (umowy o pracę, zlecenia, dzieła) w celu stwierdzenia objęcia danej

osoby ubezpieczeniem społecznym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca

2013 r., II UK 201/12, LEX nr 1341964; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

29 sierpnia 2018 r., II UK 438/17, LEX nr 2538834). Zakład Ubezpieczeń

Społecznych, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez

względu na nazwę umowy i jej postanowienia, którym strony zamierzały się poddać

- ustalić rzeczywisty charakter stosunku prawnego łączącego strony i istniejący tytuł

ubezpieczenia oraz wydać w tym zakresie decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i

3 ustawy systemowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., II UK 454/13,

LEX nr 1495840). W orzecznictwie zwraca się też uwagę, że zamiar uzyskania

ochrony ubezpieczeniowej bez rzeczywistego wykonywania umowy świadczy

o fikcyjności zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 3 września 2020 r., II UK 387/18, OSNP z 2021 r. Nr 6, poz. 68). Fikcyjne

zawarcie umowy, czyli niezwiązane z wykonywaniem pracy, powoduje, że dokonanie

zgłoszenia do ubezpieczeń następuje pod pozorem zatrudnienia. Zatem osoba, która

kreuje fikcyjny tytuł ubezpieczenia społecznego nie podlega temu ubezpieczeniu.

Sumując, w sprawie Sąd Apelacyjny wyraził stanowisko, z jakiego powodu

przeczy skutecznemu wykreowaniu umowy pracę. Pogląd ten wydobył z materiału

dowodowego, posługując się wypracowaną w orzecznictwie metodologią oceny

stosunków prawnych. Nie jest to (nie było to) rozumowanie atypowe, oparte na

skrajnych ciągach argumentacyjnych, a podane przesłanki nie pomijają perspektywy

związanej z rodzajem węzła prawnego podlegającego ocenie.

Wobec niewykazania istnienia powołanych w skargach kasacyjnych

przesłanek uzasadniających skierowanie sprawy do merytorycznego rozpoznania,

Sąd Najwyższy - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. - orzekł o odmowie ich przyjęcia

do rozpoznania.

AGM

I USK 997/26

5

[SOP]