Żona prowadziła księgi firmy męża na zleceniu. SN uchylił wyrok o ubezpieczenie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie, decyzją z dnia

18 maja 2022 r., stwierdził, że M.G. - nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu

I USKP 3/25

2

chorobowemu jako osoba wykonująca umowę zlecenia u płatnika składek P.G. od

dnia 23 listopada 2021 r.; - podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym oraz wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą

działalność gospodarczą P.G. od 23 listopada 2021 r.; - podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz wypadkowe z tytułu współpracy z osobą

prowadzącą działalność gospodarczą P.G. wyniosły w następujących okresach: -

11/2021 - 841.44 zł, - 12/2021 -3 155.40 zł, - 1.2.3/2022 - 3 553.20 zł za każdy

miesiąc.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła osobiście M.G., zaś w imieniu P.G.

uczynił to profesjonalny pełnomocnik, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji

poprzez ustalenie, że M.G. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom:

emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu

chorobowemu jako osoba wykonująca umowę zlecenia u płatnika składek P.G. od

dnia 23 listopada 2021 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu rentowego na

rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

W imieniu organu rentowego, w odpowiedzi na odwołania, wniesiono o ich

oddalenie oraz o zasądzenie od odwołujących na rzecz organu rentowego kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 4 października 2022 r.

IV U 428/22, zmienił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że M.G. od 23 listopada

2021 r. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym oraz

wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność

gospodarczą – P.G., natomiast podlega obowiązkowym ubezpieczeniom:

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu

chorobowemu jako osoba wykonująca umowy zlecenia u płatnika składek P.G.,

prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą O. w K., w okresie od 23 listopada

2021 r., zaś podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia z tego tytułu wynoszą: - w

listopadzie 2021 r. – 0, - w grudniu 2021 r. - 900 zł, - w styczniu 2022 r. – 2.910 zł, -

w okresie od lutego do marca 2022 r. – 3.000 zł za każdy z miesięcy (pkt I).

I USKP 3/25

3

Jednocześnie sąd zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

Koszalinie na rzecz P.G. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się

niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt II).

Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach

faktycznych i rozważaniach prawnych.

Odwołująca M.G. urodziła się […] 1983 r. W dniu 13 stycznia 2007 r. zawarła

związek małżeński z odwołującym P.G. Od tego czasu prowadzą wspólne

gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dzieci.

W dniu 18 kwietnia 2007 r. odwołująca uzyskała tytuł zawodowy magistra

ekonomii w zakresie ekonomii sektora publicznego i samorządowego na Politechnice

[…]. Od 1 października 2008 r. do 27 marca 2010 r. była zatrudniona w […] oddziale

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wydziale Spraw Pracowniczych na stanowisku

starszego referenta. Od 22 marca 2010 r. do 31 grudnia 2014 r. pracowała w […]

Wojewódzkiej Komendzie Ochotniczych Hufców Pracy w S. na stanowisku

specjalisty ds. ekonomiczno- administracyjnych.

Odwołujący P.G. od lat był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym

wymiarze czasu pracy. W dniu 27 września 2019 r. rozpoczął dodatkowo

prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej pod firmą O. z siedzibą w K.,

przy ulicy […]. Dodatkowo działalność ta jest wykonywana w K., przy ul. […]. Jej

przedmiotem jest obróbka mechaniczna elementów metalowych. Odwołujący tworzy

maszyny do obróbki metali, których następnie używa w przedsiębiorstwie celem

wytwarzania elementów metalowych na zamówienie innych przedsiębiorstw, bądź

też zbywa wytworzone maszyny na rzecz klientów. Charakter działalności powoduje,

że przynosi ona stały, choć nieregularny wzrost przychodów, co wiąże się z długimi

okresami projektowania i budowania maszyn, następnie wykorzystywanych lub

zbywanych.

Przez lata pomiędzy małżonkami panował uzgodniony w sposób dorozumiany

podział obowiązków domowych. P.G. zarabiał na utrzymanie w pracy oraz prowadząc

przedsiębiorstwo, natomiast M.G. zajmowała się wychowywaniem dzieci. W związku

z tym, że sytuacja materialna rodziny polepszyła się dzięki przedsiębiorczości

odwołującego, małżonkowie ustalili, iż odwołująca wyręczy go w pełnionych dotąd

I USKP 3/25

4

przezeń osobiście obowiązkach administracyjnych i księgowych przedsiębiorstwa,

aby mógł spędzać czas wolny z dziećmi.

W związku z tym w dniu 22 listopada 2021 r. małżonkowie zawarli umowę

zlecenia na czas określony od 23 listopada 2021 r. do 31 grudnia 2022 r., w której

przewidziano wykonywanie przez M.G. następujących czynności na rzecz

przedsiębiorstwa P.G.: prowadzenie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji VAT,

ewidencji środków trwałych, sporządzanie deklaracji PIT, VAT, JPK, prowadzenie

rozliczeń z ZUS, prowadzenie obsługi banku, zaopatrzenie. Dotąd wszystkimi tymi

kwestiami zajmował się osobiście odwołujący, korzystając z pomocy swojej mamy,

wieloletniej księgowej.

Z tytułu wykonywanych czynności zleceniobiorczyni miała otrzymywać

wynagrodzenie w kwocie 30 zł brutto za godzinę pracy, płatne w ciągu 7 dni po

wystawieniu rachunku. Zleceniobiorczyni zobowiązywała się do wykonywania

czynności z należytą starannością i nie powierzania ich wykonania osobie trzeciej

bez uprzedniego zezwolenia zleceniodawcy. Przy zawieraniu umowy M.G.

oświadczyła, że nie jest nigdzie zatrudniona na podstawie umowy o pracę i nie

posiada innego tytułu do ubezpieczeń społecznych.

Małżonkowie zdecydowali się na zawarcie umowy również ze względu na to,

że P.G. potrzebował osoby zaufanej, by uniknąć ryzyka ujawnienia tajemnic

przedsiębiorstwa związanych z autorskimi projektami maszyn. Odwołująca

potrzebowała natomiast elastycznego zatrudnienia, by mogła łączyć je z

wychowywaniem dzieci.

W ramach prowadzonej działalności odwołujący zatrudniał ponadto dwóch

innych pracowników, również w oparciu o umowy zlecenia, na stanowiskach

związanym z budową maszyn i wykonywanymi za ich pomocą usługami. Świadczą

oni pracę w zależności od aktualnych potrzeb pracodawcy i własnych możliwości,

jeden z nich oprócz tego osobiście zajmuje się opieką nad dzieckiem, pracuje od

osiemdziesięciu kilku do stu dwudziestu godzin miesięcznie, ma elastyczne godziny

pracy.

W praktyce, na podstawie zawartej umowy odwołująca zajmowała się

prowadzeniem ogółu dokumentacji firmy, obsługą spraw bankowych oraz

zaopatrzeniem, tj. zamówieniami i odbiorem części. Prowadziła księgę podatkową,

I USKP 3/25

5

ewidencję sprzedaży i zakupów, wystawiała faktury sprzedaży oraz za wykonane

usługi. Zajmowała się systemem obsługi bazy danych gospodarki odpadami.

Obsługiwała korespondencję i zamówienia przychodzące do firmy. Przygotowywała

umowy zlecenia dla pozostałych pracowników i zgłaszała ich do ZUS. Kontaktowała

się z kontrahentami. Pracowała w godzinach, na jakie pozwalał jej harmonogram

zadań związanych z wychowywaniem dzieci. Rozliczała się z wykonanej pracy na

podstawie ewidencji godzin przepracowanych w poszczególnych dniach. Obowiązki

wykonywała w dni powszednie, o różnych porach. Odwołująca wykonywała pracę w

domu, jedynie w razie potrzeby jeździła na halę produkcyjną przedsiębiorstwa, gdzie

nie było osobnego miejsca pracy, a jedynie wyznaczone miejsce składowania

dokumentacji. Wynagrodzenie było przelewane na konto bankowe po przedstawieniu

rachunku ewidencjonującego liczbę godzin przepracowanych w danym miesiącu,

podobnie jak innym zleceniobiorcom.

P.G. poza okresem wdrożenia w obowiązki, nie wydawał jej żadnych poleceń

i nie kontrolował czasu i sposobu wykonywania przez nią pracy. Wszystkie decyzje

co do kierunków rozwoju działalności podejmował osobiście, na nim spoczywały

wszelkie kwestie biznesowe i związane z produkcją. Osobiście dokonywał również

zamówień części i półproduktów.

M.G. wykonała prace według następującego harmonogramu: -w listopadzie

2021 r. przez 30 godzin, za co otrzymała wynagrodzenie w kwocie 900 zł brutto

(661.72 zł netto), - w grudniu 2021 r. przez 97 godzin, za wynagrodzeniem 2 910 zł

brutto (1943.04 zł netto), - w styczniu 2022 r. przez 100 godzin, za wynagrodzeniem

3 000 zł brutto (2 204.72 zł netto), - w lutym 2022 r. 100 godzin, za wynagrodzeniem

3 000 zł brutto (2 204.72 zł netto). Wynagrodzenie było przelewane na konto

bankowe prowadzone dla odwołującej. W dniu 7 grudnia 2021 r. otrzymała kwotę

661.72 zł. W dniu 9 stycznia 2022 r. - 1943.04 zł, w dniu 10 lutego 2022 r. – 2 204.72

zł, w dniu 10 marca 2022 r. - 2 204.72 zł.

W okresie od 3 marca 2022 r. do 19 maja 2022 r. M.G. uzyskiwała orzeczenia

lekarskie o niezdolności do pracy w związku z ciążą. Małżonkowie mają zamiar w

przyszłości kontynuować współpracę na dotąd przyjętych zasadach.

Od 1 listopada 2021 r. do 11 listopada 2021 r. P.G. dokonał zgłoszenia M.G.

do ubezpieczeń społecznych jako osoby z nim współpracującej. Następnie dokonano

I USKP 3/25

6

korekty i od 23 listopada 2021 r. zgłosił ją do ubezpieczeń społecznych na podstawie

umowy zlecenia. Za okres zgłoszenia M.G. jako zleceniobiorcy przekazał dokumenty

rozliczeniowe wykazując podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w

wysokości: -11/2021 -0, -12/2021 - 900 zł: -1/2022 -2 910 zł; -2,3/2022 - 3 000 zł za

każdy z miesięcy.

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w niniejszym postępowaniu podlegał badaniu

rzeczywisty charakter zawartego pomiędzy odwołującymi się małżonkami stosunku

zatrudnienia. Zdaniem Sądu Okręgowego przy ustalaniu podstawy podlegania

ubezpieczeniom jaką jest współpraca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność

gospodarczą nie można tracić z pola widzenia art. 8 ust. 2 ustawy systemowej,

zgodnie z którą podstawą ubezpieczenia społecznego dla danego zatrudnionego

może być taka współpraca wyłącznie wtedy, gdy jest on pracownikiem ewentualnie

również gdy z danym przedsiębiorcą nie wiąże go żaden formalnoprawny stosunek,

a zamiast tego pełni on czynności konkludentnie noszące znamiona „współpracy”

z przedsiębiorcą, pod warunkiem, że pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie

domowym jako członek najbliższej rodziny. Gdy zaś pomiędzy przedsiębiorcą a takim

pozostającym we wspólnym gospodarstwie członkiem rodziny zostaje nawiązana

umowa zlecenia czy też równoważna z nią umowa o świadczenie usług, to a contrario

brak jest przesłanek do przyjęcia, by podstawą objęcia takiego zatrudnionego

ubezpieczeniami społecznymi była współpraca z przedsiębiorcą. Prowadzi to do

wniosku, że winna nią być umowa zlecenia (o świadczenie usług) na zasadach

ogólnych. Przeciwne uznanie, zdaniem Sądu Okręgowego, prowadziłoby do

wniosku, że zbędna byłaby także regulacja art. 8 ust. 2. gdyż także zatrudnienie w

ramach stosunku pracy stanowi niewątpliwie formę „współpracy” przy prowadzeniu

działalności.

Sąd pierwszej instancji przypomniał, że ustawa z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz.U. z 2022 r. poz. 1009) nie

zawiera legalnej definicji pojęcia współpracy przy prowadzeniu działalności

gospodarczej, dlatego w tym zakresie można odwołać się do bogatego orzecznictwa

sądowego, w którym wyłoniono określone kryteria kwalifikujące. W ocenie Sądu

Okręgowego współpraca osoby bliskiej ma przynosić wymierny efekt ekonomiczny

(dochód, zysk). Z terminem współpraca wiąże się także cecha stałości, w sensie

I USKP 3/25

7

stabilności ekonomiczno-zawodowej osoby współpracującej. Nie chodzi zatem o

pomoc i wsparcie czasowe (tymczasowe), wymuszone sytuacją życiową. Zdaniem

Sądu Okręgowego doniosłość ma również związanie osoby współpracującej z

rodzajem działalności wykonywanej w ramach współpracy przy prowadzeniu

działalności gospodarczej. Nie musi to być dla osoby współpracującej jedyne źródło

dochodów, ważne jest jednak, by było to źródło istotne. W związku z tym

wykonywana przez osobę współpracującą działalność powinna charakteryzować się

zorganizowaniem i pewną ciągłością, istotnym zaangażowaniem czasowym, co w

niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Sąd Okręgowy podkreślił, iż w treści art. 8 ust. 2 ustawy systemowej wyraźnie

wskazano, że jeżeli kryteria określone dla osób współpracujących spełnia pracownik,

to dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jak osoba współpracująca.

Takiego domniemania nie przyjęto dla małżonka - zleceniobiorcy. Dopuszczalne jest

zatem zawarcie umowy zlecenia przez małżonka przedsiębiorcy z tym

przedsiębiorcą, a jeżeli umowa taka jest faktycznie wykonywana, to nie zachodzą

podstawy do objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu współpracy. Zdaniem

Sądu Okręgowego traktowanie umowy zlecenia automatycznie jako formy

„współpracy” przy prowadzeniu działalności gospodarczej nie ma bowiem oparcia w

przepisach prawa, tak jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy zawartego z

osobą najbliższą (art. 8 ust. 2).

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji umowa zlecenia

(o świadczenie usług) nie może być zatem automatycznie przekształcana w tytuł do

ubezpieczeń jakim jest współpraca z przedsiębiorcą. Co więcej same organy Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w wydawanych przez oddziały z terenu kraju

interpretacjach indywidualnych uznają, iż małżonek zatrudniony w oparciu o umowę

zlecenia nie może być uznany za osobę współpracującą ze współmałżonkiem

będącym przedsiębiorcą.

Sąd Okręgowy stwierdził, że brak było dostatecznych podstaw do ustalenia,

by odwołujących małżonków w spornym okresie łączył w praktyce stosunek pracy w

rozumieniu art. 22 k.p. Zdaniem Sądu pierwszej instancji w trakcie wykonywania

czynności nie pozostawała pod nadzorem P.G. jako pracodawcy, przejawiającym się

w wydawaniu jej bieżących poleceń co do pracy, a zatem nie wykazywała ona wobec

I USKP 3/25

8

niego ścisłego podporządkowania pracowniczego. Nie była związana narzuconym z

góry harmonogramem pracy, sama ustalała godziny jej wykonywania, przy czym co

do zasady w poszczególnych miesiącach godziny wykonywania zlecenia różniły się.

Nie było stałych pór wykonywania pracy. Odwołująca swoje czynności realizowała w

dogodnym dla siebie czasie, godząc je z obowiązkami matki. P.G. nie kontrolował

sposobu wykonywania przez nią obowiązków, ograniczając się w zasadzie do

wypłacania wynagrodzenia na podstawie składanych przez żonę rachunków i

przedłożonej ewidencji godzin pracy. Brak było zatem również podporządkowania co

sposobu świadczenia i czasu pracy.

Zdaniem Sądu meriti za uznaniem przedmiotowego stosunku zatrudnienia za

stosunek pracy nie przemawia także regularne wykonywanie pracy (w dni

powszednie w każdym z kolejnych miesięcy), które jest wszak charakterystyczne

również dla umów o świadczenie usług (zlecenia). Ponadto, Sąd Okręgowy

zauważył, że odwołująca nie miała również wyznaczonego miejsca pracy, wykonując

ją przeważnie z domu, a w razie potrzeby na terenie hali produkcyjnej bądź w innych

miejscach. Jedynie w początkowym okresie wykonywania umowy odwołujący

wdrażał swą małżonkę w sposób wykonywania poszczególnych obowiązków, później

natomiast zaczęła działać już autonomicznie, jedynie w razie wątpliwości zasięgając

porady jego lub jego matki. Ponadto, zdaniem Sądu Okręgowego, ubezpieczona jako

była pracownica ZUS posiadała wystarczającą wiedzę i doświadczenie w kwestiach

zatrudnienia i odprowadzania składek za siebie i pozostałych pracowników, którymi

również się zajmowała. Jednocześnie Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na fakt, iż nic

nie wskazuje również na to, by odwołująca korzystała choćby z płatnego urlopu czy

innych przywilejów pracowniczych, wiążących się ściśle ze statusem pracowniczym

w rozumieniu art. 22 §1 k.p.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, czynności, które M.G. wykonywała na

rzecz przedsiębiorstwa miały charakter administracyjny i nie wpływały w sposób

istotny na wyniki finansowe prowadzonej działalności, które wynikały w

przeważającej mierze z przedsiębiorczości jej małżonka. Sąd Okręgowy, stwierdził,

że działalność ta przynosiła stopniowy wzrost przychodów niezależnie od tego czy

odwołująca świadczyła zatrudnienie, czy też nie. Brak jej zatrudnienia powodowałby

ewentualnie konieczność zatrudnienia innego pracownika do spraw

I USKP 3/25

9

administracyjnych, względnie - powierzenie tych czynności firmie zewnętrznej, co

wpłynęłoby na dochody przedsiębiorstwa odwołującego jedynie o tyle, że uległyby

one pomniejszeniu o określone miesięczne wydatki z tego tytułu.

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwołania i zasądził od M.G. i P.G. na

rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie kwoty po 180 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 1.) oraz kwoty po 240 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego organu rentowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny uznał, że z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że

M.G.w spornym okresie podlegała ubezpieczeniom jako osoba współpracująca przy

prowadzeniu działalności gospodarczej przez jej męża P.G.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że P.G.

nie mając potrzeby powierzania czynności, które wykonywała jego żona podmiotom

zewnętrznym, nie musiał ponosić z tego tytułu dodatkowych kosztów, zaś dzięki tej

oszczędności mógł osiągać większe zyski. Współdziałanie płatnika i jego żony

niewątpliwie pozwalało na osiąganie większych dochodów z tytułu prowadzonej

działalności. Co więcej, zarówno z zeznań M.G., jak i P.G. wynikało wprost, że

wykonywania powierzonych ubezpieczonej czynności płatnik nie mógłby zlecić innej

osobie. Wiązało się to przede wszystkim z tajemnicami przedsiębiorstwa oraz

potrzebą wykonywania tych czynności przez osobę godną zaufania, jaką mogła być

właśnie osoba najbliższa. Jakkolwiek odwołujący mógłby powierzyć wykonywanie

wspomnianych czynności osobie trzeciej, jednakże musiałby jej zapłacić

zdecydowanie wyższe wynagrodzenie i co więcej nie posiadałby on gwarancji

zachowania tajemnicy, która była w tym przypadku tak istotna z uwagi na charakter

prowadzonej przez niego działalności. Z powyższego więc wynika jednoznacznie, że

dochody odwołującego bez pracy żony nie osiągnęłaby takiego pułapu, jaki

zapewniała ich współpraca, ponadto nie byłoby to możliwe z uwagi na obawę płatnika

co do obiegu dokumentów zawierających tajemnicę przedsiębiorstwa oraz

konieczność ich zabezpieczenia przed trafieniem w niepowołane ręce. Ponadto

ustalony przez Sąd Okręgowy szeroki zakres obowiązków ubezpieczonej dodatkowo

wzmocnił przekonanie Sądu Apelacyjnego o stałej współpracy z mężem

prowadzącym działalność gospodarczą.

I USKP 3/25

10

Sąd Apelacyjny uznał, że współpraca małżonków G. miała charakter stały.

M.G. pozostawała w ciągłej gotowości do świadczenia pracy na rzecz swojego męża.

Zatem brak jest jakichkolwiek wątpliwości, że jej pomoc przy wykonywaniu czynności

na rzecz P.G. nie sposób było uznać za okazjonalną, czy zwyczajową. Wręcz

przeciwnie należy jednoznacznie stwierdzić, iż była ona stała, systematyczna, zaś

zaangażowanie odwołującego było w stopniu porównywalnym do zaangażowania

przy zatrudnieniu pracowniczym.

Zdaniem Sadu Apelacyjnego zaakcentowania wymagał również fakt, iż

dochody ubezpieczonej uzyskiwane ze współpracy z jej mężem stanowiły dla niej

istotne, a w zasadzie jedyne źródło utrzymania. Jak wynika bowiem z zeznań samej

ubezpieczonej, przed zatrudnieniem u męża wychowywała dzieci, mniej więcej od

5 lat nie pracowała zarobkowo, bowiem była w domu. Co więcej, niedługo po

zgłoszeniu jej do systemu ubezpieczeń społecznych przez płatnika, bowiem w

okresie od 3 marca 2022 r. do 19 maja 2022 r. uzyskiwała orzeczenia lekarskie o

niezdolności do pracy w związku z ciążą. Powyższa okoliczność również nie była

obojętna w odniesieniu do rozważań. Dodatkowa, nie można pomijać okoliczności,

że pierwotnie M.G.została zgłoszona właśnie jako osoba współpracująca, po czym

zaledwie po kilkunastu dniach zmieniono tę formę współpracy na umowę zlecenia.

Jednocześnie, Sąd drugiej instancji zwrócił uwagę na fakt, że pomoc M.G.

była za niezbędna do sprawnego i prawidłowego funkcjonowania firmy prowadzonej.

Zaznaczenia bowiem w tym miejscu wymaga, że P.G. jest zatrudniony w wymiarze

pełnego etatu w innym zakładzie pracy, co rzeczywiście potwierdza, że praca M.G.

była niezbędna celem prawidłowego funkcjonowania jego firmy w czasie jego

nieobecności. W związku z powyższym również ta okoliczność uzasadniała

stwierdzenie, że działalność ubezpieczonej na rzecz odwołującego należało uznać

za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Tym bardziej, że celem

małżonków było również umożliwienie P.G. spędzania większej ilości czasu w domu

z dziećmi, co było jedynie możliwie poprzez odciążenie go od obowiązków

związanych właśnie z prowadzoną przez niego działalnością, równolegle z trwającym

stosunkiem pracowniczym.

Sąd Apelacyjny odniósł się ponadto do kryterium warunkującego uznanie

danej osoby za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność

I USKP 3/25

11

gospodarczą, jakim jest zaliczenie tej osoby do kręgu osób najbliższych dla osoby

prowadzącej działalność gospodarczą. Za taką osobę uznać można wyłącznie

osobę, którą łączy nie tylko pokrewieństwo, lecz także fakt prowadzenia wspólnego

gospodarstwa domowego. Spełnienie powyższego kryterium w przedmiotowej

sprawie zostało wykazane a ponadto było niesporne.

Podsumowując, Sąd odwoławczy stwierdził, że stosunek prawny zawarty

pomiędzy małżonkami nosił cechy charakterystyczne dla umowy o pracę, o których

mowa w art. 22 k.p. W związku z powyższym Sąd drugiej instancji stwierdził, że

wbrew ustaleniom Sądu Okręgowego, M.G. w spornym okresie podlegała

obowiązkowym ubezpieczeniom jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą

działalność gospodarczą.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku płatnik składek zarzucił

naruszenie: a) art. 224, art. 232, art. 233 k.p.c. przez nierozpoznanie przez Sąd

drugiej instancji istoty sprawy przez zaniechanie oceny, czy w niniejszej sprawie

współpraca stron nosiła cechy stosunku pracy. Tymczasem było to zagadnienie

kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem osoba wykonująca pracę na

podstawie umowy zlecenia, nawet jeżeli spełnia kryteria określone dla osób

współpracujących, podlega ubezpieczeniom społecznym jako zleceniobiorca.

Wynika to z tego, że w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (dalej „ustawa systemowa”) w odniesieniu do

zleceniobiorców brak jest przepisu odpowiadającego treści zawartej w art. 8 ust. 2 tej

ustawy regulacji dotyczącej pracowników, jak również wykonywanie pracy na

podstawie umowy zlecenia stanowi odrębny, od współpracy przy prowadzeniu

pozarolniczej działalności gospodarczej, tytuł do ubezpieczeń społecznych.

Tymczasem Sąd drugiej instancji przyjął zupełnie inną, acz błędną, koncepcję

prawną, w myśl której jeśli współpraca małżonków spełnia kryteria współpracy przy

prowadzeniu działalności gospodarczej, to małżonek podlega ubezpieczeniom z

tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, nawet

jeśli strony łączy umowa cywilnoprawna, która nie nosiła cech stosunku pracy;

b) art. 3271 § 1 pkt 1 w zw. z art. 386 § 1 k.p.c. przez niewskazanie w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku faktów, które sąd uznał za udowodnione i dowodów, na których

się oparł w zakresie przyjęcia przez Sąd drugiej instancji, że niewątpliwie (...)

I USKP 3/25

12

należało uznać, że odnotowane na gruncie niniejszej sprawy zostały cechy

charakterystyczne dla umowy o pracę, o których mowa w art. 22 k.p. Sąd drugiej

instancji zaniechał badania cech stosunku pracy, ale zupełnie dowolnie i bezzasadnie

stwierdził, że strony łączył stosunek pracy, nie zaś pracowniczy stosunek

cywilnoprawny. W konsekwencji powyższego naruszenia Sąd drugiej instancji

uwzględnił apelację organu rentowego, czym naruszył art. 385 k.p.c. przez jego

niezastosowanie i nieoddalenie bezzasadnej apelacji organu rentowego, c) art. 386

§ 1 w zw. z art. 233 § 1, art. 391 § 1, art. 382 oraz art. 378 § 1 k.p.c. przez dokonanie

dowolnej, a nie swobodnej, oceny materiału dowodowego w zakresie przyjęcia przez

Sąd drugiej instancji: - że niewątpliwie (...) należało uznać, że odnotowane na gruncie

niniejszej sprawy zostały cechy charakterystyczne dla umowy o pracę, o których

mowa w art. 22 k.p., podczas gdy zgormadzony w sprawie materiał dowodowy

wskazywał, że umowa zlecenia łącząca małżonków G. nie wykazywała w

przeważającej części cech stosunku pracy. Sąd drugiej instancji zaniechał badania

cech stosunku pracy w niniejszej sprawie, ale zupełnie dowolnie i bezzasadnie

stwierdził, że strony łączył stosunek pracy, nie zaś pracowniczy stosunek

cywilnoprawny, - że współpracę małżonków G. należało uznać za współpracę przy

prowadzeniu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 8 ust. 2

i 11 ustawy systemowej, gdyż w ocenie Sądu drugiej instancji praca M.G. znacząco

wpływała na wynik finansowy przedsiębiorstwa męża oraz była niezbędna w

funkcjonowaniu tego przedsiębiorstwa, podczas gdy materiał dowodowy wskazuje,

że okres pracy ubezpieczonej w ogóle nie pokrywał się z okresami znacznych

wzrostów przychodów przedsiębiorstwa P.G. oraz że praca M.G. wcale nie była

niezbędna, gdyż zadania wykonywane przez żonę mógł wykonywać P.G. i te zadania

wykonywał przed zatrudnieniem żony i również po jej odejściu na zwolnienie

chorobowe, a w konsekwencji powyższych naruszeń Sąd drugiej instancji uwzględnił

apelację organu rentowego, czym naruszył art. 385 k.p.c. przez jego

niezastosowanie i nieoddalenie bezzasadnej apelacji organu rentowego; d) art. 6 ust.

1 pkt 5, art. 8 ust. 2 i 11, art. 13 pkt 5, art. 18 ust. 8 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 22 § 1 k.p. przez: błędną

wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji, że małżonek

przedsiębiorcy podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu

I USKP 3/25

13

i wypadkowemu jako osoba współpracująca z prowadzącym działalność

gospodarczą, jeśli tylko współpraca ta wypełnia ustawowe znamiona współpracy,

nawet jeśli małżonków łączy umowa zlecenia. Tymczasem prawidłowa wykładnia

prowadzi do wniosku takiego, do jakiego doszedł Sąd pierwszej instancji, mianowicie

że przy ustalaniu podstawy podlegania ubezpieczeniom jaką jest współpraca z osobą

prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą nie można (...) tracić z pola

widzenia wzmiankowanej wyżej regulacji art. 8 ust. 2 (ustawy systemowej), zgodnie

z którą podstawą ubezpieczenia społecznego dla danego zatrudnionego może być

taka współpraca wyłącznie wtedy, gdy jest on pracownikiem, ewentualnie również

gdy z danym przedsiębiorcą nie wiąże go żaden formalnoprawny stosunek, a zamiast

tego pełni on czynności konkludentnie noszące znamiona „współpracy” z

przedsiębiorcą, pod warunkiem, że pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie

domowym jako członek najbliższej rodziny. Gdy zaś pomiędzy przedsiębiorcą a takim

pozostającym we wspólnym gospodarstwie członkiem rodziny zostaje nawiązana

umowa zlecenia czy też równoważna z nią umowa o świadczenie usług, to a contrario

brak jest przesłanek do przyjęcia, by podstawą objęcia takiego zatrudnionego

ubezpieczeniami społecznymi była współpraca z przedsiębiorcą. Prowadzi to do

wniosku, że winna nią być umowa zlecenia (o świadczenie usług) na zasadach

ogólnych. Przeciwne uznanie prowadziłoby do wniosku, że zbędna byłaby także

regulacja art. 8 ust. 2, gdyż także zatrudnienie w ramach stosunku pracy stanowi

niewątpliwie formę „współpracy” przy prowadzeniu działalności, - bezzasadne

przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że M.G. podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu jako osoba

współpracująca z prowadzącym działalność gospodarczą P.G. i w konsekwencji

błędne zastosowanie tych przepisów zamiast art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2 i art. 18

ust. 7 ustawy systemowej, albowiem M.G. powinna podlegać obowiązkowym

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz dobrowolnemu

ubezpieczeniu chorobowemu, jako zleceniobiorca.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku i jego zmianę przez oddalenie apelacji organu rentowego; zasądzenie od

organu rentowego na rzecz skarżącego kosztów procesu w postępowaniu przed

I USKP 3/25

14

Sądem drugiej instancji i przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa

procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej

oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz pozwanego kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrywana w niniejszym postępowaniu skarga kasacyjna jest

uzasadniona, choć nie sposób zgodzić się z wszystkimi podniesionymi w niej

zarzutami.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów

postępowania, Sąd Najwyższy uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 224,

art. 232, art. 233 k.p.c. Przede wszystkim zauważyć należy, że wspomniany zarzut

został wadliwie skonstruowany. Powołane w nim przepisy co do zasady regulują

bowiem postępowanie rozpoznawcze przed Sądem pierwszej instancji. Tymczasem

przedmiotem postępowania kasacyjnego jest rozstrzygnięcie, które zapadło w

postępowaniu drugoinstancyjnym (art. 3981 § 1 k.p.c.). Dlatego prawidłowe

sformułowanie zarzutu w skardze kasacyjnej wymagało od skarżącego

równoczesnego powołania przepisów regulujących postępowanie apelacyjne (np.

art. 391 § 1 k.p.c.), czego jednak skarżący nie uczynił.

Trzeba mieć przy tym dodatkowo na uwadze, że przedmiotem podstaw

kasacyjnych nie mogą być zarzuty co do ustaleń faktycznych oraz oceny dowodów

(art. 3983 § 3 k.p.c.), a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398 § 2 k.p.c.). Z tych tez

względów za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia przepisów art. 386 § 1 w

zw. z art. 233 § 1, art. 391 § 1 k.p.c.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów art. 3271 § 1 pkt 1 w zw. z

art. 386 § 1 k.p.c. wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony

jest pogląd, że naruszenie przez Sąd drugiej instancji zasad sporządzania

uzasadnienia orzeczenia (aktualnie uregulowanych w art. 3271 k.p.c. i art. 387 § 21

k.p.c.) jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co

I USKP 3/25

15

ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu

zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej (m.in. wyroki SN: z 29

września 2022 r., II CSKP 147/22; z 24 września 2020 r., IV CSK 32/19; z 2 czerwca

2011 r., I CSK 581/10; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz.

118; z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 7 października 2005 r., IV CK 122/05).

W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala

w sposób wystarczający dla rozpoznania skargi kasacyjnej ustalić motywy, którymi

kierował się Sąd Apelacyjny przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny nie

wskazał w uzasadnieniu wyroku jakie konkretnie okoliczności faktyczne będące

podstawą orzekania przez Sąd Okręgowy, uznał za błędnie ustalone i to w sytuacji

w której Sąd drugiej instancji uznał, że te same dowody, które były podstawą uznania,

że strony łączyła umowa zlecenia, stały się podstawą uznania, że łączył je stosunek

pracy. Brak wystarczających rozważań Sądu Apelacyjnego, które przemawiałyby za

ustaleniem w tej sprawie przeważających konstytutywnych cech stosunku pracy, co

miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie poprzez uznanie, że ubezpieczona powinna

podlegać ubezpieczeniom społecznym z tytuł współpracy.

W pełni zasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 382 k.p.c. poprzez zaniechanie badania cech stosunku pracy w niniejszej

sprawie. Wskazać należy, że przepis art. 382 k.p.c. nie nakłada na Sąd drugiej

instancji obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego. Sąd ten jest

władny samodzielnie dokonać ustaleń faktycznych bez potrzeby uzupełniania

materiału dowodowego zebranego przed Sądem pierwszej instancji, o ile zachodzą

ku temu przesłanki. Uzupełnienie postępowania przed sądem apelacyjnym o

dowody, które mimo wniosku strony Sąd pierwszej instancji pominął, jest

uzasadnione wówczas, gdy dotyczą one okoliczności istotnych z punktu widzenia

prawa materialnego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 26 maja 1999 r., III CKN 254/98, LEX nr 521901; z dnia 2 marca

2000 r., III CKN 257/00, LEX nr 530723 i z dnia 17 lipca 2008 r., II CSK 102/08,

LEX nr 447689). Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy wymaga bowiem

uprzedniego uwzględnienia całego materiału dowodowego i dokonania jego analizy

pod kątem przydatności i miarodajności. Ocena prawidłowości wykładni i

zastosowania przepisów prawa materialnego jest natomiast możliwa tylko wówczas,

I USKP 3/25

16

gdy pozwalają na nią ustalenia faktyczne Sądu drugiej instancji, stanowiące

podstawę wydania zaskarżonego wyroku (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, LEX nr 784216 oraz z dnia 27 czerwca 2013 r.,

III CSK 270/12, LEX nr 1360254).

Dlatego też zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie

ustalonego przez Sąd drugiej instancji stanu faktycznego oznacza wadliwą

subsumcję tego stanu do zawartych w nich norm prawnych, a brak stosownych

ustaleń uzasadnia zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego przez

niewłaściwe jego zastosowanie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca

2011 r., II PK 241/10, LEX nr 817524 oraz z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12,

LEX nr 1229815).

Już tylko z tej przyczyny rozpatrywana skarga kasacyjna zasługuje na

uwzględnienie.

Należy zauważyć, że dokonanie przez Sąd drugiej instancji odmiennej oceny

materialnoprawnej ustalonych faktów jest oczywiście dopuszczalne, jednakże w

rozpoznawanej sprawie doszło również do zakwestionowania przez Sąd drugiej

instancji przyjętej przez Sąd pierwszej instancji podstawy faktycznej wyroku, a to

oznacza, że przed przystąpieniem do odmiennej oceny materialnoprawnej

zasadności roszczeń powoda, Sąd drugiej instancji powinien był dokonać własnych,

stanowczych ustaleń i własnej oceny przeprowadzonych dowodów. Brak odniesienia

się Sądu drugiej instancji do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego jest nie tylko mankamentem uzasadnienia, ale także usprawiedliwia

materialnoprawne zarzuty skargi kasacyjnej. Nie jest możliwe prawidłowe

zastosowanie prawa materialnego bez zgodnego z prawem procesowym ustalenia

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia

11 kwietnia 2006 r., I PK 164/05).

Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie dokonał ustaleń faktycznych nie

przeprowadzając uzupełniającego postępowania dowodowego. Sąd ten wskazał w

uzasadnieniu, że o ile Sąd Okręgowy zgromadził należycie materiał dowodowy, to na

jego podstawie dokonał wadliwych ustaleń, wskutek czego wyciągnął z nich

nieprawidłowe wnioski. Wyjściowo Sąd odwoławczy zauważył również, że analiza

przepisów prawa materialnego dokonana przez Sąd Okręgowy, co do zasady jest

I USKP 3/25

17

prawidłowa. W związku z powyższym Sąd Apelacyjny w całości się do niej przychylił

i tym samym nie było potrzeby jej powtarzania. W ocenie Sądu drugiej instancji

uwadze Sądu Okręgowego uszły z pola widzenia istotne okoliczności wynikające w

znacznej mierze ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego,

które jednoznacznie przemawiały za koniecznością uznania M.G. za osobę

współpracującą przy prowadzeniu działalności przez jej męża P.G., gdyż jej praca w

firmie męża nosiła cechy stosunku pracy.

Sąd Najwyższy podkreśla, że w procesie cywilnym obowiązuje system tzw.

apelacji pełnej, w którym postępowanie apelacyjne jest dalszym stadium

postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a Sąd Apelacyjny ma prawo i często

obowiązek ponownego badania sprawy, przeprowadzania w niezbędnym zakresie

postępowania dowodowego oraz orzekania na podstawie materiału zebranego w

postępowaniu w pierwszej instancji i w postępowaniu apelacyjnym. Postępowanie

apelacyjne jest zatem kontynuacją postępowania merytorycznego. Sąd drugiej

instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, a nie apelację. Użyte w art. 378 §

1 k.p.c. sformułowanie, iż Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę "w granicach

apelacji", oznacza w szczególności, że Sąd odwoławczy dokonuje własnych ustaleń

faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestając na materiale

zebranym w pierwszej instancji (art. 381 i 382 k.p.c.) i kontroluje prawidłowość

postępowania przed Sądem pierwszej instancji (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., zasada prawna,

III CZP 49/07, OSNC 2008 Nr 6, poz. 55; Monitor Prawniczy 2008 nr 22, s. 37, z

uwagami M. Kowalczuk; Palestra 2009 nr 1, s. 270, z glosą G. Rząsy i A.

Urbańskiego).

Z uwagi na merytoryczny charakter postępowania apelacyjnego, obowiązkiem

Sądu drugiej instancji nie może być poprzestanie na ustosunkowaniu się do zarzutów

skarżącego, lecz musi nim być - niezależnie od treści zarzutów - dokonanie

ponownych, własnych ustaleń faktycznych, a następnie poddanie ich ocenie pod

kątem prawa materialnego. Obowiązek dokonywania ustaleń faktycznych w

postępowaniu odwoławczym istnieje więc bez względu na to, czy wnoszący apelację

podniósł zarzut dokonania wadliwych ustaleń faktycznych lub ich braku.

Jednocześnie obowiązkiem Sądu drugiej instancji jest zastosowanie właściwych

I USKP 3/25

18

przepisów prawa materialnego niezależnie od stanowiska stron prezentowanego w

toku postępowania oraz zarzutów apelacyjnych. Sąd drugiej instancji powinien

dokonać wyczerpującej oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia

obowiązującego prawa materialnego i zdać z tej oceny relację w uzasadnieniu

swojego wyroku (art. 328 § 2 in fine k.p.c.).

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny temu obowiązkowi nie sprostał.

Opierając się tylko na dowodach zgromadzonych przed Sądem pierwszej instancji

uznał, że czynności wykonywane przez M.G. należy uznać za wykonywane w

ramach stosunku pracy. Sąd Apelacyjny dokonał tych ustaleń, nie odnosząc się do

wszystkich istotnych cech stosunku pracy i nie wskazał konkretnych dowodów które

miałyby za takim stanowiskiem przemawiać, co miało istotne znaczenie dla

rozpoznania sprawy.

W konsekwencji za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 8 ust. 2 i

11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej:

ustawy systemowej). Przepis art. 8 ust. 2 ustawy systemowej stanowi, że jeżeli

pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w

ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba

współpracująca. Z kolei z treści art. 8 ust. 11 tej ustawy wynika, że za osobę

współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność, zleceniobiorcami

oraz z osobami fizycznymi, wskazanymi w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018

r. - Prawo przedsiębiorców, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4-5a, uważa się

małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione,

rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi

we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej

działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to

osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Podnieść w tym miejscu należy, że zasadność zarzutu naruszenia art. 8 ust. 2

i 11 ustawy systemowej wymaga ustalenia, czy w konkretnej sprawie mamy do

czynienia ze współpracą przy prowadzeniu działalności pozarolniczej i należy do

sfery ustaleń faktycznych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 maja

2024 r., I USK 507/23, LEX nr 3713576,), a ewentualne zawarcie umowy zlecenia w

tym przedmiocie wywołuje skutki na gruncie prawa zobowiązań czy prawa

I USKP 3/25

19

podatkowego, lecz z perspektywy prawa ubezpieczeń społecznych nie powoduje

powstania tytułu ubezpieczeniowego zleceniobiorcy, ponieważ w art. 8 ust. 11 ustawy

systemowej zawarcie jakiejkolwiek umowy - lub brak jej zawarcia nie jest ani

warunkiem powstania tego tytułu, ani też przesłanką wykluczającą jego

występowanie.

Takiemu twierdzeniu nie przeczy treść art. 8 ust. 2 ustawy systemowej, w

którym potwierdzono, że zawarcie stosunku pracy w warunkach art. 8 ust. 11 ustawy

systemowej uniemożliwia powstanie pracowniczego tytułu ubezpieczeniowego.

Wnioskowanie a contrario, że brak odpowiednika tego przepisu względem innych

stosunków prawnych jest nieuzasadnione. Należy bowiem przypomnieć, że jeden

stosunek prawny w jednym czasie może utworzyć tylko jeden tytuł ubezpieczeniowy.

Oznacza to, że w istocie występuje konflikt między normą z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy

systemowej, zgodnie z którą tytuł zleceniobiorcy posiada między innymi osoba

wykonująca umowę o świadczenie usług, a tytułem współpracownika z art. 6 ust. 1

pkt 5 w związku z art. 8 ust. 11 ustawy systemowej, który nie powstaje w związku z

zawarciem umowy, lecz w oparciu o współpracę przy prowadzeniu pozarolniczej

działalności (lub przy wykonywaniu umowy zlecenia).

Taka kolizja norm jest jednak rozstrzygana z wykorzystaniem zasady, zgodnie

z którą pierwszeństwo ma przepis szczególny - w tym przypadku regulujący

wyjątkową sytuację wspólnej pracy osób bliskich przed ogólną regułą dotyczącą

wykonywania umowy zlecenia w innych okolicznościach. Również w literaturze

przedmiotu stwierdzono, że krewny, powinowaty lub przysposobiony pozostający z

osobą prowadzącą działalność pozarolniczą we wspólnym gospodarstwie domowym

i współpracujący przy prowadzeniu działalności gospodarczej w świetle przepisów

ubezpieczeniowych ma status osoby współpracującej, niezależnie od podstawy

zatrudnienia (I. Sierocka, Osoba współpracująca z prowadzącym pozarolniczą

działalność gospodarczą - obowiązek ubezpieczenia społecznego - pojęcie

współpracy. Glosa do wyroku SN z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSP z

2011 r. Nr 4, s. 37).

Na takie rozstrzygnięcie nie ma wpływu norma z art. 8 ust. 2 ustawy

systemowej ponieważ nie odnosi się ona do innych stosunków niż stosunek pracy.

Literalna wykładnia jest spójna z wartościami wyrażonymi systemowo, ponieważ nie

I USKP 3/25

20

ulega wątpliwości, że takie ukształtowanie tytułu współpracownika jest celowym

działaniem ustawodawcy. W przypadku pracownika czy zleceniobiorcy udzielono

szerszej ochrony aniżeli w przypadku współpracownika. Ten ostatni tytuł został

ukształtowany analogicznie jak tytuł osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

O ile zatem brak wniesienia składki za zleceniobiorcę czy pracownika nie będzie miał

wpływu na zakres udzielanej ochrony (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej), o tyle

ryzyko braku jej wniesienia przez prowadzącego pozarolniczą działalność czy jego

współpracownika konsekwentnie obciąża zainteresowanych (zob. art. 40 ust. 1 pkt 2

ustawy systemowej; art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 ze

zm).; art. 2a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U.2025.501, t.j. z

dnia 17.04.2025 r.), art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(Dz.U.2025.257 t.j. z dnia 28.02.2025 r.).

Po drugie, o ile w przypadku współpracowników konieczne jest zgłoszenie do

ubezpieczeń z podstawą wymiaru wynoszącą przynajmniej 60% prognozowanego

przeciętnego wynagrodzenia, o tyle w przypadku pracowników czy zleceniobiorców

minimalną ochronę zapewni jakikolwiek przychód z tych tytułów. Nie byłoby wobec

tego aksjologicznie spójne dopuszczenie uniknięcia takich konsekwencji przez osobę

spełniającą wszystkie przesłanki ustalone dla współpracownika tylko dzięki

sformalizowaniu jego faktycznej współpracy przez zawarcie umowy zlecenia.

Uzasadniony jest również zarzut kasacyjny naruszenia art. 8 ust. 11 w

związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z

tymi przepisami, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają

osoby fizyczne, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz

osobami z nimi współpracującymi. Za osobę współpracującą z osobą prowadzącą

pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5, uważa się między innymi

małżonka, jeżeli pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i

współpracuje przy prowadzeniu tej działalności.

W rozpoznawanej sprawie było bezsporne, że małżonkowie prowadzili w

okresie objętym zaskarżoną decyzją organu rentowego wspólne gospodarstwo

I USKP 3/25

21

domowe. Spór dotyczył natomiast rozmiaru i charakteru prac żony, częstotliwości

wykonywania zadań i ich związku z przedmiotem działalności gospodarczej męża i

ich zakwalifikowania w sensie techniczno-prawnym jako „współpracy w prowadzeniu

działalności gospodarczej”. Powyższe pojęcie nie zostało zdefiniowane ani w ustawie

systemowej, ani w ustawie Prawo przedsiębiorców (Dz.U.2025.1480 t.j. z dnia

2025.10.28), ani we wcześniejszej ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie

działalności gospodarczej. Jego wykładni musiały dokonać sądy w swoim

orzecznictwie.

W wyroku z 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08 (OSNP 2010, nr 13-14, poz. 170,

OSP 2011, z. 4, poz. 34) Sąd Najwyższy przyjął, że cechami konstytutywnymi pojęcia

„współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej” w rozumieniu art. 8 ust. 11

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są występujące łącznie: a) istotny dla

działalności gospodarczej ciężar gatunkowy działań osoby współpracującej, które nie

mogą mieć charakteru wtórnego; b) bezpośredni związek tych działań z przedmiotem

działalności gospodarczej (przy czym - zdaniem Sądu Najwyższego - wystawianie

faktur i inne proste prace biurowe nie pozostają w bezpośrednim związku z

prowadzoną działalnością); c) systematyczność, stabilność i zorganizowanie oraz

d) znaczący czas (długotrwałość) i częstotliwość podejmowanych prac. Przytoczona

sądowa wykładnia art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych została

ukształtowana i zaakceptowana w orzecznictwie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego:

z 20 maja 2008 r., II UK 286/07, OSNP 2009, nr 17-18, poz. 241, OSP 2010, z. 2,

poz. 23; z 23 kwietnia 2010 r., II UK 315/09, z 18 maja 2017 r., I UK 215/16, z 13

lipca 2017 r., III UK 181/16, z 19.05.2021 r., II USKP 56/21, LEX nr 3266391,

postanowienie SN z 16.11.2022 r., III USK 566/21, LEX nr 3549538, postanowienie

SN z 15.01.2025 r., III USK 330/24, LEX nr 3816644).

Ocena, czy pomoc świadczona przez małżonka może być uznana za

współpracę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

stanowiącą w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy podstawę do objęcia osoby

współpracującej obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi,

wymaga uprzedniego zbadania stanu faktycznego nie tylko w zakresie charakteru i

rodzaju czynności podejmowanych przez członka rodziny, lecz także czasu

potrzebnego na ich wykonanie (w skali dnia, tygodnia, miesiąca), ich znaczenia i

I USKP 3/25

22

wartości dla prowadzonej działalności, a także zorganizowania i powiązania z

działalnością gospodarczą.

Ostatecznie należy skoncentrować się na wydobyciu przesłanki stałości

współpracy, stopnia jej zorganizowania, przez co widoczne staje się także

generowanie dodatkowych dochodów z tej działalności, które per saldo mogą

zniwelować powstałe koszty z tej działalności związane ze zgłoszeniem dodatkowej

osoby do ubezpieczenia społecznego. Ten walor ekonomiczny jest ważny, bo rzecz

sprowadza się do powiększenia majątku wspólnego małżonków dzięki dodatkowej

(równorzędnej) pracy współmałżonka, który nie tylko "odciąża" dotychczas

samodzielnie pracującego, lecz także - dzięki swej kreatywności i kompetencjom -

poszerza pole działalności gospodarczej o nowe obszary, metody i pomysły. Dopiero

tak złożony zakres współpracy prowadzi do powstania obowiązku ubezpieczenia

społecznego, w tym także dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (wyrok SN z

19.05.2021 r., II USKP 56/21, LEX nr 3266391).

W tym kontekście należy przyjąć, że Sąd Apelacyjny nie ustalił wyczerpująco

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, co usprawiedliwiało kasacyjny zarzut

naruszenia prawa materialnego w postaci przytoczonych przepisów ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych. Do konstrukcji uzasadnienia orzeczenia Sądu

drugiej instancji, orzekającego co do istoty sprawy (w tym wyroku reformatoryjnego

jak w niniejszym przypadku) ma zastosowanie art. 387 § 21k.p.c. wskazujący na

obowiązek zamieszczenia w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia (przy czym Sąd drugiej instancji może ograniczyć się do

stwierdzenia, że przyjął za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd

drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia; jeżeli sąd drugiej instancji

przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody

przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powinno także

zawierać ustalenie faktów, które sąd drugiej instancji uznał za udowodnione,

dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił

wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie zaskarżonego skargą kasacyjną

wyroku Sądu Apelacyjnego nie spełnia przytoczonych wymagań ustawowych. Nie

wynika bowiem z niego w sposób jasny i niebudzący wątpliwości, jakie fakty zostały

ustalone, jakim dowodom dano wiarę, a jakim jej odmówiono, ani z jakich przyczyn

I USKP 3/25

23

Sąd doszedł do oceny prawnej, że odwołująca się (żona) współpracowała z (mężem)

przy prowadzeniu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 8 ust. 11 w związku z

art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z ujęcia redakcyjnego art. 3271 § 1 k.p.c. wynika, że punktem wyjścia dla

przedstawienia w pisemnych motywach wyroku materialnoprawnej koncepcji

rozstrzygnięcia sprawy powinny być prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne.

Ustalenia muszą zaś odpowiadać postulatowi jasności i kategoryczności.

W uzasadnieniu wyroku musi znaleźć odzwierciedlenie dokonany wybór dowodów,

które stanowiły podstawę zrekonstruowanych faktów (podstawę faktyczną

rozstrzygnięcia), a także wybór określonych przepisów, będących jego podstawą

prawną, ustalenie w drodze wykładni ich znaczenia oraz zastosowanie norm

prawnych w związku z poczynionymi ustaleniami faktycznymi (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 7 maja 2002 r., I CKN 105/00). Uzasadnienie wyroku Sądu

Apelacyjnego w części dotyczącej oceny charakteru czynności wykonywanych przez

odwołującą się nie odpowiada przedstawionym kryteriom.

Brak odniesienia się Sądu Apelacyjnego do całokształtu zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego jest nie tylko mankamentem uzasadnienia, lecz

także usprawiedliwia materialnoprawne zarzuty skargi kasacyjnej. Nie jest bowiem

możliwe prawidłowe zastosowanie prawa materialnego (dokonanie prawidłowej

subsumcji) bez zgodnego z prawem (procesowym) ustalenia podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia.

Sąd Apelacyjny nie zakwestionował ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego

ani co do zakresu czynności wykonywanych przez ubezpieczoną, które polegały na

wykonywaniu prac biurowych i miały charakter pomocniczy w stosunku do

działalności wykonywanej przez zainteresowanego, ani co do tego, że działania

ubezpieczonej nie przełożyły się na wzrost liczby zleceń lub wzrost dochodów z

prowadzonej działalności gospodarczej (w tym stosunkowo krótkim czasie, gdy

ubezpieczona pracowała na rzecz firmy męża). Podstawowym argumentem Sądu

Apelacyjnego za przyjęciem, że odwołująca się współpracowała z mężem przy

prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej, było to, że jej istotnym i

wymiernym efektem pozostawało odciążenie prowadzącego działalność od

konieczności ponoszenia wyższych kosztów zatrudnienia innej osoby, wykonywanie

I USKP 3/25

24

obowiązków przez żonę bez szkody dla prowadzonej działalności gospodarczej

(zachowanie tajemnicy przedsiębiorstwa) oraz z korzyścią dla życia rodzinnego, a

zatem - niezależnie od tego, czy podjęcie przez ubezpieczoną pracy wpłynęło na

zwiększenie dochodów z działalności gospodarczej męża i czy dało możliwość

pozyskania większej liczby zleceń. Sąd Apelacyjny argumentował nadto, że skoro

ubezpieczona przejęła część dotychczasowych obowiązków osoby prowadzącej

działalność gospodarczą, to jej działania miały istotny ciężar gatunkowy i nie miały

charakteru wtórnego.

Przedstawiony argument jest niewystarczający do przyjęcia, że czynności

odwołującej się (ubezpieczonej) mogły być potraktowane jako współpraca przy

prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 8 ust. 11

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Współpraca nie może polegać na

odciążeniu małżonka prowadzącego działalność gospodarczą od wykonywania

części dotychczasowych obowiązków, z korzyścią dla życia rodzinnego, ponieważ

dzięki takiej pomocy może on poświęcić więcej czasu rodzinie. Prawidłowe

rozstrzygnięcie sprawy wymagało nie tylko ustalenia rodzaju, zakresu,

częstotliwości, systematyczności i stabilności świadczenia przez odwołującą się

pracy na rzecz męża, lecz także wnikliwej oceny, czy dla uznania współpracy w

prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 8 ust. 11

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wystarczające jest świadczenie

jakiejkolwiek pracy na rzecz prowadzącego działalność gospodarczą, która pozwala

na odciążenie go od dotychczasowych obowiązków, czy też jedynie systematyczna,

stała praca świadczona w pewnym minimalnym stałym wymiarze czasu pracy,

wpływająca w istotny sposób na efekty działalności gospodarczej pozwala na

uznanie, że osoba ją świadcząca rzeczywiście współpracuje w prowadzeniu

działalności gospodarczej.

W wyroku z 20 maja 2008 r., II UK 286/07 (OSNP 2009, nr 17-18, poz. 241),

Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że za współpracę przy prowadzeniu

działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i

rentowych uznać można tylko taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego

małżonka, która ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny

małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia

I USKP 3/25

25

współdziałanie przy tym przedsięwzięciu. Takie rozumienie współpracy przy

prowadzeniu działalności gospodarczej odpowiada bowiem celom ustawy

systemowej wyrażającym się przymusem ubezpieczenia, na zasadzie równości

wszystkich zarobkujących własną pracą (niezależnie od podstawy jej świadczenia).

Należy podkreślić, że nie bez znaczenia dla interpretacji sformułowania

„osoba współpracująca z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność” są

obowiązki małżonków wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (np. art. 23

k.r.o - wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 2017 r., I UK 215/16), a także od cel

objęcia współpracowników obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, jakim jest jak

najszersze zabezpieczenie obywateli na wypadek wystąpienia ryzyk

ubezpieczeniowych, co jednak nie prowadzi do przyjęcia, że w każdej sytuacji

jakakolwiek praca wykonywana przez małżonka osoby prowadzącej działalność

gospodarczą na rzecz małżonka - przedsiębiorcy, dla celów prowadzonej przez niego

działalności gospodarczej, musi i może być kwalifikowana jako współpraca przy

prowadzeniu tej działalności, wymagająca objęcia obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego.

Cechami konstytutywnymi pojęcia „współpraca przy działalności

gospodarczej”, o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy systemowej są występujące

łącznie: a) istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć

charakteru wtórnego, b) bezpośredni związek z przedmiotem działalności

gospodarczej, c) stabilność i zorganizowanie oraz d) znaczący czas i częstotliwość

podejmowanych robót (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2009 r., II UK

134/08, OSNP 2010 nr 13-14, poz. 170 oraz z 6 marca 2019 r., II UK 508/17, OSNP

2019 nr 12, poz. 146, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2025 r.,

I USK 343/24).

W rozpoznawanej sprawie istotna była ocena, czy rozmiar prac odwołującej

się, ich rodzaj, zorganizowanie i częstotliwość miały wymiar ekonomiczny i

organizacyjny na tyle istotny, by można było uznać je za współpracę w rozumieniu

art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W doktrynie wyrażony

został pogląd, że w sformułowaniu o współpracy w prowadzeniu działalności

gospodarczej należy upatrywać nie tylko pracy na rzecz tego przedsięwzięcia, lecz

także współudziału w prowadzeniu tej działalności, włączając nawet w ten udział

I USKP 3/25

26

„zysk” (por. Z. Myszka: Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 września

1994 r., II UZP 27/94, PiZS 1995, nr 5, s. 74-82). Współpraca osoby bliskiej musi

mieć znaczenie ekonomiczne dla prowadzącego działalność. Z wykładni

gramatycznej wynika, że termin „współpraca przy prowadzeniu działalności”, którym

posługuje się art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zakłada, że

współpracujący ma istotny wpływ na tę działalność. Wartość działania w ramach

współpracy musi być także znacząca. Nie bez przyczyny stawiano w literaturze

wymaganie, by odnosić ową współpracę i jej wartość do zysku przedsięwzięcia

gospodarczego, prowadzonego przez małżonka. Z terminem współpraca wiąże się

także cecha stałości, w sensie stabilności ekonomiczno-zawodowej osoby

ubezpieczonej. Ważne jest istnienie pewnego związania z pracą wykonywaną w

ramach współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Zasadne jest też przyjęcie, że wykonywana przez osoby współpracujące

działalność powinna charakteryzować się zorganizowaniem i pewną ciągłością. Nie

może zatem stanowić w sensie prawnym współpracy przy prowadzeniu działalności

gospodarczej sporadyczne, podejmowane okazjonalnie, zajmujące nikłą ilość czasu

wystawianie faktur, porządkowanie dokumentacji, wykonywanie innych prostych

czynności biurowych. Znaczenie gospodarcze, organizacyjne i stabilność takich

działań są znikome i nie kwalifikują się do oceny, że w sensie prawnym dochodzi do

„współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej”.

Taki pogląd wyznacza też wykładnia historyczna. Pojęcie osoby

współpracującej w prowadzeniu działalności wprowadziła do systemu prawnego

ustawa z dnia 29 marca 1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz.U.

Nr 13, poz. 90). Wówczas była to osoba współpracująca z rzemieślnikiem. Pojęcie to

funkcjonowało także w ustawie z 8 czerwca 1972 r. o ubezpieczeniu społecznym

rzemieślników (Dz.U. Nr 23, poz. 165). Następnie w ustawie z dnia 18 grudnia 1976 r.

o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących

działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin, zmienionej także w tytule

na ustawę o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147), krąg osób

współpracujących został poszerzony w porównaniu z ustawą z 1965 r. Wśród osób

współpracujących byli członkowie rodziny oraz inne osoby pozostające we wspólnym

I USKP 3/25

27

gospodarstwie. Ponadto ważny był rozmiar pracy współpracującego (1/2 etatu -

art. 26 ust. 1 ustawy z 1976 r.). Chociaż de lege lata ustawodawca zrezygnował z

wymagania, aby osoba objęta ubezpieczeniem z tytułu współpracy pracowała co

najmniej w wymiarze 1/2 etatu, to jednak ta zmiana ustawodawcza wynikała głównie

ze zmiany systemu ubezpieczeń społecznych, polegającej na tym, że każdy tytuł

prawny wpisany do ustawy prowadzi do powstania obowiązku ubezpieczenia

społecznego, bez względu na rozmiar przychodu ubezpieczonego. Rezygnacja z

przesłanki pracy na 1/2 etatu nie jest natomiast związana z chęcią uniezależnienia

omawianego tytułu ubezpieczenia społecznego od rozmiaru zadań wykonywanych

przez współpracującego i ich znaczenia ekonomicznego, co niewątpliwie pośrednio

może być łączone z ilością czasu poświęcaną przedsięwzięciu gospodarczemu.

Dotyczy to szczególnie prac rutynowych, niewymagających twórczego

zaangażowania.

Stąd też, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 23 kwietnia 2010 r., II UK

315/09 (LEX nr 604215), fikcja prawna ustanowiona art. 8 ust. 2 ustawy systemowej

ma zastosowanie tylko do takiej osoby, która spełnia wszystkie kryteria określone w

art. 8 ust. 11 tej ustawy, a w tym warunek współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej

działalności rozumianej jako wykonywanie prac takiego rodzaju, rozmiaru i

częstotliwości, że mają one istotny wymiar ekonomiczny i organizacyjny dla tej

działalności.

Natomiast z ustaleń poczynionych w sprawie, wynika, że czynności

podejmowane przez żonę płatnika miały charakter administracyjno-kadrowy i nie były

związane z przedmiotem działalności gospodarczej męża. Ich rodzaj nie był

znaczący dla prowadzonej działalności i nie przyczyniał się do zauważalnego

zwiększania dochodów z tej działalności, a jedynie do zmniejszenia kosztów.

Należy jednak zauważyć, że nie ma przy tym racji skarżący twierdząc, że jeśli

pomiędzy przedsiębiorcą a pozostającym we wspólnym gospodarstwie członkiem

rodziny zostaje nawiązana umowa zlecenia czy też równoważna z nią umowa o

świadczenie usług, to a contrario brak jest przesłanek do przyjęcia, by podstawą

objęcia takiego zatrudnionego ubezpieczeniami społecznymi była współpraca z

przedsiębiorcą. Jeśli osoba bliska wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia i

spełnia kryteria określone dla osób współpracujących art. 8 ust. 11 ustawy

I USKP 3/25

28

systemowej, to podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba współpracująca.

Forma stosunku prawnego łączącego współpracującego z osobą prowadzącą

działalność gospodarczą nie ma decydującego znaczenia dla uznania pracownika za

współpracującego przy wykonywaniu tej działalności, na gruncie przepisów

dotyczących ubezpieczeń społecznych.

Uznając częściową zasadność zarzutów kasacyjnych, Sąd Najwyższy na

podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 2 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

[I.T.]

[r.g.]