Ubezpieczona oznaczyła skargę kasacyjną na 12 tys. zł. SN uchylił jej odrzucenie

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 19 kwietnia 2024 r. oddalił

apelację K. K. (odwołująca się) od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 21

listopada 2022 r., XI U 2/22 oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu (organ rentowy) z 3 listopada 2021

r., którą ustalił wysokość emerytury od 1 czerwca 2015 r., tj. od osiągnięcia wieku

emerytalnego oraz termin płatności na 20 dzień każdego miesiąca.

Odpis powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem został

doręczony jej pełnomocnikowi w dniu 11 czerwca 2024 r. W dniu 17 grudnia 2024 r.

skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach złożył pełnomocnik

odwołującej się, wskazując wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 12.000 zł.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy zakwestionował wskazaną

I UZ 36/25

2

wartość przedmiotu zaskarżenia podnosząc, że z uwagi, iż przedmiotem sprawy

jest wysokość emerytury to wartość przedmiotu zaskarżenia obliczana jest na

podstawie art. 22 k.p.c., tj. różnicy między wysokością świadczenia wypłacanego

przez organ rentowy a wysokością świadczenia żądanego przez odwołującą się w

skali jednego roku. Organ rentowy wskazał, że wartość przedmiotu zaskarżenia w

niniejszej sprawie wynosi 979 zł.

Postanowieniem z 4 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 25 §

1 k.p.c. ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia określoną w skardze kasacyjnej na

kwotę 979 zł. Następnie Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z 4

kwietnia 2025 r., III AUa 88/23 odrzucił skargę kasacyjną wniesioną od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny stwierdził,

że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była wysokość emerytury, więc

dotyczyła prawa majątkowego, odnośnie którego w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych dopuszczalność skargi kasacyjnej jest uwarunkowana

wykazaniem wartości przedmiotu zaskarżenia w wysokości co najmniej dziesięciu

tysięcy złotych. Pełnomocnik odwołującej się wnosząc skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Apelacyjnego wskazała, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi

12.000 zł. Jednakże organ rentowy podniósł, że wartość ta wynosi 979 zł i

przedstawił na tą okoliczność stosowne wyliczenia. Sąd Apelacyjny mając na

uwadze stanowiska stron, na podstawie art. 25 k.p.c., sprawdził wartość przedmiotu

zaskarżenia przedstawioną przez odwołującą się i ustalił, że wynosi ona 979 zł,

czyli kwotę niższą niż dziesięć tysięcy złotych i uznał skargę kasacyjną za

niedopuszczalną.

Zażalenie na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego złożyła

odwołująca się zaskarżając je w całości i zarzucając:

- błąd w ustaleniach faktycznych przez ustalenie wartości przedmiotu

zaskarżenia na kwotę 979 zł, zamiast ustalenia, że kwota ta wynosi co najmniej

12.000 zł,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odwołująca się

„przeszła na emeryturę” w 2015 r., choć stało się to dopiero w 2021 r., co miało

wpływ na wysokość obliczonej emerytury w wieku powszechnym, skoro do

I UZ 36/25

3

ustalenia wysokości emerytury przyjęto średnie dalsze trwanie życia z 2015 r., a nie

na dzień obliczenia emerytury i podjęcia jej wypłaty z 2021 r., oraz:

- naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: art. 25 § 1 k.p.c. przez

błędne sprawdzenie i ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej w

skardze kasacyjnej, dokonane w oderwaniu od okoliczności faktycznych sprawy i

zarzutów skargi kasacyjnej, czego skutkiem było zaniżenie wartości przedmiotu

zaskarżenia (ustalenie jej na 979 zł zamiast 12.000 zł); art. 25 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 278 § 1 k.p.c. przez błędne sprawdzenie i ustalenie wartości przedmiotu

zaskarżenia bez powołania biegłego sądowego, w sytuacji gdy prawidłowe

wyliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia wymagało wiadomości specjalnych,

bowiem jak wskazywał organ jego system nie dawał możliwości przeliczenia

wysokości świadczenia zgodnie z wnioskami skargi kasacyjnej; art. 3986 § 2 k.p.c.

przez bezpodstawne odrzucenie skargi kasacyjnej mimo spełnienia wymaganego

progu wartości przedmiotu zaskarżenia (w realiach sprawy wartość ta przekraczała

ustawowe 10.000 zł); art. 3271 § 1 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c. przez lakoniczne

oraz wybiórcze uzasadnienie postanowienia, z którego nie wynika w jaki konkretny

sposób ustalono fakty oraz wyliczenia stanowiące podstawę do wydania orzeczenia

oraz przyczyn dla których innym dowodom, twierdzeniom (w tym w szczególności

wyliczeniom odwołującej się) Sąd odmówił wiarygodności, które to braki

uniemożliwiają efektywną kontroli odwoławczej orzeczenia.

Odwołująca się wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 kwietnia 2025 r. w przedmiocie odrzucenia

skargi kasacyjnej oraz przekazanie sprawy Sądowi Najwyższemu do

merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w trybie art. 380 k.p.c. w zw. z

art. 397 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. kontrolę punktu 1 postanowienia Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z 4 kwietnia 2025 r. w przedmiocie ustalenia wartości

przedmiotu zaskarżenia określonego w skardze kasacyjnej i jego zmianę przez

ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia zgodnie z treścią skargi kasacyjnej na

kwotę 12.000 zł, zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 22 k.p.c. w zw. z

art. 21 k.p.c. wskutek jego błędnej wykładni i przyjęcia, że do wyliczenia wartości

przedmiotu sporu należy przyjąć treść decyzji ZUS z 2015 r., a nie jak prawidłowo

wskazuje odwołująca się treść decyzji z 2021 r., oraz braku doliczenia

I UZ 36/25

4

ewentualnego świadczenia zaległego oraz dodatkowo powielając zarzuty zawarte w

niniejszym zażaleniu, z wyłączeniem zarzutu dotyczącego uzasadnienia, gdyż

przedmiotowe postanowienie nie podlegało uzasadnieniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w zakresie naruszenia art. 25 § 1

k.p.c., a w konsekwencji art. 3986 § 2 k.p.c. Wszystkie sprawy z zakresu

ubezpieczeń społecznych są co do zasady sprawami o prawa majątkowe i tak

należy je traktować. Zgodnie art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c., w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od

wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie

emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.

Oznacza to, że wymienione kategorie spraw mają charakter majątkowy, jednak

wartość przedmiotu zaskarżenia nie determinuje dopuszczalności skargi

kasacyjnej, która w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje co

do zasady wówczas, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi co najmniej

10.000. Do skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie nie ma zastosowania

wyłączenie ze zdania drugiego art. 3982 § 1 k.p.c. Nie jest to sprawa o przyznanie

lub o wstrzymanie emerytury lub renty albo o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego.

Decyzją z 3 listopada 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił

wysokość emerytury skarżącej, jednak - zdaniem odwołującej się - zaniżył

świadczenie wskutek błędnego uwzględnienia wcześniejszej decyzji z 19 czerwca

2015 r. Odwołująca się w postępowaniu podnosiła, że przyjęta w zaskarżonej

decyzji metoda obliczeń narusza jej prawa ponieważ nie uwzględnia wyroków

Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., P 20/16 oraz z 15 listopada 2023 r.,

P 7/22 dotyczących zasad waloryzacji kapitału początkowego i składek, zwłaszcza

dla osób z rocznika 1953. W ocenie skarżącej prawo do emerytury powinno być

ustalone dopiero od 2021 r., z zastosowaniem nowego współczynnika średniego

dalszego trwania życia (odpowiadającego wiekowi w 2021 r., tj. ok. 173 miesięcy

zamiast 242 miesięcy) oraz z doliczeniem dodatkowej waloryzacji składek za lata

I UZ 36/25

5

2015-2021. Należy zatem podkreślić, że zaskarżoną decyzją nie przyznano

odwołującej się prawa do emerytury, lecz dokonano jej przeliczenia. Przedmiotem

sporu jest więc nie prawo lecz wysokość świadczenia. W konsekwencji tego skarga

kasacyjna w niniejszej sprawie byłaby dopuszczalna wówczas, gdyby wartość

przedmiotu zaskarżenia wynosiła co najmniej 10.000 zł. Odwołująca się oznaczyła

wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 12.000 zł.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd prawny, w myśl

którego samo wskazanie przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia skargą

kasacyjną stanowi spełnienie wymagania formalnego stawianego przez ten przepis,

który w tym zakresie wymaga jedynie oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia.

Na tym etapie, kontrola ogranicza się do zachowania wymagań formalnych,

niedopuszczalna jest natomiast kontrola merytoryczna. Nie ma zatem podstaw do

uznania, że elementem określenia rozważanej wartości jest wskazanie i

wyjaśnienie przyjętej metody wyliczenia wartości przedmiotu sporu. Wymaganie

wskazania przez stronę tej wartości nie może być też rozumiane jako podanie

wartości, która nie będzie mogła być zakwestionowana przez sąd lub drugą stronę

procesu. Stawianie takiego wymagania, byłoby nieuzasadnione. Nie wynika ono

również z przepisów prawa. W szczególności sprecyzowaniu tej wartości w

przypadkach rodzących wątpliwości służy możliwość jej sprawdzenia przez sąd w

trybie określonym w art. 25 § 1 k.p.c. Przyjęcie takiej wykładni nie zagraża celom

kontroli dopuszczalności skargi kasacyjnej, ponieważ w razie, gdy sąd kontrolujący

tę dopuszczalność poweźmie wątpliwości co do prawidłowego oznaczenia wartości

przedmiotu zaskarżenia, to ma prawo i obowiązek jej sprawdzenia. W tym celu sąd

może zarządzić dochodzenie, o którym stanowi art. 25 § 1 k.p.c. i po jego

zakończeniu wydać postanowienie określające prawidłową wartość przedmiotu

zaskarżenia. Ustawodawca określenie rodzaju czynności dochodzeniowych

pozostawił uznaniu sądu. Dochodzenie może między innymi obejmować zwrócenie

się do pełnomocnika strony o wskazanie metody, którą strona przyjęła, określając

wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną. Tego rodzaju wystąpienie do

strony nie może jednak, jako niemające na celu uzupełnienia braku formalnego

skargi, prowadzić do jej odrzucenia, jeśli strona nie zajmie stanowiska w tej kwestii

albo gdy sąd uzna przedstawione wyjaśnienie za błędne lub niewystarczające (por.

I UZ 36/25

6

postanowienia Sądu Najwyższego z 19 lutego 2014 r., II UZ 74/13 , OSNP 2015 Nr

7, poz. 104, z 21 lipca 2015 r., III UZ 4/15, LEX nr 2051112; z19 maja 2016 r., II UZ

7/16, LEX nr 2057621; z 17 września 2020 r., II UZ 13/20, LEX nr 3208651, z 6

czerwca 2023 r., II UZ 32/23, LEX nr 3566107).

W rozpoznawanej sprawie odwołująca się w skardze kasacyjnej od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Katowicach określiła wartość przedmiotu zaskarżenia na

kwotę 12.000 zł. Natomiast w odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy

zakwestionował wskazaną wartość przedmiotu zaskarżenia podnosząc, że z uwagi,

iż przedmiotem sprawy jest wysokość emerytury to wartość przedmiotu zaskarżenia

obliczana jest na podstawie art. 22 k.p.c., tj. różnicy między wysokością

świadczenia wypłacanego przez organ rentowy o wysokością świadczenia

żądanego w skali jednego roku. Organ rentowy wskazał, że wartość przedmiotu

zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosi 979 zł. Tymczasem skarżąca odwołała się

do treści skargi kasacyjnej, w której podano metodę przeliczenia przyznanej

emerytury. Podkreśliła, że uwzględnienie właściwej daty nabycia prawa do

emerytury (2021 r. zamiast 2015 r.), zastosowanie prawidłowego współczynnika

dalszego trwania życia i pełnej waloryzacji składek wpłynęłoby na wysokość

świadczenia oraz konieczność wypłaty świadczeń zaległych. Z wyliczeń

odwołującej się wynika, że emerytura powinna być wyższa co najmniej o ok.

1.000 zł miesięcznie w porównaniu do kwoty ustalonej w decyzji z 2021 r. (która

bazowała na założeniach z 2015 r.).

Ocena, czy żądanie odwołującej się jest uzasadnione w świetle

obowiązujących przepisów, nie może być dokonywana na etapie sprawdzania

wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego, gdyż stanowi ona istotę

rozstrzygnięcia merytorycznego (por. np. powołane postanowienie w sprawie II UZ

32/23). W toku czynności sprawdzających i ustalania wysokości hipotetycznej

emerytury w ramach kontroli dopuszczalności skargi kasacyjnej należało natomiast

uwzględnić stanowisko strony skarżącej w tej kwestii. W konsekwencji trzeba

stwierdzić, że Sąd drugiej instancji nie dysponował obliczeniami pozwalającymi na

zanegowanie podanej przez odwołującą się wartości przedmiotu zaskarżenia

kasacyjnego. Przy ocenie dopuszczalności skargi kasacyjnej powinna więc

I UZ 36/25

7

obowiązywać wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana przez odwołującą się, a ta

(to jest 12.000 zł) przewyższa minimalną kwotę z art. 3982 § 1 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.

[a.ł]