Sędzia nie ustąpiła pierwszeństwa przy wyjeździe. SN zezwolił na jej ściganie karne

W dniu 26 maja 2022 r. Prokuratura Rejonowa […] w [...] wszczęła śledztwo

w sprawie nieumyślnego naruszenia w dniu 19 maja 2022 roku na ul. [...] w [...]

zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym i nieumyślnego spowodowania wypadku

drogowego, w wyniku którego kierująca samochodem marki T. nr rej. [...] J. P.

doznała obrażeń ciała w postaci złamania nadgarstka ręki prawej, a które to

obrażenia pociągnęły za sobą naruszenie czynności narządów jej ciała na okres

powyżej 7 dni w rozumieniu art. 157 § 1 k.k., tj. o popełnienie czynu zabronionego z

art. 177 § 1 k.k.

Prokurator Prokuratury Rejonowej [...] w [...] wnioskiem z dnia 17 kwietnia

2025 r., sygn. akt [...], zwrócił się do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały w

przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y.-

sędziego Sądu Rejonowego [...] w [...] wobec dostatecznie uzasadnionego

podejrzenia dopuszczenia się przez nią czynu zabronionego polegającego na tym,

że: 19 maja 2022 r. w [...] niemyślnie naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu

lądowym w ten sposób, że poruszając się pojazdem marki M. o numerze

rejestracyjnym [...], wyjeżdżając na drogę publiczną z jezdni wewnętrznej, nie

ustąpiła pierwszeństwa przejazdu prawidłowo poruszającemu się samochodowi

marki T. o numerze rejestracyjnym [...], czym spowodowała nieumyślnie wypadek,

w którym J. P. odniosła obrażenia ciała w postaci złamania odcinków dystalnych

kości prawego przedramienia, stanowiące naruszenie czynności narządów jej ciała

na okres powyżej 7 dni trwający w rozumieniu art. 157 § 1 k.k., tj. o popełnienie

przestępstwa określonego w art. 177 § 1 k.k.

W toku postępowania delibacyjnego objęta wnioskiem sędzia

ustosunkowując się do treści wniosku wskazała, że jest gotowa ponieść wszelką

odpowiedzialność w związku ze zdarzeniem z dnia 19 maja 2022 r. i nie sprzeciwia

się zezwoleniu na pociągnięcie jej do odpowiedzialności karnej.

I ZI 29/25

3

Sąd Najwyższy w ramach postępowania delibacyjnego ustalił

następujące okoliczności stanu faktycznego.

W dniu 19 maja 2022 r. około godz. 10.40 na ulicy [...] w [...], kierująca

pojazdem marki M. o numerze rejestracyjnym [...] X. Y. - sędzia Sądu Rejonowego

[...] w [...], wykonując manewr włączania się do ruchu z drogi wewnętrznej zderzyła

się z pojazdem marki T. o numerze rejestracyjnym [...] kierowanym przez J. P.

(dowód: notatka urzędowa, k. 1; plan miejsca zdarzenia k. 2, protokół oględzin

miejsca wypadku drogowego, k. 4-5, protokoły oględzin pojazdów [...] 6-7, 8-9,

notatka urzędowa k. 15, akt [...]).

Przeprowadzone badanie trzeźwości uczestników zdarzenia, wykazało u

każdego z nich 0,00 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu (dowód: protokoły

badania stanu trzeźwości analizatorem wydechu, k. 10 i 11; świadectwo

wzorcowania, k. 12).

Oba pojazdy zostały poddane badaniom technicznym, z których wynika, że

stan techniczny obu badanych pojazdów nie przyczynił się do zaistnienia wypadku

(opinia techniczna k. 22-27).

Wskutek powyższego zdarzenia J. P. trafiła na SOR Szpitala im. […] w [...],

gdzie stwierdzono złamanie nasad dalszych kości łokciowej i promieniowej.

Zalecono badanie kontrolne za tydzień (dowód: dokumentacja medyczna k. 47).

Biegły sądowy dr n. med. M. S. w sporządzonej opinii sądowo-lekarskiej z

dnia 26 lipca 2022 r., wskazał, iż powyższe obrażenia J. P. powodują naruszenie

czynności narządów ciała na czas dłuższy niż 7 dni (dowód: sprawozdanie sądowo-

lekarskie z dnia 26 lipca 2022 r., k. 49).

Biegły z zakresu rekonstrukcji wypadków komunikacyjnych mgr O. T. w

sporządzonym sprawozdaniu z przeprowadzonej rekonstrukcji wypadku drogowego

z dnia 7 czerwca 2023 r. stwierdził, iż sprawcą wypadku była X. Y., która

wjeżdżając na drogę publiczną z drogi wewnętrznej nie ustąpiła należnego

pierwszeństwa pojazdowi T., poruszającemu się jezdnią ul. [...], która w całości

wchodzi w skład drogi krajowej. Zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do

przyjęcia, że J. P. przyczyniła się do przedmiotowego wypadku (dowód:

sprawozdanie z przeprowadzonej rekonstrukcji wypadku drogowego k. 62-71).

I ZI 29/25

4

Powyższy stan faktyczny Sąd Najwyższy ustalił na podstawie

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci akt sprawy

prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową [...] pod sygn. akt [...]).

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 80 § 2c u.s.p., sąd dyscyplinarny - Sąd Najwyższy w

składzie jednego sędziego orzekającego w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej,

wydaje uchwałę zezwalającą na pociągnięcie sędziego sądu powszechnego do

odpowiedzialności karnej, jeżeli zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie

popełnienia przez niego przestępstwa. Treść powołanego przepisu ogranicza tym

samym ustalenia czynione w toku postępowania w przedmiocie wyrażenia zgody

na uchylenie immunitetu formalnego, a sąd a quo nie jest uprawniony by poza te

granice wykraczać (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2008 r., SNO

91/08).

Istotą postępowania delibacyjnego nie jest zatem dokonanie prawnokarnej

oceny zdarzenia będącego przedmiotem postępowania karnego, czy to co do

popełnienia przez sędziego czynu opisanego we wniosku, czy choćby tylko co do

zasadności wniesienia oskarżenia, lecz weryfikacja, czy przedstawione wraz z

wnioskiem dowody dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że sędzia ten popełnił

czyn, a zatem czy uprawnione może być przedstawienie mu zarzutu. Użyte w art.

80 § 2c u.s.p. sformułowanie „dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia

przez niego przestępstwa” określa materialną podstawę decyzji w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, które -

uwzględniając zasadę racjonalnego ustawodawcy– należy uznać za tożsame z

pojęciem użytym w art. 313 § 1 k.p.k. (zob. Z. Ziembiński, Teoria prawa, PWN 1978,

s. 106–123). W judykaturze podkreśla się przy tym, iż wydanie zgodnie z art. 313 §

1 k.p.k. postanowienia o przedstawieniu zarzutów wymaga istnienia bardziej

rozbudowanej faktycznej podstawy, niż ta, która jest wystarczającą do wszczęcia

śledztwa lub dochodzenia, gdyż poza uzasadnionym podejrzeniem popełnienia

przestępstwa musi istnieć także dostatecznie uzasadnione podejrzenie, że czyn

popełniła określona osoba. Tym samym powyższe pojęcie należy interpretować

jako coś więcej niż uzasadnione podejrzenie, jakim posłużył się ustawodawca w art.

I ZI 29/25

5

303 k.p.k. (zob. uchwały Sądu Najwyższego: z 18 października 2004 r., SNO 40/04;

z 20 lipca 2011 r., SNO 32/11; z 18 lipca 2014 r., SNO 36/14). Podejrzenie

popełnienia przestępstwa musi być w pełni uzasadnione, a zatem nienasuwające

żadnych istotnych wątpliwości ani zastrzeżeń, zarówno co do popełnienia czynu jak

i zaistnienia wszystkich znamion konkretnego typu przestępstwa. Obowiązkiem

sądu dyscyplinarnego, w ramach postępowania wszczętego wnioskiem

oskarżyciela o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej,

jest zbadanie przedstawionych przez oskarżyciela materiałów dowodowych, w celu

stwierdzenia, czy zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia

przestępstwa przez sędziego. Kontrola ta ma charakter merytoryczny, chociaż nie

sprowadza się do tak wysokiego poziomu przekonania sądu o popełnieniu czynu i

winie sprawcy, jak w przypadku orzekania sądu powszechnego w postępowaniu

karnym, które podlega dyrektywie pewności rozstrzygnięcia, wypływającej z

podstawowych gwarancji procesowych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego podkreśla się,

że sformułowanie „dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa”

jest niedookreślone, zatem ocena, czy spełniona została opisana nim przesłanka,

zawsze zależy od konkretnych okoliczności sprawy (por. np. uchwała Sądu

Najwyższego z 18 października 2004 r., SNO 40/04), jednakże, jak wskazuje się,

podejrzenie popełnienia przestępstwa musi być w pełni uzasadnione, nie

nasuwające żadnych istotnych wątpliwości, ani zastrzeżeń, zarówno co do

popełnienia czynu jak i zaistnienia wszystkich znamion konkretnego typu

przestępstwa (por. np. uchwały Sądu Najwyższego: z 8 maja 2007 r., SNO 21/07; z

27 stycznia 2009 r., SNO 95/08; z 20 lipca 2011 r., SNO 32/11).

Ponadto, sąd dyscyplinarny w postępowaniu o wyrażenie zgody na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej ma obowiązek oceny

przedłożonych wraz z wnioskiem dowodów na zasadach określonych w przepisach

k.p.k., a więc przede wszystkim zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, o

jakiej mowa w art. 7 k.p.k., czyli z uwzględnieniem zasad prawidłowego

rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. Podane w tym

przepisie kryteria (logika, wiedza i doświadczenie), pozwalają również na

dokonanie kontroli przestrzegania przez sąd zasady swobodnej oceny dowodów w

I ZI 29/25

6

konkretnej sprawie, tym samym mają uniemożliwiać tzw. dowolną ocenę dowodów.

Podkreśla się w orzecznictwie, że uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno zaś

zawierać wskazanie, jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na

jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych.

Sąd dyscyplinarny powinien w pierwszym rzędzie ocenić dowody, a dopiero

następnie dokonać analizy prawnej, czy spełniona jest przesłanka uchylenia

immunitetu, czyli czy wskazują one, że zachodzi dostatecznie uzasadnione

podejrzenie popełnienia przez sędziego przestępstwa (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 11 października 2005 r., SNO 43/05 oraz uchwała Sądu

Najwyższego z 23 lutego 2006 r., SNO 3/06).

Nadto rola sądu dyscyplinarnego sprowadza się do weryfikacji twierdzeń

wskazanych we wniosku oraz dowodów załączonych przez wnioskodawcę, a w

szczególnie uzasadnionych przypadkach do przeprowadzenia innych dowodów w

celu ustalenia czy w danym przypadku zachodzi dostatecznie uzasadnione w

rozumieniu art. 80 § 2c u.s.p. podejrzenie popełnienia przez sędziego przestępstwa.

Powzięcie takich ustaleń skutkujące zezwoleniem na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej warunkuje możliwość przedstawienia danemu sędziemu

zarzutów w postępowaniu karnym, co daje podstawę do wszczęcia postępowania

karnego przeciwko sędziemu. Sąd Najwyższy podkreśla, iż taki przebieg

postępowania nie przesądza o rozstrzygnięciu sądu powszechnego. Sąd

dyscyplinarny ma bowiem za zadanie jedynie rozważyć adekwatność

przedstawionego przez wnioskodawcę materiału dowodowego w odniesieniu do

dyspozycji wynikającej z treści art. 80 § 2c u.s.p., a więc czy w sposób dostateczny

uzasadnia on realizację znamion czynu, o którym mowa we wniosku.

Sąd Najwyższy jednocześnie zauważa, iż ocena zgromadzonego materiału

dowodowego, nie powinna wykraczać ponad to, co konieczne do dostatecznego

uzasadnienia podejrzenia przestępstwa. Oznacza to, iż w gestii sądu

dyscyplinarnego nie leży powzięcie pełnego przekonania, że przypisywane

sędziemu przestępstwo zostało rzeczywiście przez niego popełnione, a jedynie

ustalenie czy wersja zdarzeń przedstawiona we wniosku jest na tyle

prawdopodobna, iż w ocenie sądu dostatecznie uzasadnia popełnienie przez

sędziego przestępstwa.

I ZI 29/25

7

Przekładając powyższe generalne uwagi i powołane orzecznictwo na grunt

niniejszej sprawy należy przede wszystkim zauważyć, iż wnioskodawca zarzucił X.

Y. - sędziemu Sądu Rejonowego [...] w [...] popełnienie przestępstwa z art. 177 § 1

k.k.

Przedmiotem ochrony art. 177 § 1 k.k. jest bezpieczeństwo w komunikacji w

aspekcie ochrony życia i zdrowia człowieka. Przestępstwo z art. 177 k.k. jest

występkiem nieumyślnym. Użyty w przepisie zwrot "chociażby nieumyślnie",

oznacza jedynie, iż sprawca działał z zamiarem naruszenia tych reguł albo

naruszenie ich było skutkiem lekkomyślności lub niedbalstwa (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 października 2024 r. I ZI 43/24). Spowodowanie wypadku

stanowi konsekwencję naruszenia przez sprawcę, najczęściej kierowcę, zasad

bezpieczeństwa w ruchu, które są wprost wyrażone w przepisach regulujących

porządek i bezpieczeństwo w ruchu (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28

lutego 1975 r., sygn. akt V KK KZP 2/74, OSNKW 1975, z. 3 – 4, poz. 33). Do

zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym zalicza się między innymi reguły

określające sposób włączania się do ruchu, wyprzedzania, omijania, ustąpienia

pierwszeństwa przejazdu, zasady ostrożności, ograniczonego zaufania i prędkości

bezpiecznej (R. Stefański, Przestępstwa drogowe w nowym kodeksie karnym,

Kraków 1999). Przestępstwo spowodowania wypadku komunikacyjnego ma

charakter skutkowy, a do jego znamion należy spowodowanie co najmniej tzw.

średniego uszczerbku na zdrowiu, tj. naruszenia czynności narządu ciała lub

rozstrój zdrowia trwający dłużej niż 7 dni. Uszczerbek ten musi nastąpić u innej

osoby niż sprawca (zob. J. Lachowski [w:] Kodeks karny. Komentarz, wyd. III, red.

V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2020, art. 177). W każdej sprawie dotyczącej

przestępstwa określonego w art. 177 k.k. sąd powinien zawsze rozważyć, czy

istnieje związek przyczynowy pomiędzy stwierdzonym naruszeniem przepisów a

zaistniałą kolizją. Związek ten nie może być rozumiany li tylko jako czasowe lub

miejscowe następstwo wydarzeń, ale jako powiązanie wypadku drogowego z

poprzedzającym go naruszeniem przez oskarżonego przepisów o ruchu drogowym

(zob. wyrok SN z dnia 16 czerwca 2000 r., III KKN 123/98, LEX nr 51434).

W niniejszej sprawie zauważyć należy, że załączony do wniosku materiał

dowodowy czyni zadość przywołanym wymaganiom.

I ZI 29/25

8

W sprawie wykonano szereg czynności zmierzających do ustalenia

przebiegu zaistniałego zdarzenia, którego skutkiem było dostateczne wykazanie, że

sędzia mogła popełnić zarzucany jej czyn. Przede wszystkim materiał dowodowy

zgromadzony w toku dotychczasowego postępowania [tj. notatka urzędowa (k.1),

plan miejsca zdarzenia (k.2), protokół oględzin miejsca wypadku drogowego (k. 4-

5), protokoły oględzin pojazdów (k. 6-7, 8-9), badania stanu trzeźwości

analizatorem wydechu (k. 10, 11), protokoły przesłuchania świadków (k. 13v, 34v,

40v), notatka urzędowa (k. 15), opinia techniczna (k. 22-27), dokumentacja

lekarska (k. 47), sprawozdanie sądowo – lekarskie (k.49), sprawozdanie biegłego

w zakresie ruchu drogowego (k.62-71)], pozwala na przyjęcie, że istnieje

dostatecznie uzasadnione podejrzenie, że sędzia X. Y. w dniu 19 maja 2022 r.

kierując samochodem marki M. o numerze rejestracyjnym [...], nieumyślnie

naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i dopuściła się czynu z art. 177

§ 1 k.k. Na obecnym etapie postępowania materiał dowodowy wskazuje bowiem,

że sędzia włączając się do ruchu z jezdni podporządkowanej zderzyła się z

prawidłowo poruszającym się pojazdem marki T. o numerze rejestracyjnym [...], w

wyniku czego pokrzywdzona J. P. doznała obrażeń ciała, które skutkowały

naruszeniem czynności narządu ciała powyżej 7 dni. Wskazuje to na spełnienie

przesłanki opisanej w art. 80 § 2c u.s.p.

Przypomnieć przy tym należy, że rolą sądu dyscyplinarnego wydającego

uchwałę zezwalająca na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej nie jest

ustalenie czy czyn X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego [...] w [...] miał miejsce w

sposób niebudzący wątpliwości, lecz jedynie stwierdzenie czy występuje

dostatecznie uzasadnione podejrzenie jego popełnienia, co zdaniem Sądu

Najwyższego ma miejsce.

Patrząc zatem przez pryzmat przepisu art. 177 § 1 k.k. na wyżej poczynione

ustalenia, co do przebiegu wypadku, Sąd Najwyższy uznał, że zachodzi

dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, określonego w

tym przepisie, przez X. Y. – sędziego Sądu Rejonowego [...] w [...], gdyż

uprawdopodobnione zostało w stopniu dostatecznym, iż kierując pojazdem

mechanicznym nieumyślnie naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym

(nieustąpienia pierwszeństwa podczas włączania się do ruchu). X. Y. poruszając

I ZI 29/25

9

się ulicą podporządkowaną, włączając się do ruchu, była zobowiązana zachować

szczególną ostrożność oraz ustąpić pierwszeństwa innemu pojazdowi, a czego nie

uczyniła.

Powinnością sądów dyscyplinarnych w postępowaniu immunitetowym jest

również ocena czy stopień społecznej szkodliwości popełnionego czynu

zabronionego jest wyższy niż znikomy. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że

„przed podjęciem uchwały zezwalającej na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej sąd dyscyplinarny oceniając, czy zachodzi dostatecznie

uzasadnione podejrzenie popełnienia przez sędziego przestępstwa musi dokonać

oceny wszystkich przesłanek, których spełnienie warunkuje uznanie określonego

czynu za przestępstwo. W konsekwencji ocenie tego sądu podlega nie tylko to, czy

zgromadzone dowody dostatecznie uzasadniają popełnienie przez sędziego czynu

wyczerpującego znamiona czynu zabronionego określone w ustawie karnej, ale

również to, czy szkodliwość społeczna tego czynu jest większa niż znikoma” (zob.

uchwała Sądu Najwyższego z 10 maja 2006 r., SNO 15/06, Lex nr 470206;

uchwała Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2011 r., SNO 15/11, LEX nr 1288797).

Przy ocenie stopnia szkodliwości społecznej czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i

charakter naruszonego lub zagrożonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej

szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę

obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych

reguł ostrożności i stopień ich naruszenia (art. 115 § 2 k.k).

Dokonując kompleksowej oceny objętego wnioskiem zachowania X. Y. –

sędziego Sądu Rejonowego [...] w [...] nie sposób uznać, iż stopień społecznej

szkodliwości czynu jest znikomy. Naruszenie przez nią zasad ruchu drogowego

skutkowało wypadkiem w wyniku, którego J. P. doznała obrażeń ciała na okres

powyżej 7 dni.

Z tych też względów Sąd Najwyższy uznał za uprawdopodobnione w stopniu

osiągającym poziom określony w art. 80 § 2c u.s.p, że sędzia swoim zachowaniem

wypełniła znamiona czynu przedstawionego we wniosku oskarżyciela publicznego,

tj. przestępstwa z art. 177 § 1 k.k., co uzasadniało wydanie uchwały zezwalającej

na pociągnięcie wyżej wymienionej do odpowiedzialności karnej.

I ZI 29/25

10

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy uchwalił jak w sentencji,

kosztami postępowania delibacyjnego obciążając Skarb Państwa.

[M. T.]

[r.g.]

Paweł Wojciechowski