Zarzut dyscyplinarny za zarządzenia w sprawie wyłączenia. Postępowanie zawieszone

Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego, wnioskiem z dnia 26 czerwca 2023 r.,

działając na podstawie art. 76 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (dalej: uSN) zwróciła się do Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu

Najwyższego o podjęcie czynności wyjaśniających w celu zbadania czy

I ZO 16/26

2

zachowanie SSN X. Y. polegające na tym, że w dniu 20 grudnia 2022 r. w sprawie

[…] wydał zarządzenie, aby „zwrócić się do radcy prawnego R. K. o ponowne

nadesłanie wniosku z 12 grudnia 2022 r. gdyż złożony wniosek został nielegalnie

„przechwycony” przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i niezgodnie z

intencją przekazany do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych”,

następnie w dniu 4 stycznia 2023 r. wydał zarządzenie, które skutkowało

rozpoznaniem wniosku o wyłączenie sędziego przez Izbę Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych, pomimo tego, że wiedział, iż wniosek o wyłączenie SSN Renaty

Żywickiej został w dniu 16 grudnia 2022 r. przekazany do Prezesa Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, który to czyn wyczerpuje znamiona umyślnego

przewinienia służbowego (dyscyplinarnego) w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 2 i 5

ustawy o SN.

W odpowiedzi na wniosek Pierwszej Prezes Sądu Najwyższego, SSN X. Y.

skierował do Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego pismo, zawierające

wyjaśnienia, wskazując na podstawy swojej decyzji.

Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego – SSN Andrzej Tomczyk

postanowieniem z 15 grudnia 2025 r. (sygn. akt […]), odmówił wszczęcia

postępowania dyscyplinarnego w sprawie wskazując, iż w żadnym stopniu nie

można uznać, że działania sędziego SN X. Y., podjęte we wskazanym

czasookresie, stanowiły delikt dyscyplinarny, przeciwnie - w świetle przytoczonych

w uzasadnieniu postanowienia okoliczności, stanowiły one uzasadnioną reakcję,

niewpisującą się w utrudnianie lub uniemożliwianie funkcjonowania organów

wymiaru sprawiedliwości oraz uchybianie godności urzędu.

Orzeczenie to zostało w całości zaskarżone przez Pierwszą Prezes Sądu

Najwyższego, która w zażaleniu podniosła zarzut:

obrazy przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 72 § 1 pkt 2 i 5 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (j.t. Dz.U. z 2024 r., poz. 622 ze

zm.) przez wyrażenie błędnego poglądu prawnego o braku realizacji znamion

deliktu dyscyplinarnego w odniesieniu do zachowania SSN X. Y. w postaci

wydania zarządzenia w dniu 20 grudnia 2023 r. w sprawie […] aby „zwrócić się

do radcy prawnego R. K. o ponowne przesłanie wniosku z dnia 12 grudnia 2022

r. gdyż złożony wniosek został 'nielegalnie' przechwycony przez Pierwszego

I ZO 16/26

3

Prezesa Sądu Najwyższego i niezgodnie z intencją przekazany do Izby Kontroli

i Spraw Publicznych" oraz wydania zarządzenia w dniu 4 stycznia 2023 r., które

skutkowało rozpoznaniem wniosku o wyłączenie sędziego przez Izbę Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, pomimo jego uprzedniego przekazania do Izby

Kontroli i Spraw Publicznych, podczas, gdy prawidłowa ocena prawna tych

zachowań prowadzi do wniosku, że powinny one zostać uznane jako

uniemożliwiające lub istotnie utrudniające funkcjonowanie wymiaru

sprawiedliwości oraz uchybiające godności urzędu, a tym samym jako

wyczerpujące znamiona umyślnego przewinienia służbowego.

Podnosząc powyższe, skarżąca Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie

sprawy do dalszego prowadzenia Rzecznikowi Dyscyplinarnemu Sądu

Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy orzeka w

składzie trzech sędziów, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 77 § 1 ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, dalej uSN). Sąd, rozpoznający sprawę

zażalenia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na postanowienie Rzecznika

Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego o odmowie wszczęcia postępowania

dyscyplinarnego, tworzy trzech sędziów.

Zgodnie z art. 22a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym,

Izba Odpowiedzialności Zawodowej, w której ma być rozpatrywane zażalenie,

składa się z 11 sędziów Sądu Najwyższego. Niemniej jednak sytuacja ta obecnie

uległa pogorszeniu z uwagi na odejście w stan spoczynku trzech sędziów, w tym

dwóch sędziów, którzy mogli tworzyć sąd zgodny ze standardami konstytucyjnymi i

normami prawa unijnego. Wyłączony z mocy prawa jest natomiast SSN Paweł

Grzegorczyk, wobec którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

postanowieniem z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 8158/22, wstrzymał

wykonanie postanowienia Prezydenta RP z dnia 17 września 2022 r., nr […], o

wyznaczeniu do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu

Najwyższego. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem NSA z

dnia 20 listopada 2024 r., sygn. II GZ 134/23.

I ZO 16/26

4

Ponadto, pomimo upływu wielu miesięcy, do chwili obecnej nie zostali

wyznaczeni przez Prezydenta RP do orzekania w Izbie Odpowiedzialności

Zawodowej sędziowie w miejsce trzech sędziów, którzy w 2025 r. przeszli w stan

spoczynku, co umożliwiłoby uzupełnienie składu orzekającego w taki sposób, aby

zagwarantować stronie prawo do niezależnego i bezstronnego sądu. Wobec

powyższego w chwili obecnej, sprawa nie może zostać skierowana na posiedzenie

z uwagi na brak możliwości utworzenia składu orzekającego spośród sędziów

orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej. Szeroką argumentację

prawną dotyczącą tego zagadnienia zawarł Sąd Najwyższy w postanowieniu z 7

lutego 2024 r., sygn. II ZIZ 14/23 i ponowne jej przytaczanie nie jest konieczne.

Zauważyć jedynie należy, że obecna sytuacja kadrowa, w pełni potwierdza, że Izba

Odpowiedzialności Zawodowej została tak ustawowo ukształtowana, że nie tylko

ma wady strukturalne i ustrojowe, ale obecnie stała się organem, który przestał

wykonywać swoje ustawowe zadania w zakresie sprawowania wymiaru

sprawiedliwości, w tym rozpoznawania spraw dyscyplinarnych.

Jednocześnie warto zwrócić uwagę, że – opierając się na przepisach rangi

ustawowej – nie jest możliwe delegowanie do rozpoznania sprawy sędziego Sądu

Najwyższego orzekającego w innej Izbie, którego powołanie na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego nie byłoby wadliwe. Wprawdzie zgodnie z art. 35 § 3

ustawy o SN sędzia Sądu Najwyższego może być wyznaczony przez Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego do udziału w rozpoznaniu określonej sprawy, jednak

art. 35 § 4 wprost wyklucza możliwość zastosowania tego przepisu do Izby

Odpowiedzialności Zawodowej. Dodać należy, że przepisy ustawy o Sądzie

Najwyższym w takiej sytuacji nie przewidują możliwości przekazania sprawy do

innej Izby tego Sądu.

Okoliczność ta ma o tyle istotne znaczenie, gdyż poza sędzią wyznaczoną

do rozpoznania tej sprawy, w IOZ orzeka jeszcze SSN Zbigniew Korzeniowki, który

jest zdolny tworzyć sąd zgodny z ustawą. W IOZ orzekają jeszcze wyznaczeni

postanowieniem Prezydenta RP sędziowie: Tomasz Demendecki, Marek

Dobrowolski, Marek Siwek, Maria Szczepaniec i Paweł Wojciechowski. Jednakże

tych pięcioro sędziów, zostało powołanych na urząd sędziego na wniosek Krajowej

I ZO 16/26

5

Rady Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

W tym kontekście należy zauważyć, że uzupełnienie składu orzekającego w

niniejszej sprawie o jednego sędziego spośród wyżej wskazanych pięciu sędziów,

skutkowałoby nienależytą obsadą sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz

naruszałoby prawo strony do niezależnego, bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą w rozumieniu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Traktatu o Unii

Europejskiej.

Oznacza to, że w wyżej wskazanej sytuacji faktycznej i prawnej nie ma

możliwości obecnie utworzenia, spośród sędziów Izby Odpowiedzialności

Zawodowej Sądy Najwyższego, niezależnego i niezawisłego trzyosobowego sądu,

którego orzeczenie wydane w tej konkretnej sprawie nie byłoby obarczone

bezwzględną przyczyną odwoławczą i dlatego też należało postępowanie w

sprawie zawiesić, do czasu ustąpienia przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie

postępowania.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.

[M. T.]

[r.g.]