Sędzia nazwał strażników granicznych bandytami, SN przekazał sprawę dyscyplinarną niżej

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...]

wnioskiem z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt […], zwrócił się o rozpoznanie sprawy

dyscyplinarnej sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y., obwinionego o to, że:

1. w dniu 11 lutego 2023 r. w nieustalonym miejscu uchybił godności urzędu

sędziego w ten sposób, że jako użytkownik portalu społecznościowego T.

(obecnie […]), nie zachowując powściągliwości w korzystaniu z mediów

społecznościowych, użył obraźliwego określenia wobec niezidentyfikowanych

I ZSK 24/23

2

z imienia i nazwiska funkcjonariuszy Straży Granicznej, pełniących służbę na

granicy polsko-białoruskiej, nazywając ich „bandytami”, co stanowiło

naruszenie § 23 Zbioru zasad etyki zawodowej sędziów i asesorów sądowych,

tj. o przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 5 u.s.p.;

2. w dniu 11 czerwca 2023 r. w nieustalonym miejscu uchybił godności urzędu

sędziego w ten sposób, że jako użytkownik portalu społecznościowego

(obecnie […]) publicznie znieważył Prezesa Rady Ministrów, używając wobec

niego słów „psychopatyczny naziol”, czym wyczerpał znamiona strony

przedmiotowej występku z art. 226 § 3 k.k., naruszając powinność kierowania

się zasadami godności i dobrych obyczajów, dbania o autorytet swojego

urzędu oraz zakazu stwarzania swoim zachowaniem nawet pozorów

nierespektowania porządku prawnego, a także nie zachował powściągliwości

w korzystaniu z mediów społecznościowych, co stanowiło naruszenie norm

zawartych w § 2, 4, 16 i 23 Zbioru zasad etyki zawodowej sędziów i asesorów

sądowych, tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 pkt 5

u.s.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 110 § 1 pkt 1 lit. b u.s.p. Sąd Najwyższy jest właściwy

do rozpoznania w pierwszej instancji sprawy dyscyplinarnej sędziego tylko wtedy,

gdy sprawa dotyczy przewinienia dyscyplinarnego wyczerpującego znamiona

umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego lub umyślnego

przestępstwa skarbowego, lub sprawach, w których Sąd Najwyższy zwrócił się z

wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej wraz z wytknięciem uchybienia,

oraz sprawach, o których mowa w art. 107 § 1 pkt 3 u.s.p. W pozostałych

przypadkach sądem właściwym do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej sędziego

jest sąd dyscyplinarny przy sądzie apelacyjnym, stosownie do treści art. 110 § 1 pkt

1 lit a u.s.p.

Jak wynika z treści wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej,

właściwość Sądu Najwyższego zdaje się wynikać ze sformułowań użytych w opisie

czynu zarzucanego obwinionemu w pkt II. wniosku, gdzie mowa jest o tym, że

przypisane mu zachowanie wyczerpało znamiona przestępstwa z art. 226 § 3 k.k.

I ZSK 24/23

3

W orzecznictwie Sądu Najwyższego w sprawach karnych wskazuje się,

że „o właściwości rzeczowej sądu decyduje opis czynu i jego znamiona, a nie

prawidłowa lub nieprawidłowa kwalifikacja prawna przyjęta w akcie oskarżenia lub

wyroku” (wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2013 r., IV KK 351/12, Lex nr 1353642), a

także, że „na etapie postępowania sądowego należy rozważać zasadność

wskazywanej przez oskarżyciela publicznego właściwości rzeczowej sądu od strony

opisu zarzucanego czynu i wskazanych w nim okoliczności” (postanowienie SN z

dnia 28 kwietnia 2022 r., I KK 107/22, Lex nr 3434028). Z kolei w postanowieniu z

dnia 25 kwietnia 2024 r., I ZSK 22/23, Lex nr 3729439, Sąd Najwyższy przyjął, że

władny jest rozpoznawać sprawy, działając jako sąd a quo, jedynie w ograniczonym

zakresie, co do spraw, gdzie stawiany zarzut przewinienia dyscyplinarnego między

innymi wyczerpuje jednocześnie znamiona przestępstwa umyślnego, ściganego z

oskarżenia publicznego. Podstawą zaś określenia właściwości rzeczowej sądu jest

treść zarzutu (treść czynu zarzucanego obwinionemu, o popełnienie którego się go

posądza), a także ocena przedstawionego materiału dowodowego.

Analizując treść wpisów zamieszczanych przez obwinionego na portalu

społecznościowym T. (tom I., k. 5, 10), które są przedmiotem obu stawianych

sędziemu zarzutów, w kontekście jego wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 9

sierpnia 2023 r., (tom I., k 29), należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że

opisane w zarzutach zachowania wyczerpują znamiona czynów zabronionych.

Trzeba też wskazać, że jednoczesne wyczerpywanie przez przewinienie

dyscyplinarne znamion przestępstwa, decydujące o właściwości Sądu Najwyższego

w sprawie dyscyplinarnej sędziego, musi zostać skonkretyzowane w decyzji

procesowej organu prowadzącego postępowanie karne, wskazującej, że zachodzi

dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Jak wynika z

pisma Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej z dnia 5 września 2023

r. (tom I., k. 58), niniejsza sprawa pozostawała w zainteresowaniu Prokuratury,

natomiast nie ma informacji, jakoby w tej sprawie było prowadzone postępowanie

przygotowawcze. Do Izby Odpowiedzialności Zawodowej nie wpłynął również

wniosek o zezwolenie na pociągniecie sędziego X. Y. do odpowiedzialności karnej

za czyny będące przedmiotem wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej.

Wszystko to wskazuje, że przekonanie Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego o

I ZSK 24/23

4

wyczerpaniu przez jedno z zachowań zarzucanych obwinionemu znamion

przestępstwa określonego w art. 226 § 3 k.k., nie zostało uprawdopodobnione

decyzją procesową organu właściwego do wszczęcia i przeprowadzenia

postępowania przygotowawczego. Spełnienie powyższego wymagania jest

nieodzowne z tego powodu, że w świetle znajdującej umocowanie w art. 42 ust. 1

Konstytucji zasady domniemania niewinności jedynie sąd karny jest wyłącznie

właściwy do stwierdzenia, że czyn popełniony przez sprawcę stanowi przestępstwo.

Jeżeli zatem nie zostały podjęte czynności procesowe w celu pociągnięcia

obwinionego do odpowiedzialności karnej, stwierdzenie, że jego czyny wyczerpały

znamiona przestępstwa, nie znajdzie procesowego potwierdzenia, a przynajmniej

nie zachodzi realne prawdopodobieństwo, że tak właśnie się stanie. Należy

przypomnieć, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w wyroku

z dnia 17 stycznia 2024 r., I ZSK 8/22, opublikowanym w OSN-IOZ 2025 r. poz. 2.1:

„Organ władzy publicznej, prowadząc postępowanie nie będące postępowaniem

karnym, nie jest bowiem uprawniony, by samodzielnie ustalić fakt popełnienia

przestępstwa i wyprowadzać z tego negatywne konsekwencje prawne, a wyłącznie

właściwym do takiego stwierdzenia jest sąd karny, jako jedyny umocowany do

wydania orzeczenia podważającego zasadę domniemania niewinności, wobec

czego samodzielność sądu dyscyplinarnego w sprawach dyscyplinarnych sędziów,

wynikająca z art. 8 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., jest ograniczona”.

W tej sytuacji należy przyjąć, że wnioskodawca nie wykazał w dostatecznie

uzasadnionym stopniu, aby przewinienia dyscyplinarne zarzucane obwinionemu

wyczerpywały znamiona umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia

publicznego. Nie zachodzą też inne przesłanki wymienione w art. 110 § 1 pkt 1 lit. b

u.s.p., których zaistnienie sytuowałoby tę sprawę we właściwości Sądu

Najwyższego jako sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 128 u.s.p. stwierdził swą niewłaściwość i sprawę przekazał Sądowi

Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym […] jako właściwemu dla obszaru

apelacji sąsiadującej z obszarem apelacji, w którym znajduje się sąd, w którym

pełni służbę sędzia sądu okręgowego objęty postępowaniem (art. 110 § 3 u.s.p.).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

I ZSK 24/23

5

[M. T.]

[r.g.]