Uczestnik nie określił zakresu skargi, SN odrzucił ją w sprawie drogi koniecznej

R. spółka z o.o. sp. k. w B. wniosła o ustanowienie za jednorazowym

wynagrodzeniem na rzecz każdoczesnego właściciela działek […] służebności

gruntowej drogi koniecznej polegającej na prawie przejścia i przejazdu po działkach

[…], w sposób wskazany we wniosku i dołączonym planie sytuacyjnym, wraz z

prawem wzniesienia, eksploatacji i konserwacji urządzeń służących realizacji

ustanowionej służebności, a także o ustanowienie na tych działkach na rzecz

każdoczesnego ich właściciela służebności gruntowej polegającej na prawie

wybudowania, pozostawienia w pasie drogi koniecznej wskazanej powyżej instalacji

sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej, bez wynagrodzenia dla

właściciela gruntu, wraz z prawem eksploatacji, konserwacji, remontów i usuwania

awarii w/w sieci i kanalizacji.

Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej postanowieniem z 18 lutego 2020 r. oddalił

powyższy wniosek i orzekł o kosztach postępowania. Przyczyną odmowy

ustanowienia służebności było ustalenie, że wnioskodawca ma dostęp do drogi

publicznej […] z kilku należących do niego, przylegających do tej ulicy działek.

Na skutek apelacji wnioskodawcy postanowieniem z 14 grudnia 2021 r. Sąd

Okręgowy w Bielsku-Białej zmienił zaskarżone postanowienie i postanowił:

1. ustanowić służebność przechodu i przejazdu na rzecz każdoczesnego

właściciela nieruchomości […], a będącej obecnie własnością wnioskodawcy – […]

[…]

3. oddalić wnioski uczestników o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania;

4. zwrócić wnioskodawcy 2999 zł tytułem niewykorzystanej części zaliczki

na poczet wydatków postępowania (pkt I);

zaś w pozostałym zakresie oddalił apelację (pkt II), a poza tym oddalił wnioski

uczestników o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego (pkt III)

oraz orzekł o nieuiszczonych kosztach sądowych (pkt IV).

II CSKP 1167/23

3

Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego wniósł jeden

z uczestników, tj. M. M., nie określając czy zaskarża to postanowienie w całości,

czy w części. Natomiast w żądaniu skargi podał, że wnosi o „uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej w całości i przekazanie

sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o jej oddalenie

w całości i zasądzenie na swoją rzecz od skarżącego zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu.

Skarżący – wbrew jednoznacznemu wymogowi określonemu w art. 3984 § 1

pkt 1 k.p.c., który po myśli art. 13 § 2 k.p.c. znajduje zastosowanie w postępowaniu

nieprocesowym – nie określił zakresu zaskarżenia swojej skargi. O tym zaś, że

dotyczy ona całości postanowienia Sądu Okręgowego, Sąd Najwyższy mógłby

mniemać jedynie w oparciu o wniosek skargi, w którym skarżący domaga się

uchylenia tego postanowienia właśnie „w całości”. Wskazania wymaga to, że

stosownie do art. 3984 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać

m.in. oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest

ono zaskarżone w całości czy w części (pkt 1), oraz wniosek o uchylenie lub

uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia

i zmiany (pkt 3). Elementy te mają dla skargi charakter konstrukcyjny, a ich brak nie

podlega usunięciu. Wniosek powyższy wynika z porównania – w ramach

art. 3986 k.p.c. – jego § 2 in medio z jego § 1. Tylko drugi z wymienionych

przepisów przewiduje sanowanie określonych braków skargi kasacyjnej, aczkolwiek

nawet wtedy nie dotyczy to braków odnoszących się do wymienionych elementów

konstrukcyjnych (postanowienie SN z 29 października 2021 r., V CSK 31/21).

Niewątpliwie sanacją nie są więc objęte elementy wymienione w art. 3984 § 1 k.p.c.

Elementy te stanowią zrąb konstrukcyjny omawianego środka zaskarżenia i dopiero

ich prawidłowe skonstruowanie pozwala uznać dane pismo za odpowiednio

skomponowaną skargę kasacyjną. Skarga ta wnoszona jest bowiem od orzeczenia

II CSKP 1167/23

4

cechującego się walorem prawomocności, wobec czego, niezależnie od ogólnych

zasad skargowości i dyspozycyjności, skarżący powinien precyzyjnie określić

granice możliwej ingerencji Sądu Najwyższego w orzeczenie, od którego wnoszona

jest skarga kasacyjna (postanowienie SN z 9 marca 2022 r., II CSKP 439/22).

Co za tym idzie, powinien też uzasadnić swoje żądanie – i to w pełnym jego

zakresie (art. 3986 1 pkt 2 k.p.c.).

Marginalnie można również wskazać, że jedną z przesłanek dopuszczalności

środka zaskarżenia jest co do zasady interes prawny w zaskarżeniu. Dla

dopuszczalności skargi kasacyjnej konieczne jest zatem istnienie stanu

pokrzywdzenia orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone

orzeczenie narusza interesy skarżącego (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 15 maja 2014 r. - zasada prawna, III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11,

poz. 108, a także postanowienie SN z 9 listopada 2022 r., I CSK 4170/22).

Tymczasem Sąd Okręgowy swoim postanowieniem uwzględnił apelację jedynie

w części – w części bowiem oddalił apelację wnioskodawcy (w zakresie w jakim

wniosek nie został uwzględniony również przez sąd drugiej instancji). Oznacza to,

że część zaskarżonego postanowienia, tj. ta dotycząca oddalenia apelacji

w pozostałym zakresie (pkt II tego postanowienia), jak i oddalenia w części samego

wniosku wnioskodawcy (pkt I, 1 tego postanowienia), jest korzystna dla

skarżącego. W tym zakresie skarżący nie wykazał interesu prawnego

w zaskarżeniu postanowienia, a zatem oczywiste jest, że takiego interesu nie ma.

Gdyby więc przyjąć, że skarga jest skierowana przeciwko całości orzeczenia, w tym

zakresie należałoby ją odrzucić z powodu braku gravamen.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3986 § 3 w zw. z § 2

i w zw. z art. 3984 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., odrzucił skargę

kasacyjną.

O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł w oparciu o art. 98 § 1

i 3, art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz w zw. z § 5 pkt 3

i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1964

ze zm.).

II CSKP 1167/23

5

Mariusz Łodko

Joanna Misztal-Konecka

Marcin Trzebiatowski

(M.K.)

[a.ł]