Skład SN wadliwy, bo sędzia orzekał w innej izbie bez zgody

Postanowieniem z 7 listopada 2025 r. Sąd Najwyższy stwierdził,

że w związku z upływem okresu, na który wyznaczono SSN Dawida Miąsika

do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, skład tego Sądu wyznaczony

do rozpoznania niniejszej sprawy jest nieprawidłowy (pkt 1) z uwagi

na niezgodność art. 35 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(Dz. U. z 2021 r. poz. 154 ze zm.) – w zakresie wyznaczenie sędziego do orzekania

w innej izbie bez jego zgody – z art. 178 ust. 1 w związku z art. 180 ust. 2 oraz

art. 2 Konstytucji RP a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie

dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz

uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) oraz

przedstawił akta sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego celem wystąpienia do Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego z wnioskiem o wyznaczenie SSN Dawida Miąsika do rozpoznania

sprawy II CSKP 1248/22 za jego zgodą (pkt 2).

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

1. Podejmując rozstrzygnięcie zawarte w sentencji postanowienia,

Sąd Najwyższy w obecnym składzie kierował się oceną konstytucyjności

art. 35 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(Dz. U. z 2024 r. poz. 622, dalej uSN), na podstawie którego to przepisu oraz

II CSKP 1248/22

3

na mocy zarządzenia nr 23/2023 Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

(PPSN) z 15 lutego 2023 r. SSN Dawid Miąsik, orzekający w Izbie Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych (IPiUS), został wyznaczony do orzekania w Izbie

Cywilnej Sądu Najwyższego (ICSN) na czas określony od 1 kwietnia 2023 r.

do 30 czerwca 2023 r. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu „Sędzia może

być wyznaczony przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do udziału

w rozpoznaniu określonej sprawy w innej izbie oraz, za zgodą sędziego,

do orzekania na czas określony w innej izbie. Wyznaczenie sędziego

do orzekania w innej izbie, bez jego zgody, może nastąpić na okres

nie dłuższy niż 6 miesięcy w roku. Po upływie okresu wyznaczenia sędziego

do orzekania w innej izbie, sędzia podejmuje czynności w sprawach

przydzielonych mu w tej izbie do ich zakończenia”.

2. Art. 35 § 3 uSN zawiera normy prawne dotyczące różnych sytuacji. Przepis

ten reguluje: 1) wyznaczenie sędziego do udziału w rozpoznaniu określonej

sprawy w innej izbie; 2) wyznaczenie sędziego do orzekania na czas

określony w innej izbie za zgodą sędziego; 3) wyznaczenie sędziego

do orzekania w innej izbie bez jego zgody na okres nie dłuższy

niż 6 miesięcy w roku; 4) obowiązek podejmowania czynności w sprawach

przydzielonych mu w innej izbie do orzekania po upływie okresu

wyznaczenia. Na podstawie tego przepisu sędzia może zostać wyznaczony

do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego w jednej sprawie (jako członek

składu orzekającego wspierający sędziego sprawozdawcę albo jako sędzia

sprawozdawca) albo do rozpoznania nieokreślonej liczby spraw

przydzielonych mu w okresie wyznaczenia do orzekania na czas określony

(zarówno za zgodą, jak i bez zgody). Przepis nie określa żadnych przesłanek

wyznaczenia do orzekania w innej izbie ani warunków, na jakich to orzekanie

ma się odbywać, jak i warunków wykonywania dotychczasowych

obowiązków w izbie macierzystej w okresie wyznaczenia. Regulacji takich

nie zawierają ani inne przepisy uSN ani przepisy rozporządzenia Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. - Regulamin Sądu

Najwyższego (jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 806, Regulamin SN).

Co więcej, zarówno przepisy uSN jak i Regulaminu SN nie zawierają

II CSKP 1248/22

4

unormowania określającego podstawę prawną dla przydzielenia sędziemu

spraw w innej Izbie Sądu Najwyższego w okresie wyznaczenia.

3. Dokonując analizy tego przepisu oraz biorąc pod uwagę, że SSN Dawid

Miąsik nie wyraził przed wydaniem przez PPSN zarządzenia nr 23/2023

zgody na orzekanie w ICSN przez czas oznaczony a PPSN nie występował

o wyrażenia takiej zgody po upływie okresu wyznaczenia samodzielnie

ani w reakcji na postanowienia Sądu Najwyższego z 14 października 2025 r.

w sprawach II CSKP 567/22, II CSKP 615/22, II CSKP 619/22,

II CSKP 1588/22, II CSKP 654/22, II CSKP 631/22, II CSKP 636/22,

Sąd Najwyższy w obecnym składzie uznał, że art. 35 § 3 uSN w zakresie

w którym upoważnia PPSN - bez jakichkolwiek przesłanek i warunków -

do wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w innej izbie

bez jego zgody na czas określony oraz nakłada na sędziego obowiązek

podejmowania czynności w sprawach mu przydzielonych po upływie okresu

wyznaczenia, jest sprzeczny z art. 178 ust. 1 w związku z art. 180 ust. 2

i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 45 ust. 1 i art. 6 ust. 1 EKPCz.

4. Oceny konstytucyjności art. 35 § 3 uSN dokonano w niniejszej sprawie,

kierując się zapatrywaniami wyrażonymi m.in. w uzasadnieniu uchwały Sądu

Najwyższego z 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21 oraz w uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22.

Uwzględniono również, że wyrok TSUE z 1 sierpnia 2025 r. w sprawach

połączonych C-422/23, C-455/23, C-459/23, C-486/23, C-493/23, Daka

(EU:C:2025:592) dotyczył jedynie wpływu zastosowania art. 35 § 3 uSN

przez dr hab. Małgorzatę Manowską działającą w charakterze Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego, mimo powołania na stanowisko sędziowskie

w Sądzie Najwyższym z rażącym naruszeniem prawa krajowego, na status

ukształtowanego w wyniku zarządzenia PPSN nr 23/2023 składu Sądu

Najwyższego jako sądu spełniającego wymagania określone

w art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE oraz art. 47 KPP.

5. Zgodnie z art. 25 § 1 uSN sędzia obejmuje stanowisko w konkretnej izbie

Sądu Najwyższego. Izba ta zostaje wskazana już na etapie udziału

w procedurze konkursowej. Także uchwała KRS zawiera wniosek

II CSKP 1248/22

5

do Prezydenta RP o powołania danej osoby na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego w konkretnej izbie tego Sądu. Jest to uzasadnione specyfiką

Sądu Najwyższego jako organu sprawującego nadzór nad działalnością

orzeczniczą sądów powszechnych według podziału przedmiotowego.

Zakłada to specjalizację sędziów orzekających w Sądzie Najwyższym

w określonych dziedzinach prawa, gdyż w przeciwnym razie nie jest możliwe

sprawne i skuteczne wykonywanie zadań Sądu Najwyższego określonych

w art. 183 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 pkt 1 uSN. Dlatego

art. 35 § 2 uSN pozwala na przeniesienie sędziego do innej izby przez PPSN

tylko za jego zgodą. Pamiętać przy tym należy, że wzajemna relacja między

izbami Sądu Najwyższego, chociaż wchodzą one w skład tego samego,

jednego Sądu Najwyższego, jest relacją analogiczną do tej, która istnieje

między dwoma różnymi sądami. Świadczy o tym dobitnie utrwalona praktyka

przekazywania spraw między izbami Sądu Najwyższego na mocy

postanowienia tego Sądu w razie stwierdzenia przez skład orzekający,

że sprawa należy do właściwości innej izby Sądu Najwyższego niż izba,

do której sprawa trafiła. Postanowienie takie zapada przy zastosowaniu

art. 200 § 2 k.p.c. i jako orzeczenie Sądu Najwyższego jest wiążące

dla organów tego Sądu (w tym PPSN), eliminując przewidziany

w art. 28 uSN sposób postępowania przewidziany na wypadek sporu

kompetencyjnego między Prezesami Sądu Najwyższego co do właściwości

Izb tego Sądu do załatwienia danej sprawy. Trzeba brać również pod uwagę

fakt, że Prezesi Sądu Najwyższego kierującym pracami jego poszczególnych

Izb, są odpowiednikami - na gruncie uSN - prezesów odrębnych sądów,

czego potwierdzeniem jest nie tylko ustawowy zakres ich kompetencji

ale także stosowanie m.in. w stosunku do nich – w kwestiach

nieuregulowanych w uSN - z mocy art. 10 § 1 uSN Przepisów ustawy

z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.), co obejmuje

w szczególności art. 22b § 2 zdanie trzecie tej ustawy.

6. W rezultacie sędziowie poszczególnych Izb Sądu Najwyższego objęci

są gwarancjami ochronnymi przewidzianymi w art. 180 Konstytucji RP.

II CSKP 1248/22

6

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, wyznaczenie sędziego

do orzekania na czas określony w innej izbie Sądu Najwyższego bez jego

zgody prowadzi do naruszenia zasady niezawisłości sędziów

(art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), zasady nieprzenoszalności sędziów

(art. 180 ust. 2 Konstytucji RP) oraz godności urzędu w zakresie warunków

pracy (art. 178 ust. 2 Konstytucji RP). Na ryzyko takie wskazano

w uzasadnieniu postanowienia WSA w Warszawie z 23 lutego 2023 r.,

VI SA/Wa 8158/22, LEX nr 3520117 oraz w postanowieniu NSA

z 5 czerwca 2024 r., II GZ 134/23, LEX nr 3743895 oddalającym zażalenia

Prezydenta RP od powołanego wyżej postanowienie WSA w Warszawie).

7. Wyznaczenie takie skutkuje zmianą zakresu obowiązków sędziego Sądu

Najwyższego. O ile za dopuszczalne można uznać wyznaczenie – za zgodą

sędziego - do orzekania w konkretnej sprawie, ewentualnie także

wyznaczenie do orzekania w konkretnej sprawie bez zgody sędziego, jeżeli

sprawa ta mieści się w zakresie jego specjalizacji zawodowej z uwagi

na związki z materią należącą do właściwości Izby w której objął stanowisko

(z zastrzeżeniem, że jak wskazano powyżej uSN oraz Regulamin

SN nie zawierają podstawy prawnej do przydzielenia takiemu sędziemu

sprawy do rozpoznania w charakterze sprawozdawcy), o tyle zmiana

zakresu obowiązków polegająca na wyznaczeniu do rozpoznania spraw

o przedmiocie, który do tej materii nie należy, narusza stabilność zawodową

sędziego Sądu Najwyższego i nie pozwala wykorzystać jego wiedzy

i kompetencji w sposób służący dobru wymiaru sprawiedliwości

i zapewnieniu stronom prawa do sądu w ujęciu merytorycznym.

8. Ponadto, zgodnie z art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, przeniesienie sędziego

na inne stanowisko jest możliwe tylko w przypadkach określonych w ustawie.

Tymczasem art. 35 § 3 uSN normuje jedynie kompetencję PPSN

do wyznaczenia sędziego do orzekania w innej Izbie Sądu Najwyższego

ale nie określa żadnych warunków ani przesłanek skorzystania z niej.

Regulacja wynikająca z art. 35 § 3 uSN może prowadzić do wielokrotnego

wyznaczenia tego samego sędziego Sądu Najwyższego do rozpatrywania

szeregu spraw w innej izbie przez czas nieokreślony, skoro sędzia

II CSKP 1248/22

7

ma podejmować czynności w sprawach przydzielonych mu do orzekania

w okresie wyznaczenia także po upływie okresu wyznaczenia. Z uwagi

na deficyt treści normatywnej przepis ten pozwala także na cykliczne

wyznaczanie sędziego do orzekania w innej Izbie na okres sześciu miesięcy

po upływie kolejnych sześciu miesięcy orzekania w Izbie macierzystej.

Ma to taki sam efekt, jakby sędzia został na stałe przeniesiony do innej izby

bez swojej zgody, do czego ani Konstytucja RP, ani przepisy

uSN nie upoważniają PPSN. Łamie to zasadę nieprzenoszalności sędziów

statuowaną w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP z uwagi na brak przesłanek

określających sytuacje, kiedy oraz na jakich warunkach przedmiotowe

wyznaczenie może nastąpić.

9. Ponadto, art. 35 § 3 uSN nie ogranicza uznaniowości PPSN, co pozwala

PPSN na dowolne szykanowanie sędziego, który wydaje orzeczenia

krytycznie oceniane przez PPSN, co z kolei godzi w zasadę niezawisłości

sędziego określoną w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP. Wyznaczenie

do orzekania bez zgody sędziego narusza zasadę niezawisłości

sędziowskiej, ponieważ może nakłaniać sędziego do podejmowania takich

czynności orzeczniczych, które nie spotkają się z negatywną oceną PPSN

(na ryzyko takie wskazano w wyroku TSUE z 6 października 2021 r.,

C-487/19 W. Ż., EU:C:2021:798 w odniesieniu do przeniesienia między

wydziałami tego samego sądu).

10. W dalszej kolejności Sąd Najwyższy w obecnym składzie uwzględnił,

że wyznaczenie do orzekania bez zgody sędziego na czas określony

na podstawie art. 35 § 3 uSN prowadzi do naruszenia prawa do sądu

w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPCz,

ponieważ obniża ogólny standard prawa do sądu z perspektywy obywatela

przez pominięcie aspektu kompetencyjnego. Sąd właściwie obsadzony

to także sąd kompetentny w danej dziedzinie.

11. Ponadto, przepis art. 35 § 3 uSN w zakresie, w którym zawiera unormowania

odnoszące się do różnych i wzajemnie wykluczających się sytuacji

opisanych powyżej w punkcie 2 uzasadnienia, narusza zasady poprawnej

legislacji a przez to art. 2 Konstytucji RP.

II CSKP 1248/22

8

12. Odnosząc się z kolei do art. 35 § 3 zdanie trzecie 3 uSN, Sąd Najwyższy

stwierdził, że zawarty w tym fragmencie przepisu nakaz podejmowania przez

sędziego Sądu Najwyższego wyznaczonego do orzekania w innej Izbie tego

Sądu po zakończeniu wyznaczenia czynności w sprawach przydzielonych

mu w tej Izbie do ich zakończenia, odnosi się wyłącznie do wypadku,

gdy wyznaczenie to nastąpiło za zgodą sędziego, podzielając tym samym

stanowisko wyrażone już w powołanych powyżej w punkcie 3 uzasadnienia

postanowieniach Sądu Najwyższego z 14 października 2025 r. Tylko taka

wykładnia omawianego przepisu spełnia bowiem gwarancje ochronne

wynikające z art. 180 Konstytucji RP, ograniczając do minimum stopień

ingerencji art. 35 uSN w zasadę niezawisłości sędziowskiej i zasadę

nieprzenoszalności sędziego. Przemawia za nią również wzgląd

na znaczenie zgody sędziego na jego wyznaczenie go do orzekania w innej

Izbie, która sama w sobie także stanowi przejaw takiego ograniczenia i której

udzielenie przez niego na wyznaczenie do orzekania w innej Izbie może

uzasadniać również obowiązek dokonywania, po zakończeniu wyznaczenia,

czynności w sprawach przydzielonych mu w wyznaczonej Izbie do czasu

ich zakończenia. Przepis art. 35 § 3 uSN, przewidując wyznaczenie

sędziego do orzekania w innej Izbie za jego zgodą, wskazuje, że może

to nastąpić na „czas określony”, a w przypadku wyznaczenia do orzekania

w innej Izbie bez zgody sędziego stanowi o okresie nie dłuższym

niż 6 miesięcy w roku, jednak pamiętać należy, że słowo „czas” stanowi

również synonim słowa „okres”, wobec czego zdanie trzecie

w art. 35 § 3 uSN posługujące się sformułowaniem „po upływie okresu

wyznaczenia” obejmuje także wypadek upływu czasu, na który nastąpiło

wyznaczenie. Jest przy tym oczywiste, że w zdaniu pierwszym

w § 3 art. 35 uSN użyte zostało słowo „czas” w znaczeniu „okres”

ze względów językowych (uniknięcie niezręcznej zbitki „określony okres”).

Odmienne podejście do wykładni art. 35 §3 uSN - zakładające,

że powinność podejmowania czynności przez sędziego po zakończeniu

wyznaczenia go do orzekania w innej Izbie rozciąga się także

na wyznaczenie go bez jego zgody - powodowałaby, że przepis ten jawiłby

II CSKP 1248/22

9

się jako niezgodny z powołanymi wyżej przepisami Konstytucji RP. Ponadto,

odmienne - niż przyjął to Sąd Najwyższy w obecnym składzie – rozumienie

art. 35 § 3 zdanie trzecie uSN wypaczałoby sens i znaczenie okresu

ochronnego przewidzianego w zdaniu 2 tego przepisu, ponieważ

prowadziłoby do przekroczenia granic ochronnych maksymalnego okresu

wyznaczenia do orzekania w innej izbie Sądu Najwyższego.

13. Pomimo tego, że PPSN zarówno przed jak i po wydaniu zarządzenia

nr 23/2023 nie występował do SSN Dawida Miąsik o wyrażenie zgody

na wyznaczenie do rozpoznania spraw w ICSN oraz niezależnie od tego,

czy sprawy wyznaczone w wykonaniu tego zarządzenia mieszczą

się w zakresie kompetencji merytorycznych tego sędziego, z uwagi na troskę

o interes stron oraz dobro wymiaru sprawiedliwości, SSN Dawid Miąsik

wyraził w trakcie posiedzenia zgodę na rozpoznanie przydzielonych

mu spraw. Zgoda taka – w obliczu niekonstytucyjności art. 35 § 3 uSN –

nie jest jednak wystarczająca do uznania składu sądu ukonstytuowanego

na podstawie samego zarządzenia PPSN nr 23/2023 za skład sądu

ustanowiony zgodnie z ustawą, dlatego konieczne jest według Sądu

Najwyższego w obecnym składzie zainicjowanie przez Prezesa Sądu

Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej procedury wyznaczenia

SSN Dawida Miąsik do orzekania w tej konkretnej sprawie za jego zgodą.

14. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

Dawid Miąsik

Karol Weitz

(R.N.)

[a.ł]