Bank chciał kasacji w sprawie kredytu frankowego, SN odmówił przyjęcia skargi

Pozwany Bank S.A. w W. (dalej: bank) wniósł skargę kasacyjną

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, którym oddalono apelację skarżącego

od wyroku Sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o zapłatę z powództwa J.J.

M.J.

Postanowieniem z 16 grudnia 2024 r. Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną

banku do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie należy wskazać, że niniejsza sprawa objęta jest zakresem ustawy

z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania

spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego

lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (dalej: ustawa frankowa). Zgodnie

z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy frankowej jej przepisy stosuje się do rozpoznawanych

w sądowym postępowaniu cywilnym w trybie procesowym spraw o roszczenia

związane z zawartą z konsumentem umową kredytu denominowanego

lub indeksowanego do franka szwajcarskiego – o ile konsument ten jest stroną tego

postępowania. Niniejsza sprawa dotyczy umowy o kredyt indeksowany do franka

szwajcarskiego, a powodowie są konsumentami.

Tym samym w sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ust. 1 ustawy frankowej,

zgodnie z którym w sprawach, o których mowa w art. 1 ust. 1 lub 2 ustawy frankowej,

w których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przyjęto do rozpoznania

skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie

o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania,

jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem nie zachodzą

okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

Powyższe unormowanie uzasadnia ponowną ocenę tego, czy skarga

kasacyjna pozwanego powinna zostać rozpoznana – z uwzględnieniem aktualnego

dorobku orzecznictwa. Z przytoczonego wyżej art. 20 ust. 1 ustawy frankowej wynika

bowiem, że ustawodawca zauważył, iż część kwestii związanych z problematyką

II CSKP 1300/24

3

tzw. kredytów frankowych, stwarzających dawniej istotne trudności prawne, została

już rozstrzygnięta. W przypadkach, w których wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania motywowany był przyczynami, o których mowa

w art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c., dopuszczalne – i zasadne – jest zatem ponowne

zbadanie tego, czy aktualnie w sprawie występują przyczyny kasacyjne unormowane

w art. 3989 § 1 k.p.c.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania bank wskazał

dwadzieścia siedem przyczyn kasacyjnych w rozumieniu art. 3989 § 1 k.p.c.

Dwanaście z nich dotyczyło występowania w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), czternaście – potrzeby wykładni przepisów

prawnych budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), a jedno – nieważności postępowania. Natura wszystkich

wspomnianych przyczyn kasacyjnych była już przedmiotem licznych wypowiedzi

Sądu Najwyższego i została szczegółowo omówiona m.in. w postanowieniach

SN z 16 kwietnia 2025 r., I CSK 1206/24, oraz z 30 grudnia 2024 r., I CSK 3198/23,

wydanych w sprawach z udziałem pozwanego.

Przyczyny kasacyjne wskazane przez bank nie występują w sprawie.

Zagadnienia prawne oznaczone literami a), b), c) oraz d) pozostają bez

związku z niniejszą sprawą. Dotyczą one bowiem problematyki bezwzględnej

nieważności umów tzw. kredytów frankowych (wywodzonej z art. 58 § 1 i 2 k.c.)

oraz zbiegu tej sankcji z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. Rzecz jednak w tym, że Sąd

Apelacyjny nie przyjął w ogóle przypisywanego mu przez bank poglądu, a tezę

o niezwiązaniu stron umową kredytu wywodził wyłącznie z konsekwencji

zastosowania w sprawie art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. (tak s. 22-34 uzasadnienia

zaskarżonego wyroku). Wywody skarżącego, jako niezwiązane ze sprawą, nie mogą

przekonywać o występowaniu w sprawie przyczyny kasacyjnej określonej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarga kasacyjna powinna bowiem pozostawać w związku

ze stanowiskami zajętymi w motywach zaskarżonego wyroku.

Choć sygnalizowane w ramach zagadnień prawnych e), j) i k) kwestie

dotyczące problematyki kredytów powiązanych z kursem waluty obcej,

a w szczególności konsekwencji uznania postanowień tworzących mechanizm

indeksacji za niedozwolone, są obiektywnie istotne, dawniej rzeczywiście budziły

poważne wątpliwości, to obecnie należy uznać je za wyjaśnione – w kierunku

II CSKP 1300/24

4

odmiennym od oczekiwanego przez pozwanego – dzięki uchwale Sądu

Najwyższego – Izby Cywilnej – z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Wobec braku

podstaw do podjęcia działań unormowanych w art. 88 § 1 u.s.n., przy rozpoznawaniu

niniejszej sprawy Sąd Najwyższy pozostaje przy tym, na mocy art. 87 § 1 u.s.n.,

związany stanowiskiem wyrażonym w sentencji tego orzeczenia. We wspomnianej

uchwale szeroko umotywowano zajęte w niej stanowiska, toteż powtarzanie obecnie

tej argumentacji należy uznać za zbędne.

Rzeczywistego związku ze sprawą nie wykazywał także problem prawny

oznaczony literą f), a dotyczący wpływu, jaki wykorzystywanie kredytowanej

nieruchomości na cele działalności gospodarczej miałoby mieć na status

kredytobiorcy jako konsumenta (art. 221 k.c.). Sąd Apelacyjny wyjaśnił bowiem (s. 22

uzasadnienia zaskarżonego wyroku), że w chwili zawierania umowy konsumenci

prowadzili działalność gospodarczą pod innym adresem, a późniejsze wskazanie

adresu kredytowanej nieruchomości jako miejsca wykonywania działalności

gospodarczej miało charakter jedynie ewidencyjny. Twierdzenia banku, że doszło do

wykorzystania „kwoty wypłaconej na podstawie umowy kredytu na cele powiązane

z działalnością gospodarczą kredytobiorcy”, nie odpowiadają zatem ustaleniom

sprawy, lecz stanowią próbę obejścia unormowanego w art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2

k.p.c. zakazu kwestionowania ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd drugiej

instancji.

Pytanie oznaczone jako zagadnienie prawne g), dotyczące zakresu

prawomocności rozszerzonej wyroków SOKiK (art. 47943 k.p.c.) nie występuje

w sprawie, gdyż Sąd Apelacyjny dokonał samodzielnej oceny niedozwolonego

charakteru spornych postanowień umowy. Nawet gdyby – jak twierdzi bank

– wspomniany przepis wiązał nie wszystkie sądy powszechne, lecz tylko inne składy

SOKiK (w ramach dokonywania tzw. kontroli abstrakcyjnej wzorców umów),

to kwestia ta nie przekładałaby się na wynik sprawy. Z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku (s. 23-33) wynika bowiem, że Sąd Apelacyjny dokonał szczegółowej analizy

tego, czy w sprawie należy stosować art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. oraz jakie są

konsekwencje takiego stanu rzeczy. Kwestia, czy był on związany stanowiskiem

SOKiK o niedozwolonym charakterze spornych postanowień, nie ma zatem

znaczenia dla sprawy na jej obecnym etapie. Na marginesie można jedynie dodać,

że art. 47943 k.p.c. nie stwarza wątpliwości w przedmiocie zakresu prawomocności

II CSKP 1300/24

5

rozszerzonej; jeśli dane postanowienie było zawarte w tym samym wzorcu umów

oraz było identyczne treściowo, to wyrok SOKiK miał moc wiążącą wobec wszystkich

osób trzecich – w każdym postępowaniu, a nie tylko w innych postępowaniach przed

SOKiK.

Zagadnienie h), związane z problemem tego, kiedy postanowienie jest

jednoznaczne w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2 k.c., zostało już wyjaśnione

w orzecznictwie TSUE, zasadniczo w wyroku z dnia 20 września 2017 r., C-186/16.

Warunek umowny, aby został uznany za jednoznaczny, powinien być skonstruowany

tak, by konsument był w stanie nie tylko dowiedzieć się o możliwości wahań kursu,

ale przede wszystkim oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne

takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Skoro w sprawie ustalono,

że bank miał możliwość swobodnego ustalania treści tabeli kursowej (umowa nie

precyzowała sposobu ustalania jej treści), to a limine wykluczone jest, by konsument

mógł wiedzieć, jakie będą konsekwencje ekonomiczne zawarcia umowy kredytu.

Rzecz nie w tym, że powodowie byli wystawieni na ryzyko związane ze zmianami

kursu franka szwajcarskiego wobec waluty polskiej, lecz w tym, że nie mieli oni

gwarancji, iż tabela kursowa banku będzie wiernie oddawała te wahania.

Również zagadnienie i), dotyczące rzekomego obowiązku

pouczania powodów przez sąd o skutkach prawnych stwierdzenia upadku umowy

kredytu, nie występuje w sprawie, a problem prawny w tym przedmiocie został

rozstrzygnięty przez TSUE. Żaden przepis prawa polskiego nie nakłada na sąd

obowiązku udzielenia powodom takich pouczeń; nie wymaga tego również prawo

Unii Europejskiej (zob. wyrok TSUE z 7 grudnia 2023 r., C-140/22).

Zagadnienie l), dotyczące wzajemnego charakteru umowy kredytu, a w istocie

możliwości skorzystania przez bank z prawa zatrzymania w tzw. sprawach

frankowych, zostało z kolei rozstrzygnięte w uchwale – 7 – SN z 19 czerwca 2024 r.,

III CZP 31/23, oraz, niezależnie, w uchwale – 7 – SN z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24.

Stanowisko to znajduje również potwierdzenie we wcześniejszym wyroku TSUE z 14

grudnia 2023 r., C-28/22.

Przepisy wskazane przez bank w ramach przyczyny kasacyjnej

z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jako wymagające wykładni dotyczyły tych samych kwestii,

które omówiono powyżej. Skarżący dokonał w istocie zdublowania przyczyn

kasacyjnych przez podwójne wskazanie tych samych merytorycznie treści – raz jako

II CSKP 1300/24

6

istotnych zagadnień prawnych, a raz w ramach przyczyny kasacyjnej unormowanej

w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Ponowne omawianie tych kwestii jest zatem zbędne.

Przepisy oznaczone literami a), b), c) i d) powielają – niewystępujący

w sprawie – problem bezwzględnej nieważności spornej umowy. Unormowania

wskazane pod literami e), j) oraz k) wywoływały trudności rozstrzygnięte

przywołaną już wyżej uchwałą Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej – z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22. Tego samego dotyczą problemy sygnalizowane jako potrzeba

wykładni przepisów wskazanych pod literami l) oraz m) (jako jedyne niemające

bezpośredniego odpowiednika w ramach dostrzeganych w sprawie przez bank

zagadnień prawnych).

Potrzeba wykładni z litery f) dubluje zagadnienie prawne dotyczące statusu

konsumenta, a z litery g) – problem zakresu prawomocności rozszerzonej wyroków

SOKiK. Pod literą h) ponownie wskazano na istniejący rzekomo obowiązek

pouczania powoda przez sąd o skutkach wyroku, a pod literą i) – na problem

jednoznaczności postanowień umowy. Potrzeba wykładni opisana pod literą

n) dotyczy z kolei opisanej wyżej kwestii wzajemności umowy kredytu i prawa

zatrzymania.

Uzasadniając tezę o zaistnieniu nieważności postępowania przed Sądem

Apelacyjnym, pozwany powołał się na art. 379 pkt 4 k.p.c. oraz stanowisko prawne

wyrażone w uchwale (7) SN – zasadzie prawnej – z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22.

Stwierdził przy tym, że rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie ukształtowanym

stosownie do art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(dalej: u.cov.) "ograniczało prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i nie było

konieczne dla ochrony zdrowia publicznego, a zatem przepis ten nie znajdował

zastosowania jako sprzeczny z art. 45 ust. 1, art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji”,

co ostatecznie doprowadziło do nieważności przedmiotowego postępowania

ze względu na sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa" (s. 13-14

skargi).

W sprawie nie uprawdopodobniono, by wystąpiła wskazana przez pozwanego

przyczyna nieważności postępowania. Z przedstawionych przez skarżącego racji

wynika, że bank zdaje sobie sprawę, iż skład sądu orzekającego w sprawie

II CSKP 1300/24

7

nie był sprzeczny z przepisami prawa. Do ukształtowania tego składu znajdował

bowiem zastosowanie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 u.cov., zgodnie z którym sprawa mogła

zostać rozpoznana w składzie jednoosobowym. Skarżący dostrzega zatem,

że nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 379 pkt 4 k.p.c., natomiast oczekiwanie

niezastosowania przepisu szczególnego tłumaczy zasadniczo przywołaniem tezy

uchwały siedmiu sędziów SN – zasady prawnej – z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22.

Do wydania zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego doszło jednak przed

wydaniem tej uchwały (23 marca 2023 r.), toteż nie zachodziły podstawy do badania

związania w niniejszej sprawie przyjętą w niej wykładnią przepisów. Zgodnie bowiem

z treścią uchwały obowiązuje ona – stosownie do stanowiska wyrażonego

w jej sentencji, a odmiennego od wyjaśnienia zawartego w uzasadnieniu – "od dnia

jej podjęcia". Nie istnieje zatem potrzeba rozważenia ewentualnego formalnego

wpływu tej uchwały na obranie określonego kierunku oceny prawnej przez Sąd

Najwyższy orzekający w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Jednocześnie treści zawarte w uzasadnieniu wskazanej uchwały nie przekonują

o trafności wyrażonego w niej stanowiska, wobec czego nie zachodzą również

podstawy do uznania, by poglądy stojące za podjęciem uchwały miały znaleźć

przełożenie na rozstrzygnięcie o zasadności – opartego na częściowo zbliżonych

motywach – wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania (zob. postanowienie SN

z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).

Podzielenie stanowiska reprezentowanego przez skarżącego wymagałoby

w istocie pominięcia przepisu ustawy z uwagi na jego – rzekomą – niezgodność

z Konstytucją oraz przyjęcia, że w jego miejsce zastosowanie powinien był znaleźć

art. 367 § 3 k.p.c. w brzmieniu sprzed 28 września 2023 r. Sąd Najwyższy

nie dostrzega jednak przyczyn, dla których art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 u.cov. miałby

wymagać zbadania zgodności z Konstytucją (w trybie właściwym, tj. przewidzianym

przez art. 193 Konstytucji), ani tym bardziej racji, dla których pominięcie

zastosowania tego przepisu byłoby dopuszczalne w jednostkowej sprawie.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że z motywów

skargi nie wynika, by zachodziły określone w art. 3989 § 1 k.p.c. przyczyny kasacyjne,

co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy,

ich wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2

II CSKP 1300/24

8

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy frankowej w zw.

z art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

[J.T.]

[SOP]