Upadek kredytu frankowego mimo apelacji tylko banku. SN odmówił przyjęcia skargi

Wyrokiem z dnia 24 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

powództwo o ustalenie nieważności umowy (pkt 1), zasądził od pozwanego Banku

na rzecz powoda kwotę 202.601,99 zł wraz z bliżej oznaczonymi odsetkami

ustawowymi za opóźnienie (pkt 2), ustalił, iż bezskuteczne wobec powoda są bliżej

oznaczone postanowienia bliżej oznaczonej umowy o pożyczkę hipoteczną

waloryzowaną kursem CHF z dnia 26 września 2008 r. zawartej między

Bankiem S.A. w W. a powodem (pkt 3), oddalił powództwo o zapłatę

i ustalenie bezskuteczności postanowień umowy w pozostałym zakresie (pkt 4) oraz

orzekł o kosztach (pkt 5-6).

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie,

po rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanego, zmienił zaskarżony

wyrok: - w punkcie drugim w części w ten sposób, że oddalił powództwo o zasądzenie

odsetek od wskazanej w tym punkcie kwoty do dnia 17 grudnia 2020 r., - w punkcie

trzecim w ten sposób, że oddalił powództwo w określonym w nim zakresie, oddalił

apelację w pozostałej części i orzekł o kosztach.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 3 k.p.c.

Jego zdaniem w sprawie wystąpiły istotne zagadnienia prawne i wątpliwości

wyrażające się w następujących pytaniach:

1) czy jest zgodne z art. 321 § 1 k.p.c. stwierdzenie upadku umowy pożyczki

w oparciu o stwierdzenie niedozwolonego charakteru, w rozumieniu art. 385 k.c.

(abuzywność), części jej postanowień, dotyczących indeksacji (waloryzacji) kredytu

do waluty obcej, jeżeli powództwo nie obejmowało roszczenia o ustalenie lub zapłatę,

wywodzonego z zarzutu upadku umowy, a wyłącznie roszczenie o zapłatę przy

założeniu obowiązywania Umowy, tyle że z pominięciem indeksacji (waloryzacji)

kredytu?;

2) czy zakaz zmiany wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację,

wynikający z art. 384 k.p.c., obejmuje również zakaz wydania wyroku kształtującego

sytuację strony wnoszącej apelację w sposób mniej korzystny, niż wynikałoby

to z wyroku Sądu I instancji, w szczególności czy dopuszczalne jest stwierdzenie

II CSKP 16/26

3

przez Sąd II instancji, że określona czynność prawna w postaci umowy kredytu

upada w całości, gdy Sąd I instancji uwzględnił roszczenie o zapłatę przy założeniu

obowiązywania umowy, tyle że z pominięciem indeksacji (waloryzacji) kredytu

(stwierdził jedynie częściową bezskuteczność tej czynności), a jedyną stroną

wnoszącą apelację był pozwany- kredytodawca? (wątpliwość prawna dotycząca

art. 384 k.p.c.);

3) czy jest zgodne z art. 378 § 1 k.p.c., stwierdzenie przez Sąd odwoławczy

upadku umowy kredytu, w oparciu o stwierdzenie niedozwolonego charakteru,

w rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność), części jej postanowień, dotyczących

indeksacji (waloryzacji) kredytu do waluty obcej, jeżeli wyroku Sądu I instancji

uwzględnił roszczenie o zapłatę przy założeniu obowiązywania umowy, tyle

że z pominięciem indeksacji (waloryzacji) kredytu, a od tego wyroku wywiódł apelację

jedynie pozwany, nie podnosząc w niej twierdzenia o upadku umowy -

czy też przeciwnie, takie rozstrzygnięcie stanowi wyjście poza granice apelacji

(granice zaskarżenia), o których mowa w art. 378 § 1 k.p.c.? (wątpliwość prawna

dotycząca art. 378 § 1 k.p.c.);

4) czy dopuszczalne jest wyeliminowanie przez strony charakteru

niedozwolonego w rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność) postanowień umowy

kredytu dotyczących indeksacji (waloryzacji) do kursu waluty obcej, odsyłających

do Tabeli Kursów Walut Obcych banku-kredytodawcy, przez zastąpienie

lub uzupełnienie ich, wskutek zawarcia aneksu do umowy, postanowieniami

pozbawionymi abuzywnego charakteru, dającymi możliwość korzystania przez

kredytobiorcę z dowolnie wybranego kursu, poprzez samodzielne nabywanie waluty

obcej na poczet spłaty kredytu? (wątpliwość prawna dotycząca art. 3851 § 1 i 2 k.c.

w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13);

5) czy wykorzystanie kwoty wypłaconej na podstawie umowy kredytu na cele

powiązane z działalnością gospodarczą kredytobiorcy, w szczególności

na sfinansowanie zakupu nieruchomości, która następnie oznaczana jest jako

siedziba prowadzenia działalności gospodarczej przez kredytobiorcę, eliminuje

możliwość uznania kredytobiorcy w stosunku prawnym wynikającym z umowy

kredytu za konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c. i eliminuje możliwość objęcia

go ochroną na podstawie przepisów chroniących konsumentów, w szczególności

II CSKP 16/26

4

art. 3851 k.c.? (wątpliwość prawna dotycząca art. 3851 § 1 i 2 w związku

z art. 221 k.c.);

6) czy określenie niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu

art. 3851 § 1 i 2 k.c. dotyczy określonych przez strony umowy norm postępowania,

czy też, przeciwnie, wyodrębnionych redakcyjnie fragmentów tekstu umowy

(wątpliwość prawna dotycząca art. 3851 § 1 k.c.), oraz czy dopuszczalne jest

wyeliminowanie z umowy całości kwestionowanych jednostek redakcyjnych

w sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność wyłącznie w odniesieniu do części

zawartych tam norm?;

7) czy norma zawarta w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego)

do kursu waluty obcej, regulująca odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia

kursu walutowego (tzw. klauzula spreadu), stanowi normę regulującą główne

świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz czy norma ta należy

do essentialia negotii umowy kredytu? (wątpliwość prawna dotycząca

art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 353 § 1 k.c. w związku z art. 69 § 1-2 Prawa bankowego);

8) czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą

w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej,

regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego

(kursu kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), skutkuje również niezwiązaniem

konsumenta normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona

jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka) oraz czy niezwiązanie konsumenta

klauzulą ryzyka skutkuje upadkiem umowy?;

10) czy jest zgodna z zasadami proporcjonalności, równości i pewności prawa,

wynikającymi z Konstytucji oraz przepisów prawa unijnego, jak również z celami

dyrektywy 93/13 oraz z celami art. 3851 § 2 k.c., wykładnia polegająca

na twierdzeniu, że niezwiązanie stron klauzulą spreadu, ma rzekomo skutkować

niezwiązaniem również klauzulą ryzyka, co miałoby z kolei prowadzić

do stwierdzenia nieważności całej umowy?;

11) czy umowa kredytu stanowi umowę wzajemną, ewentualnie, jeżeli umowa

kredytu nie stanowi umowy wzajemnej, to czy dopuszczalne jest mimo tego

skorzystanie przez kredytodawcę z prawa zatrzymania w sytuacji, gdy ma miejsce

nieważność umowy? (wątpliwość prawna dotycząca art. 496 w związku

z art. 497 k.c. i z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego);

II CSKP 16/26

5

12) czy dokonując oceny w przedmiocie skutków abuzywności, sąd powinien

wziąć pod uwagę brzmienie przepisów prawa materialnego na dzień zamknięcia

rozprawy, czy też na dzień zawarcia Umowy, mając na względzie cel przepisów

regulujących skutki abuzywności oraz przepisów dyspozytywnych umożliwiających

dokonanie wykładni w tym zakresie (wątpliwość prawna dotycząca art. 316 § 1 k.p.c.

w związku z art. 3851 § 2 i z art. 3 k.c. oraz z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy

93/13)?;

13) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi przepis dyspozytywny, który umożliwia

dokonanie wykładni umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty

obcej, pozwalającej na jej wykonanie, po stwierdzeniu nieważności normy, zawartej

w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej,

regulującej odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego

(tzw. klauzula spreadu)? (wątpliwość prawna dotycząca art. 358 § 2 w związku

z art. 3851 § 2 k.c.)?

Zdaniem pozwanego nieważność postępowania wynika z tego, że został

on pozbawiony możności obrony swych praw, gdyż Sąd II instancji, orzekając

że Umowa upadła, postanowił zmienić podstawę orzekania w stosunku do przyjętej

przez Sąd I instancji, który stwierdził, że Umowa obowiązuje w niekwestionowanej

części i zasądził wartość rzekomych „nadpłat"; zmiana ta stanowi wyraz zmiany

podstawy faktycznej, co uzasadnia zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. Gdyby

jednak Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że stwierdzenie upadku Umowy

stanowi element podstawy prawnej, a nie faktycznej powództwa, to w takiej sytuacji

Sąd II instancji zaniechał obowiązku poinformowania Pozwanego o planowanej

zmianie podstawy prawnej, co sprawiło, że Pozwany nie mógł się ustosunkować

do twierdzenia o upadku Umowy i przedstawić swoich kontrargumentów w stosunku

do tak rozumianego skutku abuzywności.

Nieważność postępowania wynikać ma również z tego, że skład Sądu

orzekającego w II instancji był sprzeczny z przepisami prawa, ponieważ

Sąd II instancji rozpoznał sprawę cywilną w składzie jednego Sędziego na podstawie

art. I5zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach

związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych

chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej jako „ustawa o COVID-19"), co ograniczało

II CSKP 16/26

6

prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i nie było konieczne dla ochrony

zdrowia publicznego, a zatem przepis ten nie znajdował zastosowania jako

sprzeczny z art. 45 ust. 1, art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej, zgodnie z wykładnią przyjętą w uchwale Sądu Najwyższego

z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III PZP 6/22, więc zastosowanie znajdował

przepis ogólny art. 367 § 3 k.p.c., a sprawę należało rozpoznać w składzie trzech

Sędziów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną

kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy,

gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna

stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez

Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło

w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni

i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz

z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować

zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie

się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość

rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia

(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.;

z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

II CSKP 16/26

7

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14,

niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą

w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi

o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany

ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu

widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.

Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących

w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu

(por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.;

z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.;

z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15,

niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r.,

I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Zagadnienia i wątpliwości prawne sformułowane przez pozwanego nie czynią

zadość wskazanym wymaganiom.

Wątpliwości dotyczącej wykładni art. 316 § 1 k.p.c. w związku

z art. 3851 k.c. § 2 i z art. 3 k.c. oraz z art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13

nie można uznać za poważną, gdyż nie powinno budzić wątpliwości, że czym innym

jest obowiązek uwzględniania stanu prawnego obowiązującego w chwili zamknięcia

rozprawy, a czym innym stosowanie obowiązujących wówczas norm

(w tym art. 358 § 2 k.c.), do zdarzeń prawnych (w tym umów) powstałych zanim

te normy weszły w życie (jest to kwestia stosowania tzw. prawa międzyczasowego).

II CSKP 16/26

8

Wątpliwości dotyczące wpływu upadku klauzul spreadowych na klauzule

ryzyka walutowego oraz możliwość obowiązywania umowy pomijają – i już z tego

względu nie mogą być uznane za istotne – że in casu Sąd Apelacyjny jednoznacznie

uznał za abuzywne również przeniesienie na konsumenta nieograniczonego ryzyka

walutowego (por. zwłaszcza s. 43-53 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

W pozostałym zakresie zagadnienia i wątpliwości zostały już wystarczająco

wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego uwzględniającym judykaturę

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Dotyczy to najpierw kwestii, czy sąd II instancji może – bez naruszenia

art. 321 § 1, art. 378 § 1 i art. 384 k.p.c. - uznać, że umowa kredytu upada w całości

ze względu na abuzywność części jej postanowień w sytuacji, w której powództwo

nie obejmowało roszczenia o ustalenie lub zapłatę, wywodzonego z zarzutu upadku

umowy, a wyłącznie roszczenie o zapłatę przy założeniu obowiązywania umowy, tyle

że z pominięciem indeksacji (waloryzacji) kredytu, i sąd I instancji stwierdził jedynie

częściową bezskuteczność umowy, a jedyną stroną wnoszącą apelację był pozwany-

kredytodawca, który nie podniósł w niej twierdzenia o upadku umowy, co oznacza,

iż sąd II instancji dokonał zmiany wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację

(wątpliwość prawna dotycząca art. 321 § 1, art. 384 i art. 378 § 1 k.p.c.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego bowiem stwierdzono już, że w sytuacji, w której

kredytobiorca żąda w pozwie zwrotu części zapłaconych rat kredytu

z uzasadnieniem, że były one w określonej części nienależne, gdyż ustalone

na podstawie abuzywnych postanowień umowy kredytu stanowiących klauzule

waloryzacyjne, uznanie przez sąd, iż zarzut abuzywności tych klauzul jest

uzasadniony, i przyjęcie, że wskutek ich odpadnięcia umowa kredytu jest nieważna,

powoduje, że trzeba przyjąć, iż przedmiot sporu określony przez powoda obejmuje

żądanie zwrotu części jego świadczenia jako nienależnego, nie dochodzi zatem

do naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. Zwrócono przy tym uwagę, że sąd drugiej instancji

rozpoznaje sprawę a nie tylko apelację (art. 378 § 1 k.p.c.) i w granicach zaskarżenia

stosuje z urzędu właściwe prawo materialne, co obliguje go do dokonania pełnej

i samodzielnej oceny prawnej rozpatrywanego roszczenia bez jakiegokolwiek

związania powołanymi w apelacji zarzutami naruszenia prawa materialnego

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22,

II CSKP 419/22 i II CSKP 372/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 950/22,

II CSKP 16/26

9

niepubl., z dnia 20 marca 2024 r., II CSKP 2144/22, niepubl.). Wyjaśniono ponadto,

że nie dochodzi do naruszenia art. 384 k.p.c., gdy sąd drugiej instancji wskazuje -

do czego jest uprawniony w ramach kognicji wyznaczonej art. 378 § 1 k.p.c.

i art. 382 k.p.c. - inną podstawę prawną zasądzenia spornej należności,

ale nie zasądził więcej niż sąd pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 36/23, niepubl.).

Również wątpliwości dotyczące oceny klauzul indeksacyjnych

czy spreadowych (czy określają główne świadczenia stron, czy mogą być zastąpione

innymi unormowaniami, w tym wynikającym z art. 358 § 2 k.c. albo

z art. 24 ust. 3 ustawy o NBP, czy przyjęcie, że ich abuzywność powoduje upadek

umowy, jest nieproporcjonalne, czy niezwiązanie klauzulą spreadu pociąga za sobą

również niezwiązaniem konsumenta klauzulą ryzyka walutowego) nie uwzględniają

wystarczająco dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, biorącego

pod uwagę judykaturę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym

wyjaśniono już, że określenie wysokości należności obciążającej konsumenta

z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania

obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego

działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem

oraz narusza równorzędność stron, w związku z czym jest niedopuszczalne

(por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016,

Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl., z 19 września 2018 r.,

I CNP 39/17, niepubl., z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, niepubl.,

z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18,

niepubl., z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115,

z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl., z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18,

niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n.,

z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z 27 maja 2022 r., II CSKP

314/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22, niepubl.,

z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r.,

II CKSP 820/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl.,

z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z dnia 24 maja 2024 r.,

II CSKP 1560/22, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).

Silne oparcie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego,

II CSKP 16/26

10

uwzględniającym także zasadę proporcjonalności, ma też stanowisko,

że bez spornych klauzul przeliczeniowych umowa nie może nadal obowiązywać,

gdyż wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka

walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty

obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR,

co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy

ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony,

choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Rzecz

bowiem w tym, że bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu

miarodajnego dla przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót

(bez uzupełnienia związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację

(ucieleśniające też ryzyko walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku

(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18

i z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu

tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony

nie jest możliwe (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia 2022 r.,

II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22,

niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 20 maja 2022 r.,

II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl.,

z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl., z dnia 31 stycznia 2023 r.,

II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl.,

z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl., z dnia 27 kwietnia 2023 r.,

II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22, niepubl.,

z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r.,

II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, niepubl.,

z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada 2023 r.,

II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r.,

II CSKP 874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl. oraz

z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.). Właśnie dlatego

w orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli

ryzyka walutowego i klauzuli spreadowej (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7,

II CSKP 16/26

11

z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,

z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z dnia 24 czerwca 2022 r.,

II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 28 października 2022 r., II CSKP 902/22

i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,

z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22,

z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22,

z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22,

z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22 oraz

z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniano też wielokrotnie - zgodnie

z wiążącymi wskazówkami wynikającymi z judykatury Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej - jakie przesłanki muszą być spełnione, aby niedozwolone

postanowienie umowne odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

(w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) mogło zostać zastąpione

innym sposobem określenia kursu waluty obcej. W szczególności w uzasadnieniu

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna -

z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, Nr 9, poz. 56) wskazano,

że zastąpienie takie wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek):

1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym

decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej

ze stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia

(por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z dnia 15 marca 2012 r., C-453/10, Jana Pereničova, pkt 33-34,

z dnia 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai, pkt 40, 51,

z dnia 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179, Abanca Corporación Bancaria, pkt 57,

z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 39-41,

z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i R.W., pkt 83, 89,

z dnia 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank i in., pkt 49-50,

z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 74,

z dnia 8 września 2022 r., w połączonych sprawach C-80/21, C-81/21 i C-82/21,

D.B.P., pkt 67, 74 oraz z dnia 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank,

pkt 29, 37); 2) całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie

niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących lub możliwych

do przewidzenia w czasie sporu (por. wyrok Sądu Najwyższego

II CSKP 16/26

12

z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22, niepubl.; por. też wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil

Dziubak, pkt 51, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P.,

pkt 67, z dnia 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina Hungary, pkt 41 oraz

z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 87), z uwzględnieniem

rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z zastrzeżeniem,

że „do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta

w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd poinformował konsumenta w sposób

obiektywny i wyczerpujący o skutkach prawnych oraz szczególnie szkodliwych

skutkach ekonomicznych, jakie może mieć dla niego unieważnienie umowy,

sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli stwierdzenia nieważności umowy,

sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego ochrony przyznanej im przez dyrektywę

93/13 (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 78 w związku

z pkt 74-75, z dnia 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A.

(M.B. i in.), pkt 43-45 i teza oraz z dnia 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor

Bank, pkt 29; postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z dnia 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 66), a z drugiej

strony sąd nie może chronić konsumenta przed upadkiem umowy, jeżeli ocenia,

że nie naraża on go na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, choćby konsument

domagał się tej ochrony (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z dnia 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41);

3) istnieje przepis dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony

danej umowy wyrażą na to zgodę”, który mógłby zastąpić wyłączone niedozwolone

postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie umowy (z korzyścią

dla konsumenta); jeżeli niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało

obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia

stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia

„tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu

przyjętym już po zawarciu umowy” (por. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17 Abanca Corporación

Bancaria, pkt 59-64 i teza). Zarazem w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej wyjaśniono, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie

wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych

II CSKP 16/26

13

warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych

o charakterze ogólnym, przewidujących, iż skutki wyrażone w treści czynności

prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności

lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych

lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę

(por.

wyroki

Trybunału

Sprawiedliwości

Unii

Europejskiej

z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 62 oraz pkt 3 sentencji,

z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77,

z dnia 12 stycznia 2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z dnia 16 marca 2023 r.,

C‑6/22, M.B. i in., pkt 56). Sąd Najwyższy wypowiadał się już również

co do niedopuszczalności zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych

przez sięgnięcie do art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wykładni oświadczeń woli

(art. 65 k.c.), art. 41 Prawa wekslowego albo art. 358 § 2 k.c. (por. w szczególności

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, niepubl.,

z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22,

z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, niepubl. i z dnia 19 stycznia 2024 r.,

II CSKP 874/22, niepubl. oraz tam przywoływane orzecznictwo; por. też wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20,

A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, gdzie wskazano, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał

wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli

taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron).

Sąd Najwyższy, nawiązując do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, rozstrzygał już również – także w kontekście postulatu ograniczenia

zakresu abuzywności tzw. klauzul spreadowych - co do dopuszczalności oceny

abuzywności fragmentów postanowień (postanowień rozumianych jako jednostki

redakcyjne), wskazując, że przepisy dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie temu,

żeby uznany za nieuczciwy warunek został częściowo utrzymany w mocy przez

usunięcie elementów przesądzających o jego nieuczciwym charakterze,

w przypadku gdyby to usunięcie sprowadzało się do mającej wpływ na istotę tych

warunków zmiany ich treści i że jedynie wtedy, gdyby nieuczciwy element warunku

stanowił zobowiązanie umowne odrębne od pozostałych postanowień, które mogłoby

II CSKP 16/26

14

być przedmiotem zindywidualizowanego badania jego nieuczciwego charakteru,

sąd krajowy mógłby go usunąć (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, pkt 70-71,

z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 63-64 i teza oraz

z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 89-90; por. też wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22, niepubl.,

z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, niepubl. oraz

z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22, niepubl.); reguła

ta została odniesiona również do różnych postanowień tego samego warunku

(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 23 listopada 2023 r.,

C-321/22, Provident Polska, pkt 91-93, 96). Sąd Najwyższy wyjaśnił przy tym,

że nie ma podstaw do przyjęcia, iż postanowienia przewidujące przeliczenie kwoty

wypłaconych w złotówkach środków kredytowych na CHF na podstawie kursu kupna

waluty CHF z tabeli kursowej banku oraz przeliczenie rat kapitałowo-odsetkowych

spłacanych w zł według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku, zawierały –

każde z nich - różne i odrębne zobowiązania umowne. Wyeliminowanie z tych

postanowień odwołania do spornych Tabel oznaczałoby, że przewidywałyby

one przeliczenie wypłat czy spłat złotówkowych na CHF, jednakże nie wskazywały

kursu miarodajnego dla tych przeliczeń. Zważywszy zaś, że bez wskazania

miarodajnego kursu przeliczenie takie jest niemożliwe, należy uznać, iż usunięcie

odesłania do Tabel wpływałoby na istotę postanowień indeksacyjnych, gdyż

nie pozwalałoby one na określenie wysokości spłat złotówkowych. Odesłania

te nie mogą być przedmiotem odrębnego badania pod kątem abuzywności także

dlatego, że w żadnym razie nie kształtują odrębnych obowiązków, lecz stanowią

istotną część mechanizmu indeksacji, który - jako całość - decyduje o wysokości spłat

obciążających kredytobiorcę (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22 oraz z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22,

niepubl.).

Sąd Najwyższy wyjaśniał też, że zapatrywania wyrażone w uzasadnieniu

wyroku nie korzystają z mocy wiążącej (art. 365 k.p.c.), gdyż z perspektywy kolejnych

postępowań moc wiążącą uzyskują jedynie ustalenia dotyczące tego, o czym

orzeczono w związku z podstawą sporu (art. 366 k.p.c.). Moc wiążąca orzeczenia

nie rozciąga się natomiast na kwestie prejudycjalne, które sąd przesądził, dążąc

II CSKP 16/26

15

do rozstrzygnięcia o żądaniu, i których rozstrzygnięcie znajduje się poza sentencją

jako element jej motywów. Nie obejmuje ona zatem zawartych w uzasadnieniu

ustaleń co do kwestii wstępnych, które sąd musi rozstrzygnąć dążąc

do rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu, w tym trafności podnoszonych w sprawie

merytorycznych zarzutów, takich jak zarzut przedawnienia, nieważności umowy,

przyczynienia się. Zagadnienia te mogą być przedmiotem odmiennego osądu

w późniejszych procesach bądź jako objęte żądaniem - i wówczas rozstrzygnięcie

to będzie wiązać inne sądy w kolejnych postępowaniach (art. 365 k.p.c.) - bądź

ponownie jako kwestia prejudycjalna, ze skutkami wyłącznie dla konkretnego

procesu. Przedmiotem prawomocności materialnej jest bowiem ostateczny rezultat

rozstrzygnięcia, przedmiot wyrokowania, a nie przesłanki, które do niego

doprowadziły (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2022 r.,

III CZP 79/22, niepubl. i powołane w jej uzasadnieniu judykaty). Z tych względów

nie można też in casu dopatrywać się nieważności postępowania z powodu

uzupełnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez Sąd drugiej instancji.

Nie można przy tym zapominać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego postępowanie apelacyjne ma charakter rozpoznawczy (merytoryczny),

co oznacza m.in., iż sąd apelacyjny - bez względu na stanowisko stron oraz zakres

zarzutów - powinien zastosować właściwe przepisy prawa materialnego, niezależnie

od zarzutów zawartych w apelacji; zarzuty stron mają charakter pomocniczy

i nie ograniczają swobody sądu (por. zwłaszcza uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07,

OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). Dochodząc do wniosku, że sporna umowa nie może

obowiązywać bez postanowień uznanych za niedozwolone, Sąd Okręgowy miał

obowiązek wyciągnąć z tego konsekwencje materialnoprawne niezależnie

od zarzutów stron.

Nie zachodziła też w sprawie nieważność postępowania apelacyjnego,

na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c., ze względu na rozpoznanie sprawy przez

Sąd Okręgowy w składzie jednego sędziego. W uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, OSNP 2023, nr 10,

poz. 104, w której przyjęto, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej

instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie

art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

II CSKP 16/26

16

COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia

sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne do ochrony

zdrowia publicznego i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.)

ustalono również, że ma ona skutki na przyszłość i wyjaśnił przyczyny, z jakich

postanowiono znieść wsteczne skutki dokonanej wykładni.

W niniejszej sprawie zaskarżone orzeczenie zapadło przed datą podjęcia

powyższej uchwały. O niedopuszczalnym naruszeniu (zwłaszcza o naruszeniu

oczywistym) art. 45 ust. 1 Konstytucji nie świadczy zaś sama ingerencja w zasadę

ciągłości (niezmienności) składu orzekającego, ani odstępstwo od zasady

kolegialności. W kontekście zasad konstytucyjnych ingerencja ustawodawcy

w powyższe zasady w czasie zagrożenia epidemiologicznego nie jest z zasady

niedopuszczalna i nie skutkuje s nieważnością postępowania

(zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22,

niepubl.). Wydanie w sprawie orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie

ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

nie może więc w sprawie stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności

postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c.

W orzecznictwie wyjaśniono też, jakie przesłanki muszą być spełnione,

aby uznać, że przez zmianę umowy (zawarcie aneksu) doszło do uchylenia

konsekwencji abuzywności zastrzeżonych w niej klauzul. W szczególności, że może

to nastąpić tylko wówczas, gdy konsument zrezygnował z wyciągania konsekwencji

z tej abuzywności świadomie i swobodnie, co zakłada, iż wiedział

on o niedozwolonych charakterze klauzul i związanych z tym konsekwencjach

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22,

z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1460/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl.

i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.). Wyjaśniono też, że samo

zapewnienie konsumentowi-kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie

obcej (walucie indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty

rat kredytu w walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej

określanego swobodnie przez bank (por. np. wyroki Sądu Najwyższego

II CSKP 16/26

17

z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23 i z dnia 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1460/22 oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 września 2023 r.,

C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 52-57, gdzie wskazano

m.in., że włączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch alternatywnych

warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego

na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem, pozwala

danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę

lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem,

który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą

dla konsumenta).

Watpliwość i argumentacja skarżącego dotycząca związku przedmiotowej

umowy pożyczki z działalnością gospodarczą powoda zasadza się na tezie,

że nie ma znaczenia to, czy Powód wykorzystywał kredyt również w celu

niezwiązanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą,

w szczególności nieruchomość przeznaczana była na inne cele niezwiązane

z działalnością gospodarczą (cele mieszkaniowe), nawet jeżeli wykorzystanie

na te cele miało przeważający charakter. Wystarczy bowiem, że sporny kredyt

był wykorzystywany w jakimkolwiek zakresie na cele związane z działalnością

gospodarczą.

W związku z tym należy przypomnieć, że w sprawie ustalono, iż kwota

pożyczki wypłacona powodowi została wykorzystana na wykończenie mieszkania

potrzebnego mu do zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych i odbywania

kontaktów z dziećmi po rozwodzie i że powód nie prowadził w tym mieszkaniu

wykończonym ze środków uzyskanych z pożyczki działalności gospodarczej,

a jedynie wskazał je w CEIDG jako dodatkowe miejsce wykonywania działalności

gospodarczej. Nie tylko nie jest to równoznaczne z faktycznym prowadzeniem

w tym lokalu działalności gospodarczej, ale oznacza, że związek z tą działalnością

ma charakter czysto formalny i marginalny, co jest oczywiście niewystarczające

dla pozbawienia pożyczkobiorcy charakteru konsumenta. W świetle bowiem

aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie budzi

już wątpliwości, iż nawet jeżeli umowa kredytu została zawarta do użytku częściowo

związanego z działalnością gospodarczą lub zawodową kredytobiorcy, a w części

niezwiązanego z tą działalnością, należy go uznać za konsumenta wówczas,

II CSKP 16/26

18

gdy cel działalności gospodarczej lub zawodowej nie jest dominujący w ogólnym

kontekście tej umowy; inaczej mówiąc, kredyt mieszany nie będzie miał charakteru

konsumenckiego tylko wtedy, gdy cel związany z działalnością gospodarczą

ma w umowie charakter dominujący (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 8 czerwca 2023 r., C-570/21, YYY. (pojęcie konsumenta), pkt 46,

53, teza; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 964/23,

niepubl. i z dnia 10 stycznia 2025 r., II CSKP 1262/24, niepubl.). Tym samym

Sąd odwoławczy prawidłowo oceniał Umowę w świetle art. 3851 i n. k.c.

Również wątpliwość prawna dotycząca wzajemności umowy i możliwości

skorzystania przez bank z prawa zatrzymania musi być uznana w okolicznościach

sprawy – w których kwota spłacona przez powoda była wyższa niż kwota kapitału

udostępniona mu przez bank - za przebrzmiałą w świetle postanowienia Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 8 maja 2024 r., C-424/22, Santander Bank

Polska, gdzie stwierdzono, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją

na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w kontekście

stwierdzenia nieważności zawartej przez instytucję bankową z konsumentem umowy

kredytu hipotecznego z uwagi na nieuczciwy charakter niektórych warunków

tej umowy powołanie się przez tę instytucję na prawo zatrzymania prowadzi

do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego

zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji ze względu na skutki

restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru tych warunków,

od równoczesnego zaofiarowania przez rzeczonego konsumenta zwrotu albo

zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od tej samej instytucji

przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy, niezależnie od spłat

dokonanych już w wykonaniu tej umowy (pkt 38, teza).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i art. 20 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania

spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego

lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r., poz. 985),

Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

II CSKP 16/26

19

(K.L.)

[SOP]