SN oddalił skargę uczestniczki na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody

Postanowieniem z 14 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił

apelację uczestniczki X.Y. od postanowienia Sądu Rejonowego w Olkuszu z 22

sierpnia 2024 r., którym zezwolono na przyjęcie uczestniczki do szpitala

psychiatrycznego bez jej zgody.

II CSKP 191/26

2

Sąd Okręgowy oparł swoje orzeczenie na następujących ustaleniach

faktycznych i rozważaniach prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia skargi

kasacyjnej:

Uczestniczka ma 19 lat, jest córką wnioskodawców X.Y.1 i X.Y.2, mieszka z

rodzicami i młodszą siostrą w […], nie kontynuuje nauki i nie pracuje. X.Y. jako

osoba niepełnoletnia była hospitalizowana na oddziale psychiatrii szpitala w S. Jest

zarejestrowana w poradni zdrowia psychicznego w […], jednakże nie kontynuuje

tam leczenia. Ma problemy z używkami, jest po próbach samobójczych, aktualnie

nie przyjmuje przepisanych przez psychiatrę leków. Deklaruje chęć podjęcia

leczenia w trybie ambulatoryjnym, jednakże dotychczas odmawiała udania się na

kolejną wizytę lekarską. Uczestniczka choruje na schizofrenię, ma urojenia

prześladowcze oraz halucynuje słuchowo. Odmowa leczenia psychiatrycznego

wskazuje na potrzebę leczenia szpitalnego, którego niepodjęcie spowoduje

znaczne pogorszenie jej stanu zdrowia, skutkujące nasileniem obecnych objawów

psychotycznych oraz pojawieniem się zachowań zagrażających bezpośrednio jej

życiu albo życiu lub zdrowiu otoczenia. Uzasadnione jest przewidywanie, że

leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.

Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych

ustaleń faktycznych. Uznał, że sporządzona w toku postępowania przed Sądem

Rejonowym opinia biegłego psychiatry pozwala na uznanie jej za w pełni

wartościowy środek dowodowy – jest rzetelna i obiektywna, została sporządzona

po osobistym zbadaniu uczestniczki przez biegłego, a jej wnioski nie budzą

wątpliwości wobec zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Mając na

uwadze taką ocenę sporządzonej w sprawie opinii nie wymagała ona, zdaniem

Sądu drugiej instancji, uzupełnienia, ani dopuszczenia dowodu z opinii innego

biegłego psychiatry.

Według Sądu Okręgowego w odniesieniu do uczestniczki występuje

stanowcza i pewna prognoza, o jakiej mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 19

sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (dalej: „u.o.z.p.”), tj. nieprzyjęcie

jej do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia

psychicznego. W ocenie Sądu drugiej instancji proces „znacznego pogorszenia

II CSKP 191/26

3

stanu zdrowia, psychicznego” uczestniczki postępuje i w przypadku jego

niezatrzymania na skutek leczenia psychiatrycznego, wykluczy jej zdolność

prawidłowego funkcjonowania.

Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego wniosła uczestniczka,

zaskarżając postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości także

postanowienia Sądu Rejonowego w Olkuszu z 22 sierpnia 2024 r. i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu

naruszenie:

1) art. 29 ust. 1 u.o.z.p. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że

do stwierdzenia wypełnienia przesłanki przyjęcia osoby chorej psychicznie do

szpitala psychiatrycznego bez jej zgody w postaci prognozy, że dotychczasowe jej

zachowanie wskazuje na to, iż nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne

pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, wystarczające jest stwierdzenie

występowania u tej osoby choroby psychicznej i niepodejmowania leczenia;

2) art. 378 § 1, art. 391 § 1 w zw. z art. 286 w zw. z art. 2352 § 1 i 2 w zw.

z art. 13 § 2, art. 380 i 382 k.p.c. przez nierozpoznanie złożonego w apelacji

wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego

psychiatry oraz uznanie za zasadne oddalenie przez Sąd pierwszej instancji

wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego psychiatry.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisów postępowania. Istota

tego zarzutu, mimo powołania kilku przepisów, sprowadza się do twierdzenia, że

Sądy meriti błędnie nie uwzględniły wniosku o dopuszczenie dowodu

z uzupełniającej, a w zasadzie dodatkowej (zob. art. 286 k.p.c.), opinii biegłego

psychiatry.

Nie ulega wątpliwości, że opinia biegłego, tak jak każdy inny dowód, podlega

ocenie na podstawie art. 233 § 1 k.p.c. co do zgodności z zasadami logiki,

doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej (postanowienie SN z 7 listopada

2000 r., I CKN 1170/98). Jeżeli sąd uzna opinię biegłego za wiarygodną

i przekonującą nie ma potrzeby jej weryfikacji, w szczególności przed dopuszczenie

II CSKP 191/26

4

dodatkowej opinii tego samego lub innego biegłego (art. 286 k.p.c.). Oczywiste jest

też, że samo niezadowolenie strony z wniosków biegłego nie uzasadnia

dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii (zob. np. wyroki SN z 5 listopada

1974 r., I CR 562/74, i z 30 maja 2007 r., IV CSK 41/07, oraz postanowienia SN z 7

maja 2019 r., IV CSK 655/18, i z 2 lipca 2019 r., V CSK 63/19), zwłaszcza gdy

wydana opinia jest kategoryczna, przekonująca i nie wzbudza zastrzeżeń sądu

(wyrok SN z 21 listopada 1974 r., II CR 638/74).

Konieczność dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego pojawiłaby

się tylko w sytuacji, gdyby sąd rozpoznający sprawę ocenił sporządzoną opinię jako

niewiarygodną (nieprzekonującą, niespójną, wadliwą itp.). W konsekwencji zarzut

naruszenia art. 286 k.p.c. mógłby być uzasadniony jedynie wówczas, gdyby

skarżący wykazał okoliczności dyskwalifikujące sporządzoną opinię z perspektywy

art. 233 § 1 k.p.c. W tym kontekście trzeba jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art.

3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Nie jest więc możliwe w postępowaniu

kasacyjnym podważanie dokonanej przez sąd oceny sporządzonej w sprawie opinii

biegłego psychiatry. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 286 k.p.c. dotyczący

niedopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego nie może być skuteczny.

Czyni to nieuzasadnioną całą argumentację skargi odnoszącą się do opinii

dodatkowej.

2. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. do szpitala psychiatrycznego może

być przyjęta, bez zgody wymaganej w art. 22 u.o.z.p., osoba chora psychicznie,

której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala

spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Nie ma

wątpliwości, że uczestniczka jest chora psychicznie i nie podjęła stosownego

leczenia. Rolą Sądów meriti było zatem ustalenie, czy dotychczasowe zachowanie

uczestniczki wskazuje na to, że niepodjęcie leczenia w szpitalu spowoduje znaczne

pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Przez pojęcie „znaczne pogorszenie

stanu zdrowia psychicznego” należy rozumieć doprowadzenie się przez osobę

chorą psychicznie, na skutek niepodejmowania leczenia, do stanu

uniemożliwiającego jej funkcjonowanie w rodzinie, w miejscu zamieszkania lub

w pracy. Takie rozumienie tego pojęcia pozwala ograniczyć hospitalizację

II CSKP 191/26

5

przymusową tylko do tych osób, dla których jest ona niezbędna (zob.

postanowienia SN z 22 kwietnia 2010 r., V CSK 384/09, i z 13 kwietnia 2023 r., II

CSKP 8/23, i tam powołane orzecznictwo). Pojęcie to nie obejmuje natomiast

takiego stanu, kiedy osoba chora psychicznie wprawdzie zachowuje się w sposób

odbiegający od przyjętych wymogów społecznych, ale ma zachowaną zdolność

funkcjonowania w otaczającej ją rzeczywistości społecznej (postanowienie SN z 29

października 2024 r., II CSKP 741/24).

Ustalenie, że niepodjęcie przez uczestniczkę leczenia szpitalnego

spowoduje pogorszenie jej stanu zdrowia psychicznego zostało poczynione na

podstawie opinii biegłego psychiatry oraz analizy dotychczasowego zachowania

uczestniczki, obejmującego m.in. próby samobójcze. Ponownie należy

przypomnieć, że w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Obejmuje to również

sytuację, gdy pod pretekstem naruszenia prawa materialnego, skarżący zmierza do

podważenia ustaleń faktycznych bądź dokonanej oceny zebranego w toku instancji

materiału dowodowego (zob. m.in. postanowienie SN z 10 października 2025 r., II

CSKP 463/25). W świetle ustaleń faktycznych Sądów meriti, które nie mogą być

skutecznie podważone w postępowaniu kasacyjnym, nie ma wątpliwości, że zostały

spełnione, przewidziane w art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. przesłanki uzasadniające

przyjęcie uczestniczki do szpitala psychiatrycznego. Zwłaszcza w kontekście

potencjalnych, kolejnych prób samobójczych. Nie powinno być zastrzeżeń, że

spodziewany rozwój choroby psychicznej w kierunku zachowań autoagresywnych

i agresywnych może stanowić podstawę przyjęcia prognozy znacznego

pogorszenia stanu zdrowia; kwestia ta może być badana na płaszczyźnie

przesłanki „znacznego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego” (tak

postanowienie SN z 13 kwietnia 2023 r., II CSKP 8/23). Zarzut naruszenia art. 29

ust. 1 u.o.z.p. jest zatem nieuzasadniony.

3. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną i stosownie do § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 14 ust.

1 pkt 3 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.

w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata

II CSKP 191/26

6

z urzędu przyznał pełnomocnikowi uczestniczki koszty nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Ewa Stefańska

Marcin Łochowski

Marcin Trzebiatowski

(D.Z.)

[a.ł]