Kredyt w CHF wypłacany w złotych. SN przywrócił zasądzenie 111 991 zł

Wyrokiem z 19 czerwca 2020 r Sąd Okręgowy w Poznaniu ustalił, że umowa

o dewizowy kredyt mieszkaniowy/inwestorski nr […] z 11 kwietnia 2008 r. zawarta

przez powódkę W.K. i Bank1 SA jest nieważna (pkt 1); zasądził od pozwanego na

rzecz powódki 111.991,02 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 9

stycznia 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 2); oddalił powództwo w pozostałym zakresie

(pkt 3) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 4).

Sąd Okręgowy ustalił, że 11 kwietnia 2008 r. powódka zawarła

z poprzednikiem prawnym pozwanego – Bank1 S.A. z siedzibą w W.1 umowę o

dewizowy kredyt mieszkaniowy/inwestorski. Na mocy powyższej umowy pozwany

udzielił powódce kredytu w wysokości 58.093,04 CHF (art. 3.01. pkt. 1 umowy). W

umowie ustalono, że w okresie kredytowania powódka ma prawo dokonać dowolną

ilość konwersji (zmiany) waluty kredytu pomiędzy walutami z oferty kredytów

pozwanego obowiązującej w dniu złożenia wniosku o konwersję. Ustalono też, że

konwersja obejmuje kwotę wykorzystanego i niewykorzystanego kredytu w

momencie jej dokonania (art. 3.01. pkt. 2 umowy). Warunkiem dokonania konwersji

było posiadanie zdolności kredytowej w dniu złożenia wniosku o jej dokonanie oraz

zapłata pozwanemu prowizji za konwersję zgodnie z taryfą (art. 3.01. pkt. 4 umowy).

Wykorzystana kwota kredytu oprocentowana została według zmiennej stopy

oprocentowania obliczonej jako suma stawki LIBOR dla trzymiesięcznych depozytów

międzybankowych w CHF i marży banku w wysokości 2,0000 punktu procentowego

z uwzględnieniem postanowień umowy (art. 3.05 pkt 1 umowy).

II CSKP 203/23

3

Środki z kredytu w kwocie stanowiącej równowartość 95.000 zł miały zostać

przelane na rachunek bankowy sprzedających nieruchomość w Bank1 SA

prowadzony w PLN, natomiast pozostała kwota na rachunek powódki w 1 Oddziale

Bank1 SA w O., prowadzony w PLN (art. 3.07 pkt 2 umowy). Zgodnie z umową,

uruchomienie kredytu miało nastąpić na rachunki wskazane w art. 3.07 pkt 2 umowy,

w zależności od waluty rachunku, w złotych polskich przy wykorzystaniu

bieżącego/negocjowanego kursu kupna dewiz dla CHF obowiązującego w banku

udzielającym kredytu w dniu płatności lub w walucie kredytu (art. 3.07 pkt 3 umowy).

W umowie ustalono, że walutą spłaty kredytu jest CHF, natomiast

w przypadku spłaty kredytu w złotych polskich realizacja płatności miała następować

przy wykorzystaniu bieżącego kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego

w banku udzielającym kredytu w dniu realizacji jego należności (art. 3.09 pkt 1-3

umowy).

W umowie powódka oświadczyła, że zapoznała się z treścią „Regulaminu

udzielania przez Bank1 S.A. kredytów hipotecznych dla ludności", który został jej

doręczony przed zawarciem umowy (art. 8.04 umowy).

W treści umowy powódka oświadczyła także, że pozwany poinformował ją

o istnieniu ryzyka zmiany stóp procentowych oraz ryzyka walutowego (kursowego)

związanego z zaciąganiem zobowiązań kredytowych w walucie innej niż waluta,

w której osiągane są jej dochody.

W dniu zawarcia umowy powódki nie poinformowano, w jakiej łącznej

wysokości zobowiązana będzie spłacić kwotę kapitału kredytu w złotych polskich.

Co do kwoty kapitału, powódka uzyskała informację, że będzie ona ustalana przy

zastosowaniu kursu franka szwajcarskiego. Powódka nie wiedziała jednak, w jaki

sposób bank będzie ustalać kurs franka szwajcarskiego na potrzeby wypłaty kwoty

kredytu oraz spłat poszczególnych rat.

Kredyt został uruchomiony 23 kwietnia 2008 r. Wypłacone środki w kwocie

95.000 zł zostały przeliczone według kursu kupna dewiz CHF. Kolejne środki z tytułu

udzielonego kredytu zostały przelane 24 kwietnia 2008 r. w kwocie 24.852,18 zł.

II CSKP 203/23

4

W okresie od 23 kwietnia 2008 r. do 27 września 2019 r. powódka dokonała

wpłat na poczet należności z tytułu umowy kredytu w kwocie 33.183,58 CHF (kapitał

21.764,28 CHF tj. 77.641,05 PLN; odsetki 11.413,08 CHF tj. 37.327,02 PLN; odsetki

karne 6,22 CHF tj. 22,50 PLN), co odpowiada równowartości 115.090,57 zł.

Do 1 czerwca 2020 r. powódka dokonała spłaty łącznej kwoty 124.739,72 zł, tym

samym spłacając już kapitał. W okresie od grudnia 2009 r. do dnia złożenia pozwu

(grudzień 2019 r.) powódka dokonała wpłat z tytułu umowy kredytu w kwocie

111.991,02 zł.

Rozstrzygając spór, Sąd Okręgowy wskazał, że strony zawarły umowę

o kredyt złotówkowy denominowany do waluty obcej. Umowy wiążące wysokość

udzielanego kredytu oraz wysokość jego spłat z kursem waluty obcej, nie są

sprzeczne z ogólną konstrukcją umowy kredytu przewidzianą w art. 69 ust. 1 pr. bank.

Podstawą uwzględnienia powództwa była zaś ocena, że przedmiotowa umowa

zawiera postanowienia, które oceniane przez pryzmat art. 3851 k.c. muszą być

uznane za abuzywne.

Sąd Okręgowy podkreślił, że o abuzywności przewidzianych w umowie klauzul

indeksacyjnych w ujęciu art. 3851 k.c. zadecydował brak jednoznaczności i jasności

w ich sformułowaniu przez odesłanie do tabel, jako źródła przeliczenia kursu waluty

przy równoczesnej nieograniczonej możliwości konstruowania tych tabel przez

pozwany bank. Fakt, że bank wprowadził określone procedury dotyczące udzielania

kredytów indeksowanych, nie wpływa na ocenę, że zawarte w umowie postanowienia

naruszyły wskazane przez Sąd Okręgowy przepisy prawa materialnego, czyniąc

je abuzywnymi, a w konsekwencji skutkowały nieważnością całej umowy. Usunięcie

wskazanego mechanizmu z umowy kredytu indeksowanego prowadziłoby

do nieuprawnionej modyfikacji stosunku prawnego.

Sąd Okręgowy podkreślił, że zasady ustalania kursów zostały przekazane

do wyłącznych uprawnień kredytodawcy, przy czym strony nie ustaliły kryteriów

ustalania ich wysokości. Bank mógł arbitralnie i jednostronnie modyfikować

wskaźniki, według których ustalano zarówno wysokość kapitału kredytu

pozostającego jeszcze do spłaty, jak i wysokość rat kredytowych. Takie

II CSKP 203/23

5

postanowienia skutkowały ustaleniem nieważności całej umowy i prowadziły

do uwzględnienia powództwa o zapłatę w zakresie kwoty 111.991,02 zł.

Wyrokiem z 31 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania.

Analizując treść poszczególnych zapisów spornej umowy kredytowej Sąd

Apelacyjny doszedł do wniosku, że strony zawarły klasyczną umowę o kredyt

w walucie obcej (kredyt walutowy/dewizowy) a, nie jak błędnie ocenił Sąd Okręgowy,

umowę o kredyt złotówkowy denominowany do waluty obcej. Z treści umowy stron

wynika bowiem, że powódka zaciągnęła zobowiązanie wyrażone we frankach

szwajcarskich i zobowiązała się do zwrotu należności w takiej samej walucie.

Nie mają zatem zastosowania rozważania związane z indeksowaniem kredytu

i innymi zagadnieniami związanymi z mechanizmami ustalania wysokości

zobowiązania.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, fakt, że powódka wyraziła zgodę na korzystanie

ze środków kredytu w złotówkach i w złotówkach spłacała raty, nie zmienia

charakteru kredytu. Wypłata kredytu była możliwa zarówno w walucie obcej,

jak i w złotówkach w zależności od rodzaju konta, na jaki środki miały być

przekazane. Z treści umowy wynika, że powódka miała bezpośrednią możliwość

spłacania kredytu we frankach szwajcarskich (art. 3.09 pkt 3) i wówczas nie

korzystałby z klauzuli, że spłata w złotych polskich nastąpi przy wykorzystywaniu

bieżącego kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu realizacji

należności.

Powódka wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości. Zarzuciła naruszenie:

1. art. 69 ust 1 pr. bank. w brzmieniu obowiązującym w dniu

zawarcia spornej umowy poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające

na niewłaściwej kwalifikacji umowy kredytu jako walutowego;

2. art. 60 k.c. oraz art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 385 § 1 k.c., art.

353 k.c. i art. 69 pr. bank. skutkujące pominięciem zgodnych oświadczeń woli

stron,

w

tym

co do ustalenia waluty rachunku bankowego do wypłaty i spłaty kredytu,

II CSKP 203/23

6

a w konsekwencji dokonania wykładni umowy w sposób nieprawidłowy, w tym

z uznaniem związania stron wzorcem umownym w obliczu jego sprzeczności

z faktyczną treścią umowy, nadto uznania, że bank oraz powódka

zobowiązani byli do świadczenia w walucie obcej, podczas gdy na skutek

ustaleń stron odniesienie wypłaty jak i spłaty kredytu w walucie obcej było

elementem wzorca wyłączonym przez umowę;

3. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust 1 pr. bank. poprzez ich

niezastosowanie w zakresie w jakim przewidują nieważność umowy w

związku z jej sprzecznością z bezwzględnie obowiązującym przepisem

ustawy;

4. art. 58 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 385 § 2 k.c. oraz art. 6 ust 1 w zw.

z art. 5 Dyrektywy Rady 93/13 poprzez ich niezastosowanie w obliczu

sformułowania wzorca umowy w sposób niejednoznaczny i nietransparentny;

5. art. 3851 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 3 ust 1 i 2 Dyrektywy 93/13

poprzez przyjęcie za indywidualnie wynegocjowane postanowień umownych

przejętych wprost ze wzorca umownego;

6. art. 3851 k.c. oraz art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 i

2,

art. 5 dyrektywy 93/13 poprzez ich niezastosowanie w zakresie, w jakim

przewidują bezskuteczność postanowienia, wskutek którego konsument

ponosi nieograniczone ryzyko kursowe oraz walutowe spełniającego

kryterium niedozwolonego postanowienia umownego.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, zgodnie

z żądaniem pozwu (art. 39816 k.p.c.).

W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II CSKP 203/23

7

Skarżąca oparła skargę kasacyjną wyłącznie na pierwszej podstawie

kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), zarzucając niewłaściwą kwalifikację umowy

kredytu przez Sąd Apelacyjny jako umowy o kredyt walutowy, nieuwzględnienie

nieważności umowy z uwagi na jej sprzeczność z bezwzględnie obowiązującymi

przepisami prawa, pominięcie przepisów o abuzywności postanowień umownych

i niezastosowanie ich w zakresie, w jakim przewidują bezskuteczność takich

postanowień.

Odnosząc się do tych kwestii należy rozpocząć od przypomnienia,

że w praktyce występują co do zasady cztery rodzaje kredytów: złotowy, walutowy

(dewizowy), denominowany i indeksowany. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku

z 5 marca 2025 r., II CSKP 308/23, kredyt zostanie zakwalifikowany jako kredyt

walutowy (dewizowy), jeżeli bank zobowiązany jest do oddania określonej kwoty

znaków pieniężnych będących poza krajem prawnym środkiem płatniczym (art. 2 ust.

1 pkt 10 pr. dew.). Co do zasady kredyt taki jest spłacany w walucie, w której został

udzielony i wypłacony. Innymi słowy, kredyt walutowy zaciągany jest w walucie obcej,

spłata dokonywana jest w walucie obcej i w konsekwencji potwierdzenie salda przez

bank także wyrażone jest w walucie obcej. Kredytami walutowymi w przedstawionym

rozumieniu nie są więc kredyty, o których mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 pr.

bank., czyli kredyty denominowane lub indeksowane do walut obcych. Elementem

odróżniającym kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej

od klasycznego kredytu złotowego jest to, że wysokość zobowiązania kredytobiorcy

uzależniona jest od kursu waluty, do której kredyt jest denominowany

lub indeksowany. Kurs jest więc wskaźnikiem waloryzacji zobowiązania

kredytobiorcy. Uzasadnione jest zatem traktowanie kredytów denominowanych

lub indeksowanych do walut obcych, które spłacane są w tej walucie, jako kategorii

odrębnej od kredytów złotowych i kredytów walutowych.

W okolicznościach sprawy umowa zawarta przez strony przewidywała

udzielenie kredytu w CHF, wypłatę w PLN lub CHF i jego spłatę w CHF lub w PLN.

Z uwagi na cel, na jaki kredyt został udzielony, zgodnym zamiarem stron było

uzyskanie przez powódkę jako kredytobiorcę środków finansowych w PLN i ich spłata

w PLN, jako walucie dochodów powódki. Odniesienie do CHF stanowiło mechanizm

denominacji kwoty wypłaconego w PLN kredytu i indeksacji rat spłacanych przez

II CSKP 203/23

8

kredytobiorcę. Zapisy o możliwości wypłaty i spłaty kredytu w walucie kredytu miały

jedynie charakter formalny. W przypadku kredytu denominowanego do waluty obcej

istota typowej umowy takiego kredytu sprowadza się bowiem do tego, że bank

udziela kredytobiorcy kredytu w wysokości CHF (lub w innej walucie), ale wypłata tej

kwoty następuje w PLN jako równowartość wskazanej w umowie określonej ilości

CHF. Tak więc w przypadku kredytu denominowanego do waluty obcej kredytobiorca

uzyskuje środki pieniężne w złotych, ale wysokość kredytu ustalona jest w walucie

obcej z tym, że w momencie udostępniania kredytu czy jego transz następuje

przeliczenie z waluty obcej na złoty według kursu na dzień udostępnienia kredytu czy

jego transz. Następnie spłata kredytu następuje w PLN obliczanych jako

równowartość w złotych polskich określonej ilości waluty obcej.

Tym samym zasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 69 ust.

1 pr. bank. poprzez błędne zakwalifikowanie kredytu stron jako kredytu walutowego.

Powyższe uchybienie przełożyło się na wadliwą ocenę przez Sąd Apelacyjny

pozostałych okoliczności sprawy. Należy bowiem zauważyć, że problematyka

abuzywności klauzul przeliczeniowych dotyczy kredytów denominowanych

i indeksowanych ze względu na ich charakter oparty o potrzebę wykorzystania innych

walut, jako punktu odniesienia dla waloryzacji bądź denominacji. Tym samym kredyt

walutowy różni się od kredytów indeksowanych i denominowanych, a zbliżony jest

do kredytu złotowego, od którego odbiega tylko ze względu na obraną walutę.

W przypadku kredytu walutowego strony od początku świadome są swoich praw

i obowiązków. Kredytobiorca musi zwrócić bankowi taką ilość środków w walucie

obcej, którą uzyskał na podstawie umowy. Nie można w tym wypadku twierdzić,

że kredytobiorca narażony jest na określone wahania kursowe, które zostały ukryte

w niezrozumiałych klauzulach przeliczeniowych i które nie zostały mu przedstawione

w transparentny sposób. Oczywiście wahania kursowe mogą wystąpić, ale jest

to ryzyko zaciągnięcia kredytu walutowego. Podobna sytuacja ma miejsce

w przypadku kredytu złotowego, na który mogą wpływać np. inflacja bądź deflacja

(wyrok SN z 5 marca 2025 r., II CSKP 308/23).

Z uwagi na błędną kwalifikację umowy kredytu, Sąd Apelacyjny nie ocenił

prawidłowo postanowień tej umowy oraz nie wyciągnął poprawnych wniosków

II CSKP 203/23

9

z zastosowanego w umowie mechanizmu denominacji zobowiązania kredytowego

kursem waluty obcej. W związku z tym należy przyznać rację wywodom prawnym

przedstawionym w sprawie przez Sąd pierwszej instancji i uznać, że uwzględnienie

apelacji pozwanego było nieprawidłowe.

W okolicznościach sprawy prawidłowe było stanowisko Sądu pierwszej

instancji, że postanowienia umowy dotyczące przeliczenia kwoty kredytu i rat spłaty

na walutę obcą miały charakter abuzywny. Sąd ten trafnie ocenił jako niedozwolone

klauzule przeliczeniowe zawarte w umowie stron, pozwalające bankowi

na swobodne ustalenie kursu walutowego, po jakim następuje przeliczenie

uiszczanych przez powódkę spłat kredytu. Stanowisko o niedozwolonym charakterze

postanowień, w których możliwość ustalania kursu, a zatem również wysokości

świadczeń, zależy od arbitralnej decyzji jednej ze stron, jest już ugruntowane

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki SN: z 26 maja 2022 r.,

II CSKP 650/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 334/22; z 8 lutego 2023 r.,

II CSKP 978/22). W ocenie Sądu Najwyższego ponoszenie nieograniczonego ryzyka

kursowego przez kredytobiorcę skutkuje per se znaczną nierównością praw

i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.

Z ustaleń dokonanych w sprawie wynikało, że poza wnioskowaną kwotą

kredytu w PLN, wysokością marży banku i wysokością udziału własnego powódka

jako kredytobiorca nie miała żadnego wpływu na treść postanowień umowy

z 11 kwietnia 2008 r., podobnie jak na treść regulaminu udzielania przez bank

kredytów hipotecznych. Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl

przepisu art. 3851 § 1 k.c. nie jest takie postanowienie, którego treść konsument mógł

teoretycznie negocjować, lecz takie postanowienie, które rzeczywiście powstało

na skutek indywidualnego uzgodnienia. Zapis umowy o możliwości wypłaty kredytu

w walucie kredytu miał charakter wyłącznie formalny i znalazł się w niej z uwagi

na stosowany przez bank wzorzec umowny. Jedyne uzgodnienia indywidualne, jakie

miały miejsce w tym zakresie to rodzaj rachunku złotówkowego, na który zostaną

przelane środki z uruchomionego kredytu. Z tych względów prawidłowe było

stanowisko Sądu pierwszej instancji o tym, że postanowienia umowy nie zostały

uzgodnione indywidualnie z powódką.

II CSKP 203/23

10

W aktualnym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

rozróżnia się abuzywność postanowień dotyczących kryteriów przeliczania waluty

krajowej na walutę indeksacji/denominacji (klauzule kursowe), od innych klauzul,

których zastrzeżenie w umowie jest także równoznaczne z obciążeniem konsumenta

ryzykiem walutowym, tj. negatywnymi następstwami deprecjacji waluty krajowej

(tzw. klauzule ryzyka walutowego) (zob. wyroki z 20 września 2017 r., C - 186/16,

Ruxandra Paula Andriciuc i in. v. Banca Romaneasca SA, z 22 lutego 2018 r.,

C - 119/17, z 20 września 2018 r., C - 51/17, OTP Bank Nyrt. i in. v. Terez Ilyez i in.).

Kwestionowane przez skarżącą klauzule stanowią wspólnie elementy składające się

na abuzywny mechanizm denominacji, co uzasadnia uznanie za abuzywne

wszystkich klauzul tworzących ten mechanizm.

Kwestionowane przez powódkę postanowienia umowy kredytu, które

wprowadzają ryzyko kursowe, stanowią klauzule określające główne świadczenia

stron. Określają bowiem główny przedmiot umowy, tj. sposób wykonania umowy

przez kredytodawcę (kwotę wypłaconego kredytu w określonej walucie)

i świadczenie kredytobiorcy (mechanizm ustalania wysokości rat w określonej

walucie) oraz charakteryzują tę umowę jako podtyp umowy kredytu, jakim jest

umowa o kredyt denominowany w walucie obcej. Przedmiotem świadczenia

głównego banku w umowie kredytu jest kwota w CHF, a jedynie sposób jej wykonania

następuje w CHF przy użyciu mechanizmu denominacji.

Analiza kwestionowanych zapisów umownych prowadzi do wniosku, że nie

zostały one sformułowany jednoznacznie (art. 3851 § 1 k.c.), prostym i zrozumiałym

językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13). Odwołują się bowiem w swojej treści

do nieweryfikowalnych na datę zawarcia umowy współczynników, jednostronnie

kształtowanych przez bank - kursu CHF, odpowiednio kupna przy uruchomieniu

kredytu i sprzedaży przy spłacie poszczególnych rat.

Do celów przestrzegania przez przedsiębiorcę w stosunku do konsumenta

wymagania przejrzystości zasadnicze znaczenie ma to, czy umowa wskazuje

w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by

konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych

kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne

II CSKP 203/23

11

(uzasadnienie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia

30 kwietnia 2014 r., nr C - 26/13, sprawa Arpad Kasler, Hajnalka Kaslernć Rabai

przeciwko OTP Jelzalogbank Zrt). Powyższych kryteriów nie spełnia postanowienie

umowy, które odwołuje się do kursu kupna/sprzedaży dewiz dla CHF

obowiązującego w banku w dniu płatności lub realizacji należności.

Jak zostało ustalone w sprawie, w dacie zawarcia umowy kredytu, powódki

nie poinformowano, w jakiej łącznej wysokości będzie zobowiązana spłacić kwotę

kapitału kredytu w złotych polskich. Co do kwoty kapitału, powódka uzyskała

informację, że ustalany on będzie przy zastosowaniu jako przelicznika kursu franka

szwajcarskiego. Powódka nie otrzymała jednak rzetelnej informacji w jaki sposób

bank będzie ustalać kurs franka szwajcarskiego na potrzeby wypłaty kwoty kredytu

oraz spłat poszczególnych rat. Z samego faktu aprobaty postanowień umowy przez

powódkę dokonanej przez jej podpisanie, nie wynika jednak akceptacja sposobu

ustalania kursu waluty przez pozwanego, skoro w umowie brak jest zapisów w tym

przedmiocie, a kwestia ta nie była indywidualnie uzgadniana. W tym kontekście

należy przypomnieć, że niewystarczające jest odebranie od kredytobiorcy

oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej treści,

że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty

oraz że przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko (wyroku z dnia 27 listopada

2019 r., II CSK 483/18).

Mając na względzie powyższe, należało stwierdzić abuzywność

kwestionowanych przez powódkę nietransparentnych klauzul umownych

kształtujących główne świadczenia stron, gdyż kształtują one prawa i obowiązki

konsumenta (kredytobiorcy) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco

naruszając jego interesy. Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść

konsumenta jest klasycznym przykładem sprzeczności umowy z dobrymi

obyczajami.

Kwestionowane w sprawie postanowienia umowne, w tym zawarta w nich

klauzula spreadu walutowego, dawały bowiem kredytodawcy możliwość uzyskania

korzyści finansowych stanowiących dla kredytobiorcy dodatkowe koszty kredytu,

których oszacowanie było dla niego niemożliwe albo co najmniej bardzo utrudnione.

II CSKP 203/23

12

Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta,

jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany franka szwajcarskiego,

tylko częściowo wpływały na ostateczny koszt kredytu ponoszony przez konsumenta,

skoro kurs kupna waluty obcej określany był przez kredytodawcę i w związku z tym

zależny wyłącznie od jego woli. Klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści,

a przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku jest klauzulą niedozwoloną

w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. (wyrok SN z 27 listopada 2019 r., V CSK 483/19).

W konsekwencji, wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, do kwestionowanych

przez powódkę postanowień umownych znajduje zastosowanie art. 3851 § 1 k.c.,

który wprowadza sankcję niezwiązania konsumenta niedozwolonymi

postanowieniami umownymi.

Jak wyjaśniono w judykaturze, bez abuzywnych klauzul przeliczeniowych

umowa kredytu indeksowanego bądź denominowanego nie może nadal

obowiązywać, gdyż ich wyeliminowanie prowadzi do upadku klauzuli ryzyka

walutowego, charakterystycznego dla tej umowy, co jest równoznaczne z tak daleko

idącym jej przekształceniem, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie

i charakterze niż zamierzony przez strony. Rzecz bowiem w tym, że bez postanowień

określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego dla przeliczenia złotówki

na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia związanej z tym luki), klauzule

przewidujące indeksację bądź denominację nie mogą wywrzeć skutku.

W świetle powyższych uwag Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił

podstawy do stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawartego przez powódkę

z bankiem w dniu 11 kwietnia 2008 r. z uwagi na zawarte w niej niedozwolone

klauzule umowne, po których wyeliminowaniu umowa nie może zostać utrzymana

w mocy.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,

jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego

charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty

kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia

o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

II CSKP 203/23

13

Jak wynika z ustaleń faktycznych w sprawie, powódka jako kredytobiorca,

w okresie od 23 kwietnia 2008 r. do 27 września 2019 r. dokonała wpłat na poczet

należności z tytułu umowy kredytu w kwocie 33.183,58 CHF tj. 115.090,57 PLN

(kapitał 21.764,28 CHF, tj. 77.641,05 PLN; odsetki 11.413,08 CHF tj. 37.327,02 PLN;

odsetki karne 6,22 CHF tj. 22,50 PLN). Do 1 czerwca 2020 r. powódka dokonała

spłaty łącznej kwoty 124.739,72 zł tj. ponad wypłacony kapitał (95.000 zł

+ 24.852,18 zł = 119.852,18). W okresie od grudnia 2009 r. do dnia złożenia pozwu

(grudzień 2019 r.) powódka dokonała wpłat z tytułu umowy kredytu w kwocie

111.991,02 zł i takiej kwoty domagała się w niniejszej sprawie. Co do wysokości

kwota ta nie była sporna i wynikała z zaświadczenia wydanego powódce przez

pozwany bank.

Powyższe dowodzi, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zasądził

od pozwanego na rzecz powódki 111.991,02 zł wraz z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie od dnia 9 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3

w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

Adam Doliwa

Piotr Telusiewicz

A.G.

[SOP]