Województwo nie dostanie kary za narzędzie online, którego umowa nie wymagała

II CSKP 255/23

2

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił

apelację powodowego Województwa […] (dalej – „Województwo”) od wyroku Sądu

Okręgowego w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2021 r., oddalającego powództwo

Województwa o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej W. Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością Spółki komandytowej w K. („Spółka”) kwoty 179.500,00 zł z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 8 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty z

tytułu kary umownej naliczonej w związku z opóźnieniem w wykonaniu obowiązków

umownych.

Okoliczności sprawy istotne na obecnym etapie postępowania – przy

uwzględnieniu treści zarzutów kasacyjnych – przedstawiały się następująco:

Spółka została wyłoniona jako kontrahent powoda (zamawiający) po

przeprowadzeniu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Zgodnie ze

Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia („SIWZ”) Rozdziałem IV Opis

realizacji zamówienia wykonawca miał przekazać zamawiającemu (m.in.):

- dostęp do narzędzia online w języku polskim, mającego być z założenia

dedykowaną, spersonalizowaną platformą odzwierciedlającą obowiązujące

u zamawiającego zasady polityki podróży w szczególności uwzględniającą ścieżki

akceptacji wydatków, możliwości wprowadzenia limitów na poszczególne usługi,

pozwalającą na nadawanie konkretnych uprawnień użytkownikom,

odzwierciedlającą strukturę organizacyjną zamawiającego, tj. użytkownik - podróżny,

administrator (generowanie raportów, wprowadzanie limitów na poszczególne

usługi); każdy podróżny miał stać się użytkownikiem narzędzia online, do którego

uzyska dostęp poprzez login i hasło (pkt 1.1);

- podręcznik-instrukcję obsługi narzędzia online w formie elektronicznej

i w języku polskim (pkt 1.2);

- serwis telefoniczny (Call Center) (pkt 1.3).

W dniu 16 maja 2018 r. (w uzasadnieniu wskazano omyłkowo 1998 r.)

Województwo zawarło ze Spółką – na okres 12 miesięcy - umowę na kompleksową

obsługę powoda w związku z krajowymi i zagranicznymi podróżami służbowymi

II CSKP 255/23

3

w zakresie rezerwacji, sprzedaży i sukcesywnej dostawy biletów lotniczych na

trasach zagranicznych i krajowych, biletów kolejowych na trasach zagranicznych,

a także zagranicznych miejsc hotelowych („Umowa”). W § 2 ust. 2 Umowy Spółka

jako wykonawca zobowiązała się do (m.in.):

- udostępnienia w ciągu 5 dni od zawarcia Umowy, 24h na dobę przez 7 dni

w tygodniu, nie wyłączając dni ustawowo wolnych od pracy, narzędzia online

w języku polskim T. https://[...], przez które zamawiający, po zalogowaniu (podaniu

indywidualnego loginu i hasła), będzie miał możliwość: a) wyszukać interesujące go

połączenia lotnicze, kolejowe, miejsca hotelowe, b) dokonać rezerwacji biletów

lotniczych, kolejowych oraz miejsc hotelowych, c) anulować rezerwację, d) dokonać

zmiany terminu, e) weryfikować propozycje wykonawcy, f) dokonać zmiany klasy

podróży, g) poznać łączny rzeczywisty czas przelotu, h) poznać cenę biletu w PLN,

i) dokonać wykupu i wygenerowania biletu lotniczego, j) poznać termin wykupu biletu

w określonej cenie, k) dokonać rezerwacji /zakupu przejazdów kolejowych (pkt 1);

- przekazania w ciągu 5 dni od zawarcia Umowy w formie elektronicznej

podręcznika - instrukcji obsługi narzędzia online (w języku polskim), o którym mowa

w pkt 1 (pkt 2);

- zapewnienia w systemie 24h na dobę przez 7 dni w tygodniu, nie wyłączając

dni ustawowo wolnych od pracy, alarmowego serwisu telefonicznego (Call Center)

pod oznaczonym numerem, w ramach którego zamawiający będzie mógł dokonać

wszelkich operacji dotyczących usług objętych przedmiotem umowy (pkt 4).

Zgodnie z § 1 ust. 3 Umowy w ramach realizacji jej przedmiotu wykonawca był

zobowiązany do realizacji usługi zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia

stanowiącym załącznik nr 1 do Umowy.

W § 6 ust. 7 Umowy postanowiono, że w przypadku, gdy wykonawca nie

dotrzyma terminów, o których mowa w § 2 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 Umowy, zamawiający

będzie mógł naliczyć 500 zł za każdy dzień opóźnienia.

W dniu 17 maja 2018 r. pozwana przekazała powodowi instrukcję obsługi

narzędzia T., jednakże narzędzie to nie umożliwiało spersonalizowania usługi

uwzględniającego ścieżkę akceptacji wydatków u powoda oraz nie dawało

możliwości wprowadzania limitów wydatków na poszczególne usługi zgodnie z

II CSKP 255/23

4

obowiązującymi u niego zasadami polityki podróży. Również inne programy

proponowane Województwu przez pracownika Spółki nie zaspokajały w pełni

potrzeb powoda.

Ostatecznie pracownicy powoda nie korzystali z narzędzia online, dokonywali

rezerwacji biletów lotniczych, kolejowych i miejsc hotelowych przez usługę offline

Spółki, z której byli bardzo zadowoleni. W ten sposób powód wykorzystał pełną

wartość Umowy. Sprzedaż usług wyniosła łącznie kwotę 326.926,60 zł, marża

pozwanej 22.858,48 zł, a jej czysty zysk około 4000 zł.

Pismami z dnia 8 czerwca 2018 r., 20 czerwca 2018 r., 3 lipca 2018 r. i 19

lipca 2018 r. powód informował Spółkę, że przedstawione przez nią narzędzia online

nie spełniają wymogów wskazanych w SWIZ, gdyż narzędzia te nie stanowią

dedykowanej, spersonalizowanej platformy odzwierciedlającej obowiązujące

u powoda zasady polityki podróży.

W dniu 16 maja 2019 r. powód wystawił notę księgową nr […] na kwotę

179.500 zł stanowiącą karę umowną wyliczoną jako iloczyn 359 dni opóźnienia i 500

zł kary za każdy dzień opóźnienia.

Uznając żądanie powoda za bezzasadne, Sądy zgodnie przyjęły, że nie

zostały spełnione przesłanki do nałożenia kary umownej wynikające z § 6 ust. 7

Umowy. Zwróciły bowiem uwagę, że zgodnie z treścią Umowy jej realizacja miała

polegać na udostępnieniu powodowi przez Spółkę wskazanego w § 2 ust. 2 Umowy

konkretnego narzędzia online do rezerwacji i zakupu biletów kolejowych

zagranicznych, biletów lotniczych i miejsc hotelowych (T.), umożliwiającego

podejmowanie czynności określonych w tym postanowieniu. Umowa nie

wprowadzała natomiast innych wymagań dotyczących oprogramowania,

a w szczególności żaden jej zapis nie wskazywał, że oprogramowanie ma

uwzględniać możliwość limitów wydatków oraz ścieżkę akceptacji wydatków

u powoda zgodną z jego polityką podróży. Wymaganie takie wynikało jedynie ze

Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia. Skoro nie było sporne, że w terminach

określonych w § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 Umowy narzędzie T. zostało udostępnione

pracownikom powoda wraz z elektroniczną instrukcją obsługi, pozwana nie dopuściła

się opóźnienia z realizacją obowiązków wynikających z § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 Umowy.

II CSKP 255/23

5

Kara umowna zaś została zastrzeżona na wypadek opóźnienia w wykonaniu tylko

tych obowiązków, a nie ma podstaw do rozszerzającej wykładni § 6 ust. 7 Umowy,

zwłaszcza że art. 483 § 1 k.c. stanowi wyjątek od zasady, iż wysokość szkody

powinna być udowodniona. Sąd Apelacyjny zwrócił przy tym uwagę, że treść Umowy

została sformułowana jednostronnie przez profesjonalistę (pozwana nie miała

możliwości jej negocjowania), od którego należy wymagać szczególnej staranności

w zakresie redagowania postanowień umowy, a wątpliwości interpretacyjne winny

podlegać ścisłej wykładni, nie doprowadzając do uprzywilejowania powoda.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł powód, zaskarżając

go w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 483 i art. 66 k.c.

w związku z art. 139 ust. 1 i art. 140 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. -

Prawo zamówień publicznych (w dacie zawarcia Umowy tekst jednolity z 2017 r.,

poz. 1579 ze zm.; dalej – „p.z.p.”). Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i zmianę wyroku przez zasądzenie kwoty 179.500 zł wraz z bliżej

oznaczonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz zasądzenie kosztów

postępowania, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu

w Katowicach lub innemu sadowi równorzędnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzucanego naruszenia art. 483 i art. 66 k.c. w związku z art. 139 ust. 1 i art.

140 ust. 1 i 3 p.z.p. skarżący dopatrzył się w przyjęciu, że wyłącznie postanowienia

zawarte w treści Umowy stanowią podstawę do weryfikacji spełnienia wymagań

zamawianego dobra w kontekście nałożenia kary umownej za niedostarczenie go

w terminie. Jego zdaniem stanowisko takie pozostaje w jawnej sprzeczności z art. 66

k.c. i art. 139 ust. 1 i 140 ust. 1 i 3 p.z.p., z których wynika, że integralną częścią

umowy są SIWZ, opis przedmiotu zamówienia oraz oferta składana przez oferenta.

Ponadto Sądy nie powinny ograniczać się do samej nazwy narzędzia bez

wymaganych funkcjonalności opisanych w tym samym paragrafie (§ 2 ust. 2 pkt 1

Umowy) oraz w załączniku nr 1 Umowy, w którym określono, że narzędzie online

z założenia ma być dedykowaną, spersonalizowaną platformą odzwierciedlającą

ścieżki akceptacji wydatków, możliwości wprowadzenia limitów na poszczególne

II CSKP 255/23

6

usługi oraz pozwoli na nadawanie konkretnych uprawnień użytkownikom

odzwierciedlające strukturę organizacyjną Zamawiającego - powoda. Tymczasem

narzędzie T. nie było zgodne z SIWZ, nie umożliwiało spersonalizowania

uwzględniającego ścieżkę akceptacji wydatków u powoda ani wprowadzenia limitów

na poszczególne usługi zgodnych z zasadami polityki podróży obowiązujących

u powoda. Narzędzie online nie pozwalało na nadawanie konkretnych uprawnień

użytkownikom odzwierciedlających strukturę organizacyjną powoda tj. użytkownik-

podróżny, administrator (generowanie raportów, wprowadzanie limitów na

poszczególne usługi itp.). W ocenie skarżącego naruszenie art. 483 k.c. polegało na

uznaniu, że w przypadku kary zastrzeżonej na wypadek niedostarczenia określonego

świadczenia umownego w postaci oprogramowania (narzędzia), dostarczenie innego

świadczenia przewidzianego umową sanuje niezrealizowanie zobowiązania

umownego zagrożonego karą i zwalania od obowiązku zapłaty kary umownej. Powód

zwrócił też uwagę, że wykonanie zobowiązania polegającego na dostarczeniu

biletów i rezerwacji miejsc noclegowych zabezpieczała kara umowna opisana w § 6

ust. 1 Umowy, a nie w jej § 6 ust. 7.

Argumentacja powoda w części, w jakiej wytyka Sądowi błędną wykładnię

Umowy, oparta jest na niewłaściwie sformułowanym zarzucie art. 66 k.c., bez

wskazania konkretnego paragrafu, podczas gdy wykładni umów dotyczy art. 65 § 2

k.c. Już z tego względu zarzut te nie mógł zostać uwzględniony.

Niezależnie od tego trzeba zwrócić uwagę, że przyjęta przez Sądy ścisła

wykładnia § 6 ust. 7 w związku z § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 Umowy nie nasuwa zastrzeżeń.

Skarżący ma wprawdzie rację, że postanowienia SIWZ, opisu przedmiotu

zamówienia (por. § 1 ust. 3 Umowy) oraz oferta nie są obojętne dla określenia

obowiązków wykonawcy zamówienia, jednakże czym innym jest określenie treści

zobowiązań strony, a czym innym zastrzeżenie kary umownej za nienależyte

wykonanie (np. opóźnienie w wykonaniu) ściśle określonego zobowiązania, kara ta

bowiem może zabezpieczać wykonanie zobowiązania w węższym albo szerszym

zakresie, stosownie do woli stron. Powód zaś w istocie wiąże naruszenie

zobowiązania przez Spółkę (opóźnienie) nie tyle z naruszeniem obowiązków

określonych bezpośrednio w § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 Umowy, ile z naruszeniem

obowiązków wynikających z SIWZ, opisu przedmiotu zamówienia oraz oferty (brak

II CSKP 255/23

7

możliwości spersonalizowania uwzględniającego ścieżkę akceptacji wydatków

u powoda, wprowadzenie limitów na poszczególne usługi zgodnych z zasadami

polityki podróży obowiązujących u powoda oraz nadawanie konkretnych uprawnień

użytkownikom odzwierciedlających strukturę organizacyjną powoda), które nie

znalazły jednoznacznego odzwierciedlenia w treści tych postanowień oraz § 6 ust. 7

Umowy. Zważywszy ponadto – co trafnie dostrzegł Sąd Apelacyjny – że to powód

jednostronnie formułował postanowienia Umowy, negatywnych następstw

niejasności tych postanowień, w tym braku ich synchronizacji z opisem realizacji

zamówienia, nie powinien przerzucać na drugą stronę Umowy (in dubio contra

proferentem).

Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak

w sentencji.

Władysław Pawlak

Roman Trzaskowski

Karol Weitz

(K.L.)

[r.g.]