Bank pytał o odsetki od kredytu frankowego. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

II CSKP 285/25

2

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację

pozwanego Banku od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 7 lipca 2022 r.

w zakresie ustalającym, że bliżej oznaczona umowa kredytu mieszkaniowego

zawarta w dniu 21 grudnia 2007 r. między powodami a pozwanym Bankiem jest

nieważna i zasądzającym od pozwanego Banku na rzecz powodów kwoty

120.631,52 zł oraz 19.319,15 CHF z bliżej oznaczonymi odsetkami ustawowymi za

opóźnienie.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

pozwany wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Jego

zdaniem w sprawie wystąpiła potrzeba wykładni przepisów prawnych, tj.: art. 3851 §

1 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, z art. 455, z art. 481 § 1 i 2 i z art.

410 § 2 k.c., wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów co do tego, czy

w przypadku stwierdzenia przez sąd powszechny, że określone postanowienia

umowne stanowią niedozwolone postanowienia, a w efekcie stwierdzenia

nieważności umowy i zasądzenia na tej podstawie zwrotu świadczeń dokonanych

przez konsumenta w wykonaniu umowy, odsetki od zasądzonych kwot powinny być

liczone: 1) od dnia uprawomocnienia się wyroku w sprawie, 2) od dnia wydania

orzeczenia przez sąd I instancji, 3) od dnia doręczenia przedsiębiorcy oświadczenia

konsumenta odnośnie odmowy sanowania postanowień abuzywnych, 4) od dnia

złożenia przez konsumenta oświadczenia odnośnie odmowy sanowania

postanowień abuzywnych, 5) od dnia doręczenia przedsiębiorcy reklamacji

konsumenta (wezwania do zapłaty)?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną

kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi

II CSKP 285/25

3

zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy

musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym,

w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są

wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego powołanie się na

przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania

przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść

i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze

stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że

mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się

z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz

publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym

zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym

rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu,

konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie,

że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15

października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK

269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV

CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Wątpliwość prawna wskazana przez pozwanego nie czyni zadość wskazanym

wymaganiom, gdyż została już wystarczająco wyjaśniona w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, uwzględniającym judykaturę Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej.

W wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank (Oświadczenie konsumenta)

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż w kontekście uznania

nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez

instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez

II CSKP 285/25

4

którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni

sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument

wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed

sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na

utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu,

że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej

umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża

zgodę na uznanie tej umowy za nieważną (pkt 56, 59, 65; por. też postanowienie

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 maja 2024 r., C-348/23, KCB

i MB przeciwko BNP Paribas Bank Polska S.A., pkt 35 i teza, gdzie wskazano, że art.

6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że

w kontekście stwierdzenia nieważności w całości zawartej z konsumentem przez

instytucję bankową umowy kredytu na zakup nieruchomości ze względu na to, że

umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej

obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego,

zgodnie z którą skutki prawne wiążące się ze stwierdzeniem nieważności owej

umowy w całości są uzależnione od spełnienia przez tego konsumenta warunku

zawieszającego, by ów konsument przed sądem krajowym złożył oświadczenie,

w drodze którego wskaże, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy

tego warunku, po drugie, że jest świadomy, z jednej strony, iż nieważność

wspomnianego warunku pociąga za sobą stwierdzenie nieważności umowy kredytu

na zakup nieruchomości, a z drugiej strony – skutków tego stwierdzenia nieważności,

oraz po trzecie, że wyraża zgodę na stwierdzenie nieważności tej umowy). Oznacza

to, że o ile skuteczność wyrażenia przez konsumenta dobrowolnej i świadomej zgody

na niedozwolone postanowienia zależy od udzielenia mu wyczerpującej informacji

o jego sytuacji prawnej (w szczególności przez sąd), o tyle udzielenie tej informacji

nie może warunkować uwzględnienia jego żądań opartych na tezie o nieważności

umowy.

Wskazane rozstrzygnięcie Trybunału rzutuje na ocenę, od jakiej chwili

uzasadnione jest rozpoczęcie naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie

w spełnieniu świadczenia pieniężnego z tytułu nienależnego świadczenia

wynikającego z nieważności umowy kredytu na skutek abuzywności klauzul

indeksacyjnych. W wyroku z dnia 3 grudnia 2024 r. (II CKSP 1803/22, niepubl.) Sąd

Najwyższy wskazał, że z aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

II CSKP 285/25

5

Europejskiej wynika, iż możliwość żądania odsetek za opóźnienie powinna wiązać

się z żądaniem przez konsumenta zwrotu kwot zapłaconych w wykonaniu nieważnej

umowy i upływem terminu do zapłaty (por. wyrok z dnia 14 grudnia 2023 r., C-28/22,

Getin Noble Bank (Termin przedawnienia roszczeń restytucyjnych), pkt 71-72, 85-87

oraz postanowienie z dnia 8 maja 2024 r., C-424/22, Santander Bank Polska, pkt

37). Sąd Najwyższy wyjaśnił też, że nic innego nie wynika z uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21.

W szczególności nie wynika z niej w żadnej mierze, że możliwość wystąpienia przez

konsumenta z takim żądaniem zależy od prawomocnego stwierdzenia nieważności

albo złożenia przez niego „sformalizowanego” oświadczenia (por. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank

(Oświadczenie konsumenta), pkt 56-61, 65, gdzie wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7

ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż w kontekście uznania

nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez

instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez

którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni

sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument

wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed

sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, że nie wyraża zgody na utrzymanie

w mocy tego warunku, że jest świadomy, iż nieważność wspomnianego warunku

pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, i konsekwencji tego uznania

nieważności, i że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną; por. też

postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 maja 2024 r., C-

348/23, KCB i MB przeciwko BNP Paribas Bank Polska S.A., pkt 35 i teza).

W uchwale wskazano, że kredytodawca może żądać zwrotu swego świadczenia jako

nienależnego dopiero od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale

bezskuteczna. Chwilą tą jest odmowa potwierdzenia przez konsumenta klauzuli

abuzywnej (bez której umowa nie może obowiązywać) albo upływ rozsądnego

terminu do jej potwierdzenia, przy czym wystąpienie przez konsumenta - choćby

pozasądowo - z żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność

(nieważność) całej umowy, może być uznane za dorozumianą odmowę

potwierdzenia klauzuli i akceptację konsekwencji upadku umowy, prowadzącą do jej

trwałej bezskuteczności (nieważności). Wprawdzie zastrzeżono, że taka ocena jest

uzasadniona wtedy, gdy owemu żądaniu towarzyszy wyraźne oświadczenie

II CSKP 285/25

6

konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji, jednakże nie

oznaczało to, iż chodzi tu o jakieś „sformalizowane” oświadczenie przed sądem.

Wymaganiu temu czyniłoby zadość również proste oświadczenie, także

pozasądowe, że konsument jest świadomy konsekwencji upadku umowy i to nawet

– za czym przemawia zasada volenti non fit iniuria czy też akceptacja dla reguły

działania na własne ryzyko - przy założeniu, iż oświadczenie to nie odpowiada

rzeczywistości. Zważywszy ponadto, że w świetle aktualnego orzecznictwa

powołanie się przez konsumenta na nieważność umowy kredytu indeksowanego jest

dlań w praktyce niemal zawsze korzystne (choćby ze względu na brak obowiązku

zapłaty bankowi jakiegokolwiek innego świadczenia niż zwrot kapitału wypłaconego

z tytułu wykonania umowy kredytu oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia

wezwania do zapłaty – por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia

15 czerwca 2023 r., C‑520/21, Bank M. (Skutki uznania umowy za nieważną), pkt 78-

82, 84, teza, oraz postanowienia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia

11 grudnia 2023 r., C-756/22, Bank Millennium, pkt 29, teza, i z dnia 12 stycznia

2024 r., C-488/23, Naniowski, pkt 24-25, teza), a tym samym ryzyko związane

z błędną oceną tej kwestii i ewentualnymi próbami uchylenia się od skutków błędnej

decyzji jest znikome, można przyjąć co najmniej domniemanie, iż żądając zwrotu

świadczeń spełnionych na podstawie takiej nieważnej umowy, kredytobiorca-

konsument dysponuje informacjami niezbędnymi dla oceny swej decyzji. Oznacza

to, przynajmniej co do zasady, że już samo wystąpienie przez konsumenta - choćby

pozasądowo - z żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność

(nieważność) całej umowy, stanowi dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli

i akceptację konsekwencji upadku umowy, prowadząc do jej trwałej bezskuteczności

(nieważności).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i art. 20 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania

spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub

indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r., poz. 985), Sąd

Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

(K.L.)

II CSKP 285/25

7

[SOP]