Skarga banku na nieważność kredytu budowlanego w CHF oddalona

II CSKP 304/23

2

Wyrokiem z 5 lutego 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził

nieważność umowy kredytu budowlanego w walucie wymienialnej (CHF) zawartej

pomiędzy J. N. i M. N. a Bank S.A. w W., opierając się na następujących ustaleniach

istotnych dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej:

Z przyjętych ustaleń faktycznych, wynika, że 27 czerwca 2008 r. między

powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego została zawarta umowa o kredyt

budowlany w walucie wymienialnej na kwotę 93 000,49 CHF na okres do 28 czerwca

2038 r., przeznaczony na finansowanie dokończenia budowy domu mieszkalnego

jednorodzinnego. Kwota kredytu miała być wypłacona w złotych przy zastosowaniu

kursu kupna waluty obowiązującego w banku w chwili wypłaty. Oprocentowanie

kredytu wynosiło w dniu zawarcia niniejszej umowy 4,3733% w stosunku rocznym

i miało być zmienne, ustalane w oparciu o stopę referencyjną 6M LIBOR. Spłata

kredytu następowała w złotych. Zmiana kursu waluty wpływała na wysokość salda

kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej. Również odsetki, prowizje oraz opłaty

naliczane były w walucie kredytu i podlegały spłacie w złotych, przy zastosowaniu

kursu sprzedaży walut obowiązującego w banku w chwili sprzedaży.

Uznając powództwo za uzasadnione, Sąd Okręgowy stwierdził ziszczenie się

przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. i przyjął, że postanowienia umowy dotyczące

waloryzacji kwoty kredytu, waloryzacji rat kredytu i przesłanek zmiany wysokości

oprocentowania stanowiły klauzule abuzywne. Powodowie w relacjach z pozwanym

byli konsumentami, a sporne postanowienia umowy można uznać za postanowienia

określające główne świadczenia stron umowy. Postanowienia te nie zostały

sformułowane w sposób jednoznaczny. Sąd zwrócił uwagę, że kwestionowane

klauzule dotyczyły sposobu spełnienia przez kredytobiorców świadczenia w postaci

wypłaty kwoty kredytu, zaś w przypadku ich pominięcia strony nie mogłyby spełnić

swoich świadczeń głównych. Postanowienia dotyczące CHF nie były w ocenie Sądu

zrozumiałe pod względem ekonomicznym, powodowie nie mieli bowiem możliwości

ustalenia, na jaką kwotę zaciągnęli kredyt i jaką kwotę będą musieli spłacić. Nie znali

także mechanizmu ustalania kursu CHF przez bank i nie mogli go kontrolować, co

naruszało równowagę stron. Za abuzywne Sąd uznał także postanowienia dotyczące

przesłanek zmiany wysokości oprocentowania, a katalog czynników pozwalających

pozwanemu dokonać zmiany był na tyle szeroki, że taka zmiana dopuszczalna była

II CSKP 304/23

3

w każdym czasie, w dowolny sposób i o dowolną wartość. Sąd zwrócił ponadto

uwagę, że zawarta między stronami umowa była zgodna z wzorcem umowy, który

nie podlegał negocjacjom i zmianom. Fakt, że zakwestionowane postanowienia

określały główne świadczenia stron, sprawia, iż utrzymanie umowy było obiektywnie

niemożliwe ze względu na niemożność ustalenia jej minimalnej treści. Wykonywanie

umowy w takiej formie było ponadto sprzeczne ze zgodnym zamiarem stron. Strony

zamierzały bowiem zawrzeć umowę kredytu waloryzowanego z oprocentowaniem

zmiennym, a nie umowę kredytu złotowego z oprocentowaniem stałym.

Wyrokiem z 11 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację

pozwanego banku, podzieliwszy ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji. Sąd odwoławczy zauważył, że strony nadal formalnie łączy

stosunek prawny o charakterze ciągłym, powstały na skutek zawarcia umowy

kredytu, wraz ze wszystkimi obowiązkami i obciążeniami wynikającymi z treści tego

stosunku. Dlatego powodowie, kwestionując istnienie tego stosunku, pozostają

w stanie niepewności prawnej, której zniesienia domagają się poprzez żądanie

ustalenia jego nieistnienia (nieważności zawartej umowy). Wykazali zatem interes

prawny w formułowaniu powództwa na podstawie art. 189 k.p.c.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany bank,

zarzucając naruszenie art. 3271 § 1 pkt 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez brak

sprecyzowania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy prawnej

rozstrzygnięcia o oddaleniu apelacji, a także naruszenie następujących przepisów

prawa materialnego:

- art. 189 k.p.c. w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy

– Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a

oraz art. 75b Prawa bankowego poprzez ustalenie nieważności umowy pomimo

braku interesu prawnego po stronie powodów;

- art. 3851 § 1 zd. 1 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. i art. 69 ust. 1 Prawa bankowego

poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli

stron;

- art. 3851 § 1 i art. 3852 k.c. poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni pojęcia

rażącego naruszenia interesu konsumenta;

II CSKP 304/23

4

- art. 3851 § 2 w zw. z art. 58 § 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie

skutkujące ustaleniem nieważności umowy;

- art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG poprzez

uznanie niektórych postanowień umowy za niewiążące, a na skutek ich eliminacji

z tekstu umowy – całej spornej umowy za nieważną pomimo braku odebrania

bezpośrednio od powodów uprzedniego oświadczenia o świadomości konsekwencji

związanych z ustaleniem nieważności umowy;

- art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, art. 41 Prawa

wekslowego, art. 2 ust. 3 Prawa dewizowego oraz art. 58 § 3 k.c. poprzez ich

niezastosowanie.

W konsekwencji skarżący wniósł m.in. o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania, a także

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie domagali się m.in. jej

oddalenia i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż niezasadne okazały się

podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania

dotyczące rzekomych mankamentów uzasadnienia zaskarżonego

wyroku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że naruszenie

przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia (aktualnie

uregulowanych w art. 3271 k.p.c. i art. 387 § 21 k.p.c.) jedynie wyjątkowo może

stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek

uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie

poddaje się kontroli kasacyjnej (m.in. wyroki SN: z 29 września 2022 r.,

II CSKP 147/22; z 24 września 2020 r., IV CSK 32/19; z 2 czerwca 2011 r.,

I CSK 581/10; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 118;

z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 7 października 2005 r., IV CK 122/05).

W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwala w pełni

II CSKP 304/23

5

ustalić motywy, którymi kierował się Sąd Apelacyjny przy wydawaniu

rozstrzygnięcia. Z treści rozważanego zarzutu wynika, że to właśnie te motywy,

w szczególności nawiązanie do określonego orzecznictwa z pominięciem innych

judykatów, są przez skarżących kwestionowane. Zarzucane uchybienie w istocie

dotyczy zatem wykładni i zastosowania prawa materialnego, nie zaś braków

uniemożliwiających poznanie motywów rozstrzygnięcia.

Kolejno, należy dostrzec, iż w ostatnich latach do Sądu Najwyższego trafiło

wiele spraw odnoszących się do problemów prawnych opisanych w skardze

kasacyjnej przez skarżącego. W konsekwencji ukształtowała się linia orzecznicza,

uwzględniająca bogaty dorobek judykatury Trybunału Sprawiedliwości UE. Rozwój

orzecznictwa na temat tzw. „kredytów frankowych” osiągnął swoje apogeum

25 kwietnia 2024 r. powzięciem przez SN w składzie całej Izby Cywilnej uchwały

III CZP 25/22, mającej moc zasady prawnej ex lege (art. 87 ustawy o SN).

W uchwale SN podsumował dotychczasową linię orzeczniczą, przyjmując że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne

roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

II CSKP 304/23

6

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej izby SN jest

możliwe tylko poprzez wydanie kolejnej uchwały w analogicznym składzie

(art. 88 ustawy o SN), co do dnia rozpoznawania skargi kasacyjnej w niniejszej

sprawie nie nastąpiło.

Zarzuty procesowe, jak i materialnoprawne podniesione w skardze kasacyjnej,

w świetle stanowiska Izby Cywilnej SN wyrażonego w uchwale z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22, nie mogły więc odnieść pożądanego przez skarżącego skutku.

Przyglądając się treści sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej, trzeba bowiem

wskazać, że postanowienia umowy stron niewątpliwie miały charakter abuzywny, nie

było możliwości jej dalszego trwania po wyeliminowaniu tych postanowień (w tym

zastąpienia wyeliminowanych klauzul abuzywnych przepisami prawa krajowego

o charakterze dyspozytywnym), tak jak i nie nastąpiło naruszenie prawa

materialnego co do sposobu rozliczenia stron. Powodowie mieli też interes prawny

w żądaniu ustalenia nieważności zawartej umowy.

Rozstrzygnięcie Sądów meriti dostrzega wszystkie wynikające z tego

konsekwencje i jest w tym zakresie poprawne. Nie doszło więc w sprawie do

naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Trzeba dodać, że podobne sprawy dotyczące zarzutów pozwanego w sporze

z innymi osobami były już niejednokrotnie przedmiotem rozważań Sądu

Najwyższego, który analogiczne skargi kasacyjne pozwanego wiele razy już oddalał

(np. wyroki SN: z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23; z 14 lutego 2025 r.,

II CSKP 935/23, czy z 18 lipca 2025 r., II CSKP 84/23). Sąd Najwyższy w obecnym

składzie nie widzi jakichkolwiek wystarczających powodów by rozstrzygnięcie

niniejszej sprawy miałoby być odmienne.

II CSKP 304/23

7

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 oddalił skargę

kasacyjną. O kosztach postępowania orzekł zaś na zasadach wynikających

z art. 98 k.p.c.

[a.ł]

Mariusz Załucki

Marcin Krajewski

Kamil Zaradkiewicz