Kredyt frankowy: SN cofnął przyjęcie skargi banku po nowej ustawie

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r., poz. 985), w sprawach o roszczenia związane

z zawartą z konsumentem: umową kredytu denominowanego lub indeksowanego do

franka szwajcarskiego lub umową pożyczki hipotecznej denominowanej lub

indeksowanej do franka szwajcarskiego, w których stroną jest konsument,

a w których przed dniem wejścia w życie tej ustawy przyjęto do rozpoznania skargę

kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu

do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli

w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone

w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania skargi

kasacyjnej pozwanego Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. (poprzednio Bank

spółka akcyjna z siedzibą w W.) od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 6

września 2023 r.

II CSKP 34/25

3

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

oraz na oczywistą zasadność wniesionej skargi.

Odnosząc się do przesłanki przedsądu w postaci występowania w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego należy dostrzec, że zgodnie z utrwalonym

poglądem judykatury Sądu Najwyższego przedstawienie okoliczności

uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące

w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu tego zagadnienia

i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej (por.

postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia

11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,

na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji

jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, niepubl.).

Skarżący w skardze podniósł jako istotne zagadnienie prawne potrzebę

rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kwestii sprowadzających się do pytań:

„Czy istnieje prawna możliwość wydzielenia z Klauzuli Indeksacyjnej

(rozumianej jako klauzula przeliczeniowa, w znaczeniu podstawy określenia

zobowiązania kredytowego oraz jako klauzula waloryzacyjna przy określaniu

wysokości zobowiązań z tytułu spłaty poszczególnych rat kredytu części abuzywnej

powstałej w związku ze stosowaniem do Klauzuli Indeksacyjnej Klauzuli Kursowej

(uznanej za abuzywną), a co za tym idzie utrzymanie w mocy umowy kredytu, po

II CSKP 34/25

4

wyeliminowaniu z niej tych części postanowień uznanych za abuzywne, jako zgodnej

w pozostałej części z przepisami prawa krajowego?”

„Czy dopuszczalne i skuteczne jest podniesienie przez pozwanego

nieuznającego powództwa w zakresie roszczenia o ustalenie nieistnienia umowy

kredytu indeksowanego - w ramach kaskadowej linii obrony - zarzutu potrącenia

swojej wierzytelności na wypadek ustalenia nieistnienia stosunku prawnego

z powodu nieważności całej Umowy kredytu przez sąd badający sprawę, w tym

w szczególności przy uwzględnieniu zagadnienia czy zgłoszony w toku sprawy

procesowy zarzut potrącenia - oparty o dyspozycję art. 2031 k.p.c. - wywiera

jednocześnie skutki o charakterze materialnoprawnym i procesowym bez

konieczności składania jakiegokolwiek dodatkowego oświadczenia o potrąceniu

o charakterze materialnoprawnym, a także zagadnienia odnoszącego się do

momentu postawienia w stan wymagalności roszczenia restytucyjnego pozwanego

banku (o zwrot wypłaconego kapitału) istniejącego względem powoda, stanowiącego

podstawę zgłaszanego zarzutu potrącenia, wynikającego z ustalenia nieistnienia

stosunku prawnego z powodu nieważności całej Umowy kredytu, przy uwzględnieniu

tzw. teorii bezskuteczności zawieszonej, o której mowa w uchwale 7 sędziów SN

z dnia 7 maja 2021, sygn. akt. III CZP 6/21 ?”

Sformułowane przez skarżący bank w skardze kasacyjnej wątpliwości prawne

zostały rozstrzygnięte w obecnie już ugruntowanym orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz Sądu Najwyższego.

Wyjaśniono w nim, że określenie wysokości świadczenia z tytułu zwrotu

kredytu obciążającego konsumenta z odwołaniem do tabel kursów walut obcych

ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest

nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób

obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, narusza równorzędność stron,

w związku z czym tego rodzaju postanowienia umowne mają charakter niedozwolony

w rozumieniu art. 3851 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I

CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 27

lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,

Nr 2, poz. 20; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, z 24 lutego 2022 r., II CSKP

45/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z 17 lipca 2026 r., II CSKP 1020/23).

Klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie

II CSKP 34/25

5

kredytobiorcy w rozumieniu art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c., a zatem podlegają

kontroli, jeśli nie zostały sformułowane w jednoznaczny sposób (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20;

z 4 kwietnia 2019 r., I CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 21 czerwca

2021 r., I CSKP 55/21, z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22, oraz z 19 maja 2026 r., II

CSKP 38/24). Postanowienia umowne są wyrażone prostym i zrozumiałym językiem,

gdy umowa przedstawia w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do

którego odnosi się dane postanowienie, umożliwiając konsumentowi orientację,

w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, co do wypływających dla niego z tej

umowy konsekwencji ekonomicznych (zob. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r., C-

186/16; z 3 października 2019 r., C-260/18 oraz z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13;

wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22).

Również wątpliwości dotyczące oceny klauzul indeksacyjnych czy

spreadowych (czy określają główne świadczenia stron, czy podlegają kontroli pod

kątem abuzywności, czy mogą być zastąpione innymi unormowaniami, w tym

wynikającym z art. 358 § 2 k.c. albo z art. 24 ust. 3 ustawy o NBP, czy przyjęcie, że

ich abuzywność powoduje upadek umowy, jest nieproporcjonalne, czy niezwiązanie

klauzulą spreadu pociąga za sobą również niezwiązaniem konsumenta klauzulą

ryzyka walutowego) nie uwzględniają wystarczająco dotychczasowego orzecznictwa

Sądu Najwyższego, biorącego pod uwagę judykaturę Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, w którym wyjaśniono już, że zamieszczone w umowie kredytu

waloryzowanego kursem waluty obcej klauzule ryzyka walutowego (rozumianego

jako ryzyko zmiany kursu waluty w trakcie obowiązywania umowy) oraz klauzule

kursowe (rozumiane jako wynikające z umowy uprawnienie do ustalania kursu

przeliczeniowego waluty z odwołaniem się do tabel kursowych banku) określają

główne świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz.

20, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z dnia 24 lutego 2022 r., II

CSKP 45/22, niepubl. oraz z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i tam

przywoływane orzecznictwo krajowe i unijne; por. też co do klauzuli ryzyka

kursowego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca

2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal Finance, pkt 56). Nie budzi też

II CSKP 34/25

6

wątpliwości, że klauzule indeksacyjne mogą być kontrolowane pod kątem

abuzywności, przy czym jednolicie uznaje się, iż określenie wysokości należności

obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie

przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne,

pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron,

w związku z czym jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia

2016 r., I CSK 1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK

285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl., z 24 października

2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, niepubl., z 27

lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP

2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl., z 29 października

2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Glosa 2020,

nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z 24 lutego 2022 r., II

CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl. i z 27 maja 2022

r., II CSKP 314/22, niepubl.). Silne oparcie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego, uwzględniającym także zasadę proporcjonalności, ma też stanowisko,

że bez spornych klauzul przeliczeniowych umowa nie może nadal obowiązywać,

gdyż wyeliminowanie tych klauzul prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal

chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz.

20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II

CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,

niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.,

z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP

1487/22, niepubl. i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl.).

Sąd Najwyższy zwracał też już uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka

walutowego i klauzuli spreadowej oraz wskazywał na przesłanki stwierdzenia

abuzywności klauzul ryzyka walutowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27

II CSKP 34/25

7

listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22,

niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II

CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 28

października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8 listopada

2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22,

niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 8 marca 2023 r.,

II CSKP 1095/22, niepubl., z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22, niepubl.,

z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).

Jeżeli chodzi o wątpliwość dotyczącą wykładni art. 498 k.c. oraz art. 499 k.c.

w zw. z art. 2031 k.p.c. i w zw. z art. 455 k.c. co do kwestii dopuszczalności

i skuteczności podniesienia przez pozwanego nieuznającego powództwa w zakresie

roszczenia o ustalenie nieistnienia umowy kredytu indeksowanego - w ramach

kaskadowej linii obrony - zarzutu potrącenia swojej wierzytelności na wypadek

ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, a także zagadnienia odnoszącego się do

momentu postawienia w stan wymagalności roszczenia restytucyjnego pozwanego

banku – częściowo zostały one sformułowane w oderwaniu od ustaleń faktycznych

i ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Z motywów

zaskarżonego orzeczenia wynika bowiem, że Sądy meriti opowiedziały się za

poglądem o dopuszczalności złożenia przez pozwanego ewentualnego zarzutu

potrącenia na wypadek uwzględnienia żądania powodów, uznały jednak, że

oświadczenie o potrąceniu, nie zostało poprzedzone wezwaniem powodów do

zapłaty kwoty objętej następnie oświadczeniem o potrąceniu, a skoro roszczenie

banku było niewymagalne, nie mogło być ono skutecznie przedstawione do

potrącenia.

Przypomnieć należy, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dopuszczalne jest i nie stanowi zakazanego potrącenia pod warunkiem

dokonanie przez pozwanego ewentualnego potrącenia swej wzajemnej

wierzytelności, tj. potrącenia jej tylko na wypadek, gdyby objęta żądaniem pozwu

wierzytelność, którą kwestionuje, została uznana przez sąd za uzasadnioną (por.

wyroki Sądu Najwyższego z 22 listopada 1968 r., I CR 538/68, OSNCP 1969, Nr 11,

poz. 204 i z 1 grudnia 1961 r., 4 CR 212/61, OSPiKA 1962, Nr 11, poz. 293). W takim

wypadku nie dochodzi do uznania powództwa. W oświadczeniu o potrąceniu

II CSKP 34/25

8

właściwym mieści się uznanie własnego roszczenia wobec osoby, do której jest ono

skierowane w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 2 k.c., tj. tylko w sensie materialnym (zob.

wyroki Sądu Najwyższego z 9 listopada 2011 r., II CSK 70/11 i z 5 października

2018 r., I CSK 629/17).

Jak wyjaśniono w orzecznictwie, do skuteczności potrącenia konieczne jest

istnienie i wymagalność obu potrącanych wierzytelności (art. 498 § 1 k.c.) a także

nieprzedawnienie żadnej z nich w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe (art. 502

k.c.). Wierzytelność jest wymagalna w rozumieniu art. 498 § 1 k.c. w terminie

wynikającym z art. 455 k.c. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 5 listopada 2014 r.,

III CZP 76/14, OSNC 2015, nr 7-8, poz. 86). W odniesieniu do zagadnienia

wymagalności wzajemnych roszczeń zwrotnych wskutek nieważności umowy

kredytu w orzecznictwie TSUE wskazano, że razie stwierdzenia nieważności umowy

kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, konsument jest

uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych

przez konsumenta w wykonaniu tej umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu

upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania tego

zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego

świadczenia (zob. wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r., C 28/22, Getin Noble Bank,

ECLI:EU:C:2023:992,). Powstanie stanu wymagalności roszczenia o zwrot

świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy oraz stanu opóźnienia

w realizacji tego roszczenia przez zobowiązanego, nie jest uzależnione od

stanowiska konsumenta co do braku jego zgody na dalsze obowiązywanie umowy

zawierającej klauzule abuzywne (zob. wyrok TSUE z dnia 7 grudnia 2023, C-140/22,

mBank, ECLI:EU:C:2023:965). Przedsiębiorcy – w przypadku nieważności umowy

kredytowej – przysługuje roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego konsumentowi

w wykonaniu tej umowy z odsetkami za opóźnienie od dnia wezwania konsumenta

przez bank do zapłaty (zob. wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 r., C-520/21 oraz

postanowienie TSUE z 11 grudnia 2023 r., C-756/22). Do powstania roszczenia

zwrotnego (restytucyjnego) jest zatem konieczne wezwanie dłużnika do spełnienia

świadczenia, a zatem doprowadzenie przez wierzyciela do stanu wymagalności

własnej wierzytelności. W konsekwencji profesjonalny uczestnik obrotu prawnego,

jakim jest bank, musi dać jasny wyraz temu, że jego oświadczenie zmierza zarówno

do postawienia przysługującej mu wierzytelności w stan wymagalności, jak i do

II CSKP 34/25

9

przedstawienia jej do potrącenia z wierzytelnością konsumenta (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 29 kwietnia 2025 r., II CSKP 704/23).

Z tych powodów, podniesione kwestie nie mogą stanowić istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Skarżący w skardze kasacyjnej nie wykazał także występowania innej

przesłanki przedsądu w postaci oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.). Pozwany nie wykazał, że zastosowanie powołanych w podstawach skargi

przepisów, których naruszenie miałoby wskazywać na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej, było – w okolicznościach sprawy – oczywiście błędne lub doprowadziło

do tego, że zaskarżone orzeczenie jest oczywiście nieprawidłowe.

W judykaturze Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że oczywista

zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka

w szczególności istnieje wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które

powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty oczywiście uzasadniają

wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba, że oczywiste jest to, co

jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań

lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym,

rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących

w praworządnym państwie, widocznym na pierwszy rzut oka, bez konieczności

przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08, nie publ.).

We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący powołując się na

przesłankę objętą art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., wskazał, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, ponieważ Sądy orzekające w sprawie błędnie ustaliły, że

umowa kredytu na cele mieszkaniowe łącząca powodów i pozwanego jest nieważna,

mimo iż powodowie wnosili o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego

z umowy kredytu na cele mieszkaniowe, co stanowi orzeczenie ponad żądanie

pozwu (stwierdzenie nieważności umowy nie mieści się w ramach dyspozycji art. 189

k.p.c.). Tak sformułowane przez powodów żądanie pozwu dotyczy tylko zarzutu

nieważności umowy z mocy prawa (naruszenia norm bezwzględnie

obowiązujących), a nie żądania powstającego wskutek stwierdzenia abuzywności

II CSKP 34/25

10

niektórych postanowień umowy kredytu (naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art.

187 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 58 k.c.).

Według skarżącego, oczywista zasadność skargi wynika także z faktu, że

sądy orzekające błędnie ustaliły nieważność umowy kredytu wskutek abuzywności

postanowień umownych i braku możliwości zastąpienia niedozwolonych

postanowień obiektywnym (niezależnym od Banku) kursem waluty, czy też

przepisem dyspozytywnym normy art. 358 § 2 k.c., podczas gdy postanowienia

spornej umowy kredytu umożliwiające pozwanemu ustalenie tabel kursów kupna

i sprzedaży walut na zasadach rynkowych w ramach uprawnień wynikających

z przepisów prawa bankowego przyznających bankowi autonomię w zakresie

określania kursów walut stosowanych przezeń w rozliczeniach z klientami nie mogą

zostać uznane za abuzywne, gdyż stanowi to bezpodstawne nadmierne ograniczenie

swobody działalności gospodarczej banku, albowiem zasady ustalania kursów walut

przez pozwanego są zgodne z rekomendacjami KNF dotyczącymi dobrych praktyk

ostrożnego i stabilnego zarządzania bankami, a nadto zasady ustalania kursu

średniego przez Narodowy Bank Polski są analogiczne do zasad ustalania kursów

przez pozwanego, co prowadziłoby do uznania, iż postanowienia regulujące zasady

ustalania kursu średniego NBP również są abuzywne (naruszenie art. 3851 § 1 i 2

k.c. w zw. z art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji

i konsumentów w zw. z art. 5 ust. 2 pkt. 7, art. 111 ust. 1 pkt 4, art. 137 ust. 1 pkt 5

ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe w zw. z § 2 ust. 2

Uchwały Zarządu Narodowego Banku Polskiego z dnia 23 września 2002 roku

w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut obcych w zw.

z art. 20 oraz 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku).

W ocenie skarżącego Sądy orzekające w sprawie błędnie nie uwzględniły

zgłoszonego przez pozwanego w sposób skuteczny i prawidłowy w odpowiedzi na

pozew zarzutu zatrzymania swojej wierzytelności na wypadek bezwzględnej

nieważności/ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego ze spornej

umowy – dopuszczalne i skuteczne jest bowiem podniesienie przez pozwanego

nieuznającego powództwa w zakresie roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku

prawnego wynikającego z umowy kredytu indeksowanego - w ramach kaskadowej

linii obrony; zgłoszony w toku sprawy procesowy zarzut zatrzymania wywiera

jednocześnie skutki o charakterze materialnoprawnym i procesowym bez

II CSKP 34/25

11

konieczności składania jakiegokolwiek dodatkowego oświadczenia o charakterze

materialnoprawnym, a nadto roszczenie pozwanego stało się wymagalne

z momentem poinformowania przedsiębiorcy przez konsumenta

o wyrażeniu/odmowie wyrażenia zgody na związanie niedozwolonym

postanowieniem (naruszenie art. 496 k.c. oraz art. 497 k.c.).

W ocenie skarżącego sądy orzekające w sprawie błędnie zasądziły na rzecz

powodów dochodzoną przez nich kwotę - powodowie na mocy aneksu do umowy

kredytu rozpoczęli spłatę zadłużenia bezpośrednio w walucie indeksacji, uiścili na

rzecz banku kwotę wyrażoną w CHF, a następnie żądali zwrotu na drodze

postępowania sądowego wpłaconych przez siebie kwot, które to roszczenie zostało

uwzględnione przez sądy orzekające, uzyskując z tego tytułu korzyść majątkową

w postaci różnicy pomiędzy równowartością kwoty w PLN przeznaczoną na nabycie

CHF wykorzystywanych na spłaty dokonywane w trakcie realizacji umowy kredytu,

a wartością równowartości w PLN zasądzonej kwoty w CHF z dnia realizacji przez

bank wyroku, bezpodstawnie się wzbogacając kosztem pozwanego banku, a zatem

nie sposób uznać, iż dokonane przez Sądy orzekające w sprawie rozliczenie spornej

umowy kredytu dokonane zostało w sposób prawidłowy w ramach reżimu zwrotu

świadczeń nienależnych (naruszenie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art.

3851 § 1 i 2 k.c.).

Skarżący nie wykazał tak rozumianej oczywistej wadliwości zaskarżonego

wyroku.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wypowiedziano się jednolicie za

istnieniem interesu prawnego konsumenta w żądaniu przez niego ustalenia

nieważności umowy kredytu (ściślej ustalenia nieistnienia wynikającego z niej

stosunku prawnego kredytu – zob. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego z 17

grudnia 1993 r., III CZP 171/93, OSNCP 1994, nr 7-8, poz. 149 i z 20 października

2015 r., III CZP 27/15, OSNC 2016, Nr 3, poz. 31, uchwały Sądu Najwyższego z 23

września 2010 r., III CZP 57/10, OSNC 2011, Nr 2, poz. 14 i z 15 września 2020 r.,

III CZP 87/19, OSNC 2021, Nr 2, poz. 11 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 2 lipca

2015 r., V CSK 640/14; z 2 lutego 2006 r., II CK 395/05; z 25 lutego 2022 r., II CSKP

87/22; z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22; z 6 listopada 2015 r., II CSK 56/15, z 17

lutego 2016 r., III CSK 148/15, z 10 maja 2021 r., I CSKP 64/21, OSNC 2022, Nr 3,

poz. 28 oraz z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22). Dominuje również stanowisko,

II CSKP 34/25

12

że sformułowanie żądania jako zmierzającego do ustalenia (stwierdzenia)

nieważności lub nieistnienia czynności prawnej (umowy) stanowi często stosowany,

ale niezbyt precyzyjny skrót myślowy, utożsamiający zdarzenie prawne mające być

źródłem stosunku prawnego z tym stosunkiem; żądanie takie należy kwalifikować

w drodze jego wykładni jako zmierzające do ustalenia nieistnienia stosunku

prawnego, który miałby wynikać z tej czynności prawnej, a okoliczności, które są

powoływane jako motywacja dla twierdzenia o nieważności lub nieistnieniu czynności

prawnej (umowy) - jako jego podstawę faktyczną (por. np. uchwały Sądu

Najwyższego z 23 września 2010 r., III CZP 57/10, OSNC 2011, Nr 2, poz. 14 i z 15

września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021, Nr 2, poz. 11 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z 6 listopada 2015 r., II CSK 56/15, z 17 lutego 2016 r., III CSK 148/15,

z 10 maja 2021 r., I CSKP 64/21, OSNC 2022, Nr 3, poz. 28, z 20 czerwca 2022 r.,

II CSKP 701/22 i z 27 marca 2026 r., II CSKP 832/24).

Również w wywodach powołujących się na mającą wynikać z przepisów

prawa bankowego autonomię banków w zakresie określania kursów walut

stosowanych przezeń w rozliczeniach z klientami, co miałoby skutkować

niemożliwością uznania tych postanowień za abuzywne, jako bezpodstawne

nadmierne ograniczenie swobody działalności gospodarczej banków, skarżący

pominął utrwalone już orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące przesłanek, jakie

muszą być spełnione, aby można było przyjąć, że konsument został należycie

poinformowany o ryzyku walutowym związanym z zaciągnięciem kredytu

indeksowanego do waluty obcej czy denominowanego w tej walucie (por. wyroki

Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22). Kredytobiorca-konsument musi zostać

jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej

(szeroko rozumianego), ponosi przez cały okres obowiązywania umowy ryzyko

kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne

do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty, w której otrzymuje

wynagrodzenie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że ogólne

pouczenie konsumenta, iż wahania kursów waluty obcej, do której kredyt jest

denominowany/indeksowany, wpłyną na wysokość salda kredytu oraz wysokość raty

kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie krajowej, jest niewystarczające dla

stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy konsumentowi wystarczającej informacji.

Nawet przestrzeganie przez bank obowiązującego w dacie zawarcia umowy

II CSKP 34/25

13

standardu wynikającego z rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej

dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie

wydanej w 2006 r., nie wyklucza oceny, iż bank nie udzielił konsumentowi należytej

informacji, a ocena ta może przesądzać o nietransparentności klauzuli ryzyka

walutowego (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22,

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z 27 marca 2026 r., II CSKP 832/24).

W odniesieniu do podnoszonego przez skarżącego naruszenia art. 496 w zw.

z art. 497 k.c. wobec zakwestionowania przez Sąd Apelacyjny możliwości

podniesienia przez bank skutecznego zarzutu zatrzymania, zauważyć można, że

kwestia ta również była już rozważana w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Wyjaśniono w nim, że w sytuacji, w której wzajemne wierzytelności są wyrażone

w pieniądzu, uprawnienie do potrącenia (art. 498 i n. k.c.) należy postrzegać jako

dalej idące w zestawieniu z prawem zatrzymania, którego istota polega na

zabezpieczeniu wierzytelności przysługującej retencjoniście przed ewentualną

niewypłacalnością dłużnika (wierzyciela wzajemnego) przez uzależnienie spełnienia

własnego świadczenia od zaoferowania świadczenia przez wierzyciela wzajemnego.

Potrącenie realizuje bowiem m.in. funkcję egzekucyjną, prowadząc – w drodze

jednostronnej decyzji potrącającego i bez konieczności zaangażowania organów

państwa – do przymusowego zaspokojenia należności przysługującej

potrącającemu. W konsekwencji, w braku szczególnych okoliczności, których

wykazanie obciążałoby stronę podnoszącą zarzut zatrzymania, podważa to

legitymowany prawnie interes strony, która dysponując możnością wymuszenia

spełnienia świadczenia wzajemnego, z możliwości tej nie korzysta, lecz – powołując

się na potrzebę „zabezpieczenia” wierzytelności, którą może swobodnie

wyegzekwować – odmawia spełnienia świadczenia należnego kontrahentowi ze

skutkiem w postaci dalszego utrzymywania stanu niepewności między stronami.

Kwestia ta rysuje się szczególnie wyraźnie w razie nierównowagi majątkowej stron

stosunku prawnego, gdy dalsze pozostawanie w impasie mogłoby w istocie służyć

szykanowaniu strony słabszej, z uwagi na trudność w zaoferowaniu przez nią

świadczenia wzajemnego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2025 r., II

CSKP 545/23, z 12 grudnia 2025 r., II CSKP 646/23 i z 11 sierpnia 2026 r., II CSKP

405/24, postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2026 r., II CSKP 335/25).

II CSKP 34/25

14

W sprawach objętych zakresem zastosowania Dyrektywy Rady 93/13/EWG

z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (dalej jako „Dyrektywa 93/13"), przy ocenie zasadności zarzutu

zatrzymania, należy zawsze brać pod uwagę konieczność dokonywania przez sąd

krajowy, zgodnie z zasadą efektywności prawa Unii, wykładni przepisów prawa

krajowego zgodnej z przepisami dyrektywy unijnej, tak dalece, jak to jest tylko

możliwe (zob. wyroki TSUE z 13 listopada 1990 r., C-106/89 i z 27 marca 2019 r., C-

545/17). Stosownie do stanowiska TSUE, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13

należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni prawa

krajowego - co odnosi się również do art. 496 i 497 k.c. - zgodnie z którą w kontekście

stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawartej przez bank z konsumentem ze

względu na nieuczciwy charakter jej niektórych warunków, powołanie się przez bank

na prawo zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi

możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od banku ze

względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia abuzywności warunków

umownych, od równoczesnego zaofiarowania przez konsumenta zwrotu albo

zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od banku na podstawie

umowy kredytu, niezależnie od spłat dokonanych w wykonaniu tej umowy przez

konsumenta (por. wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, postanowienie TSUE

z 8 maja 2024 r., C-424/22, uzasadnienie przywołanej wyżej uchwały III CZP 126/22

oraz wyroki Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025 r., II CSKP 2231/22, z 11 marca

2025 r., II CSKP 617/23 i z 12 grudnia 2025 r., II CSKP 646/23).

W odniesieniu do podnoszonego przez skarżący bank naruszenia art. 410 § 1

k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c. i argumentu bezpodstawnego

wzbogacenia powodów wskutek wzrostu kursu CHF skarżący pomija, że

przedmiotem roszczenia restytucyjnego jest zwrot świadczenia rzeczywiście

spełnionego na rzecz banku, a nie historycznego złotowego kosztu pozyskania CHF.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23, niższy

kurs CHF w chwili zapłaty rat niż w chwili wezwania banku do zwrotu świadczenia

nie uprawnia banku do uzyskania korzyści z tej różnicy kosztem konsumentów.

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku nie pozwala na stwierdzenie, że skarga

kasacyjna w niniejszej sprawie jest we wskazanym wyżej rozumieniu oczywiście

uzasadniona.

II CSKP 34/25

15

Należy także zauważyć, że między twierdzeniem skarżącego, iż w sprawie

występuje istotne zagadnienia prawne oraz że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona zachodzi wewnętrzna sprzeczność. Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 25 kwietnia 2008 r., III CSK 64/08 (nie publ.) wyjaśnił, że powoływanie się na

oczywistość skargi i konieczność dokonania wykładni prawa wzajemnie się

wyklucza. Taki sposób konstruowania skargi kasacyjnej jest pozorowaniem

występowania w sprawie okoliczności publicznoprawnych, w oparciu, o które Sąd

Najwyższy dokonuje oceny na podstawie art. 3989 k.p.c.

Z tych wszystkich względów należało zmienić postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2025 r., I CSK 792/24 i odmówić przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c. w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia

29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw

dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub

indeksowanego do franka szwajcarskiego, Dz.U. z 2026 r., poz. 985).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 i z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.

GZ

[a.ł]