Były mąż przeniósł na kredytobiorczynię roszczenie. SN oddalił kasację banku

Powódka M. S. w pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu […] S.A. w W.

domagała się: ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy

kredytu z 17 listopada 2006 r. oraz zasądzenia kwoty 218 904,61 zł oraz kwoty

29 265,05 CHF z tytułu nienależnie pobranych przez pozwanego świadczeń w

okresie od 10 września 2011 r. do 10 stycznia 2020 r. z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od kwoty 212 497,80 zł od 24 marca 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty

6406,81 zł od następnego dnia po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu do dnia

zapłaty, tak samo, jak od kwoty 29 265,05 CHF. Ponadto powódka zgłosiła jako

ewentualne roszczenie o zasądzenie kwoty 26 805,19 zł z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 24 marca 2020 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 29 265,05 CHF z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu

pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty, a to z tytułu nadpłaty świadczeń z

powodu stosowania przez kredytodawcę abuzywnych klauzul waloryzacyjnych.

Wyrokiem z 7 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku: 1. ustalił, że nie

istnieje stosunek prawny wynikający z umowy o kredyt hipoteczny dla osób

fizycznych […] zawartej 17 listopada 2006 r. pomiędzy powódką a poprzednikiem

prawnym pozwanego B. S.A. w W.; 2. zasądził od pozwanego na rzecz powódki: a)

kwotę 218 904,61 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 212 497,80 zł

od 24 marca 2020 r. do dnia zapłaty, zaś od kwoty 6406,81 zł od 24 listopada 2021

r. do dnia zapłaty; b) kwotę 29 265,05 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

od 24 listopada 2021 r. do dnia zapłaty; 3) zasądził od pozwanego na rzecz powódki

kwotę 11 851 zł tytułem kosztów procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił m.in., że 17 listopada 2006 r. powódka

(wówczas K.) i P. K. zawarli z B. S.A. w W. umowę o kredyt hipoteczny dla osób

fizycznych […], na podstawie której Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie

250 000 zł (podwyższonej aneksem z 26 października 2007 r. do kwoty 280 000 zł)

waloryzowany kursem CHF, na okres 360 miesięcy, z przeznaczeniem na

finansowanie przedpłat na poczet budowy i zakupu od dewelopera lokalu

II CSKP 481/24

3

mieszkalnego położonego w E., a także refinansowanie wkładu własnego oraz

pokrycie kosztów okołokredytowych i kosztów prac wykończeniowych. Kwota kredytu

wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 6 listopada 2006 r., według kursu

kupna waluty z tabeli kursowej B. S.A. wyniosła 106 655,26 CHF, z tym że

zastrzeżono, iż podana kwota ma znaczenie informacyjne i może być inna w dniu

uruchomienia kredytu. Kredyt miał być spłacany w równych ratach kapitałowo-

odsetkowych z rachunku kredytobiorców prowadzonego w PLN po uprzednim

przeliczeniu rat wyrażonych w CHF według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej

B. S.A.

Kredyt został uruchomiony w transzach i łącznie Bank wypłacił kredytobiorcom

kwotę 280 000,04 zł.

Wyrokiem z 31 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Elblągu rozwiązał przez

rozwód związek małżeński powódki i P. K.

W dniu 30 lipca 2013 r. strony zawarły umowę o zwolnienie z długu

kredytobiorcy P. K., zaś 21 listopada 2013 r. powódka zawarła z Bankiem aneks do

umowy kredytu dotyczący zmiany numeru rachunku bankowego do spłaty rat

kapitałowo-odsetkowych, a następnie w dniu 21 listopada 2014 r. kolejny aneks

dotyczący otwarcia rachunku walutowego i możliwości dokonywania spłaty kredytu

bezpośrednio w walucie kredytu.

Pismem z 24 lutego 2020 r. powódka złożyła reklamację dotyczącą umowy

kredytu z 17 listopada 2006 r., domagając się zapłaty kwoty 212 497,80 zł z związku

z nieważnością tej umowy.

W dniu 30 lipca 2021 r. powódka i P. K. zawarli umowę cesji wierzytelności,

na podstawie której P. K.1 przeniósł na powódkę wierzytelność w postaci

przysługującego mu roszczenia z tytułu zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych

od dnia zawarcia umowy kredytowej do dnia zawarcia umowy o zwolnienie go z długu

wobec nieważności umowy kredytu.

W okresie od 10 września 2011 r. do 10 stycznia 2020 r. z tytułu spłaty kredytu

powódka uiściła na rzecz Banku kwotę 218 904,61 zł i 29 265,05 CHF.

II CSKP 481/24

4

Sąd Okręgowy wskazał, że w pierwszej kolejności należało zbadać relację

pomiędzy art. 353¹ k.c. i art. 385¹ k.c. Naruszenie pierwszego z nich zawsze

powoduje nieważność całej umowy, natomiast wprowadzenie do umowy

postanowień niedozwolonych skutkuje ich bezskutecznością w stosunku do

konsumenta, przy czym ostatecznie to od konsumenta zależy powołanie się na ich

niedozwolony charakter, ponieważ może on następczo je zaakceptować mimo ich

abuzywnego charakteru, o ile uzna, że jest to dla niego korzystniejsze od

stwierdzenia ich bezskuteczności, zwłaszcza gdyby prowadziło to do nieważności

całej umowy. W ocenie Sądu pierwszej instancji konstrukcja umowy zakładająca

obarczenie tylko powódki ryzykiem wzrostu kursu CHF powoduje nieważność całej

umowy z mocy art. 58 k.c. w zw. z art. 353¹ k.c. W takim stanie rzeczy - według Sądu

a quo - dokonywanie oceny umowy pod katem istnienia w niej klauzul abuzywnych

jest możliwe i celowe jedynie wówczas, gdy nie jest ona nieważna z innych przyczyn,

a w szczególności ze względu na przekroczenie granic swobody umów wynikających

z art. 353¹ k.c., przy czym możliwa jest też sytuacja, że dopiero wskutek stwierdzenia

abuzywnego charakteru niektórych postanowień umownych umowa straci tak istotne

elementy, że doprowadzi to do jej sprzeczności z treścią art. 353¹ k.c. Przewidziany

w spornej umowie mechanizm indeksacji pozwalał na uzyskiwanie przez bank

wynagrodzenia za udostępnienie umówionej konsumentowi kwoty kredytu nie tylko

poprzez zapłatę odsetek (ewentualnie także prowizji i innych opłat), lecz również

korzyści powstałej na skutek stosowania i to jednostronnie różnych kursów waluty

obcej do przeliczania własnego świadczenia i świadczenia kredytobiorcy, przy czym

świadczenie banku, jak i powódki było spełniane w walucie polskiej. W ten sposób

świadczenie kredytobiorcy zostało oderwane od wartości świadczenia spełnionego

na jego rzecz przez kredytodawcę. Poza tym kredytodawca nie wykazał w jaki

sposób uprzedził powódkę o skali spoczywającego na niej ryzyka wzrostu kursu

CHF. Złożenie przez powódkę w umowie oświadczenia potwierdzającego, że jest

świadoma ryzyka kursowego i je akceptuje nie jest wystarczające. W ocenie Sądu

Okręgowego taki sposób indeksacji doprowadził do sprzeczności tego rodzaju

konstrukcji z naturą (właściwością) zobowiązania, wynikającego z zawarcia umowy

kredytu, a w konsekwencji zawarta przez strony umowa, jako sprzeczna

z art. 353¹ k.c., jest nieważna.

II CSKP 481/24

5

Według Sądu a quo druga podstawa stwierdzenia nieważności tej umowy

wynika stąd, iż wskutek stwierdzenia abuzywnego charakteru postanowień

umownych i ich wyeliminowania, umowa w takim kształcie, pozostaje również

w ewidentnej sprzeczności z art. 353¹ k.c., co następczo prowadzi do jej nieważności.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że powódka zawarła sporną umowę jako

konsument, a pozwany nie wykazał, że kwestionowane postanowienia umowne

powstały w wyniku indywidualnych uzgodnień. Dalej uznał, że postanowienia

umowne kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenia stron,

a zatem - w świetle art. 385¹ § 1 k.c. - podlegają ocenie z punktu widzenia ich

abuzywności, chyba że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Natomiast -

w ocenie Sądu Okręgowego - zawarte w spornej umowie postanowienia dotyczące

mechanizmu indeksacji nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, prostym

i zrozumiałym językiem, tak aby kredytobiorca w momencie zawarcia umowy wiedział

jaka jest wysokość zaciągniętego kredytu oraz znał kryteria pozwalające na

określenie przez niego wysokości poszczególnych rat przewidzianych do spłaty

w określonych terminach. Sąd Okręgowy stwierdził, że tak skonstruowane zapisy

umowne dotyczące mechanizmu indeksacji kształtowały prawa i obowiązki powódki

jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej

interesy. Eliminacja z umowy tych klauzuli abuzywnych powoduje, że pozostałe

postanowienia umowne nie mogą kształtować praw i obowiązków stron umowy w taki

sposób, aby dało się to pogodzić z naturą typowego stosunku prawnego

wykreowanego umową kredytową, a w tak okrojonym kształcie umowa jest

sprzeczna z art. 353¹ k.c., tj. bez abuzywnych postanowień umownych nie da się

odtworzyć stosunku prawnego, do którego strony zmierzały w dniu zawarcia umowy.

Zdaniem Sądu a quo powódka wykazała interes prawny w żądaniu ustalenia

nieistnienia stosunku prawnego, o którym mowa w art. 189 k.p.c. bowiem dalej idące

roszczenie o zapłatę mogła dochodzić jedynie w odniesieniu do rat już zapłaconych,

natomiast z umowy kredytu wynika, że został on zawarty do 2036 r., a zatem

ustalenie to usunie niepewność prawną i zwolni powódkę z obowiązku płacenia rat

na przyszłość. Z kolei jako podstawę prawną roszczenie o zapłatę spełnionych

świadczeń w wykonaniu nieważnej umowy Sąd pierwszej instancji wskazał

art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

II CSKP 481/24

6

Wyrokiem z 25 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację

pozwanego Banku i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 195 § 1 i 2 k.p.c.

w zw. z art. 72 § 2 k.p.c. Sąd odwoławczy zwrócił uwagę, iż umową o zwolnienie

z długu z 17 listopada 2006 r., pozwany za zgodą P. K.1 zwolnił go z długu

wynikającego z zawartej także przez niego spornej umowy kredytowej,

a w takiej sytuacji, zgodnie z art. 508 k.c., zobowiązanie wygasa. W konsekwencji

brak jest podstaw do przyjęcia, aby skutek wynikający z orzeczenia zawartego w pkt

1 wyroku Sądu pierwszej instancji rozciągać na umowę o zwolnienie z długu.

Niezależnie od tego Sąd ad quem wskazał, iż 30 lipca 2021 r. powódka zawarła

z P.K.1 umowę cesji wierzytelności, z której wynika, że jest on świadomy roszczeń

jakie zamierza wobec banku wnieść powódka z uwagi na nieważność umowy kredytu

i w związku z tym przenosi na powódkę wszelkie przysługujące mu wobec banku

wierzytelność wraz z wszelkimi prawami związanymi z tą wierzytelnością.

Sąd odwoławczy uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 189 k.p.c.,

podkreślając, że ustalenie nieważności umowy daje pewność, iż nie powstają na

przyszłość jakiekolwiek świadczenia wynikające z umowy kredytowej, zaś

ewentualne roszczenia stron muszą być oparte o nieważność stosunku prawnego.

Sąd Apelacyjny podzielając stanowisko Sądu Okręgowego co do abuzywności

postanowień umownych dotyczących mechanizmu indeksacji oraz braku wypełnienia

przez kredytodawcę przedkontraktowych obowiązków informacyjnych dotyczących

ryzyka walutowego zwrócił uwagę, iż badanie umowy pod kątem ewentualnej

abuzywności jej postanowień możliwe jest jedynie w stosunku do umowy ważnej,

a ponadto art. 385¹ § 1 k.c. w odniesieniu do postanowienia abuzywnego jest

przepisem szczególnym w stosunku do regulacji zawartych w art. 58 § 1 i 2 k.c.

i jakkolwiek trafnie apelujący zarzucił naruszenie art. 58 k.c., to zaskarżony wyrok

odpowiada prawu. Ostatecznie bowiem Sąd pierwszej instancji ustalił na podstawie

art. 385¹ k.c., iż na skutek zastosowania w umowie klauzul niedozwolonych, umowa

nie wiąże stron, ponieważ powódka zarówno w pozwie, jak i w toku procesu

jednoznacznie wyraziła wolę co do braku związania umową i nie było podstaw do

II CSKP 481/24

7

zastąpienia nieuczciwych warunków umowy innym przepisem prawa cywilnego. Sąd

odwoławczy powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, wskazał, że w aktualnym orzecznictwie w przypadku

abuzywnych postanowień umownych zawieranych przez konsumenta

z przedsiębiorcą przyjmuje się konstrukcję bezskuteczności zawieszonej umowy, ze

względu na możliwość sanowania nieskutecznego postanowienia następczym,

jednostronnym wyrażeniem zgody przez konsumenta na związanie tym

postanowieniem, będącej niejako substytutem pierwotnego braku rzeczywistej zgody

na to postanowienie, zaś w przypadku odmowy wyrażenia takiej zgody przez

konsumenta umowa staje się nieważna od samego początku.

Z kolei odnosząc się do zarzutów apelacyjnych dotyczących zasądzonego na

rzecz powódki roszczenia pieniężnego Sąd drugiej instancji wskazał, że w świetle

ugruntowanego już orzecznictwa Sądu Najwyższego w razie nieważności czynności

prawnej ma zastosowanie teoria dwóch kondykcji, konstruująca po obu stronach

nieważnej czynności prawnej niezależne roszczenia o zwrot spełnionego

świadczenia (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.).

W skardze kasacyjnej pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.

Zarzucił naruszenie: 1) prawa procesowego, tj. a) art. 382 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1

k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz w zw. z art. 156¹ k.p.c.

przez przyjęcie, że wszyscy kredytobiorcy wyrazili świadomą, wyraźną i swobodną

decyzję o zrzeczeniu się ochrony przed negatywnymi następstwami unieważnienia

umowy w całości, w sytuacji gdy skutki te nie zostały przedstawione przez Sąd

pierwszej instancji drugiemu kredytobiorcy, który nie brał udziału w procesie, a brak

ten nie został uzupełniony przez Sąd odwoławczy; b) art. 391 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 195 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 72 § 2 k.p.c. w zw. z art. 386 § 4 k.p.c. przez

nie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i nie przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, w sytuacji gdy w procesie po stronie

powodowej nie występowali wszyscy kredytobiorcy pomimo istnienia pomiędzy nimi

współuczestnictwa jednolitego koniecznego, co było konsekwencją braku

zawiadomienia przez Sąd pierwszej instancji o toczącym się postępowaniu drugiego

(pierwotnego) kredytobiorcy P. K.1, a brak ten nie mógł zostać uzupełniony przez

Sąd drugiej instancji; 2) prawa materialnego, tj.: a) art. 385¹ § 1 i 3 k.c. na skutek

II CSKP 481/24

8

braku rozróżnienia klauzuli indeksacyjnej od klauzul przeliczeniowych, chociaż

stanową oddzielne zagadnienia prawne i powinny być rozpatrywane rozłącznie

bowiem przesądzenie o tym, że postanowienia dotyczące różnicy kursowej mają

niedozwolony charakter, nie oznacza abuzywności postanowień dotyczących ryzyka

walutowego (indeksacji jako takiej) i nie wymaga eliminacji indeksacji z umowy; b)

art. 385¹ § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 385² k.c.

w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej:

„dyrektywa 93/13”), na skutek nieprawidłowego ustalenia treści przesłanki

jednoznaczności w ten sposób, że Sąd uznał, iż informacje przekazywane przy

zawieraniu umowy podlegają ocenie ex post, tj. przy uwzględnieniu wiedzy z chwili

obecnej, przy jednoczesnym uniemożliwieniu dokonania oceny rzeczywiście

przekazywanych kredytobiorcy informacji z uwagi na nieuzasadnione pominięcie

dowodu z przesłuchania stron, a tymczasem ocena ta powinna być dokonywane ex

ante, tj. wyłącznie w oparciu o okoliczności istniejące na dzień zawarcia umowy;

c) art. 385¹ § 1 k.c. i art. 385² k.c. oraz art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13

w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że postanowienia umowy odnoszące się

do ryzyka walutowego oraz spreadu walutowego są bezskuteczne z uwagi na ich

abuzywność, podczas gdy prawidłowe zastosowanie przesłanek abuzywności

w niniejszej sprawie doprowadziłoby do wniosku, że abuzywność

zakwestionowanych postanowień umowy w ogóle nie zachodzi, z uwagi na to, że: -

w zakresie klauzuli ryzyka kursowego powódka wybrała kredyt indeksowany, mając

świadomość ryzyka kursowego i wiedzę o istotnych cechach takiego kredytu, a także

mając świadomość korzyści wynikających z niskiego oprocentowania oraz mogła

w każdym momencie zdecydować się na przewalutowanie kredytu na PLN; -

w zakresie klauzuli spreadu walutowego rzekoma dowolność w kształtowaniu kursów

walut ma charakter wyłącznie pozorny, a zasady wyznaczania kursu stosowane

przez bank odpowiadają utrwalonej i powszechnej praktyce bankowej, która

wyklucza możliwość nadużycia i manipulacji; d) art. 385¹ § 1 i 2 k.c.

w zw. z art. 6 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że umowa kredytu jest w całości

nieważna (bezskuteczna) w związku z uznaniem niektórych postanowień umowy za

niedozwolone, podczas gdy art. 385¹ § 2 k.c. wprost stanowi, że strony są związane

II CSKP 481/24

9

umową w pozostałym zakresie (tj. z wyłączeniem postanowienia uznanego za

niedozwolone); e) art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 pr. bank. oraz motywem

13 i art. 5 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że nie istnieją przepisy umożliwiające

wypełnienie luki wynikłej z odpadnięcia ryzyka kursowego; f) art. 58 § 1 k.c.

w zw. z art. 385¹ § 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. oraz art. 6 dyrektywy 93/13

w zw. z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej

na skutek bezpodstawnego ustalenia nieważności umowy, w sytuacji gdy

zastosowanie tak daleko idącej sankcji oznacza naruszenie podstawowych zasad

porządku prawnego, jakimi są zasada równości, zasada pewności prawa

i proporcjonalności; g) art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c., art. 69 ust. 1 pr. bank.

i dyrektywą 93/13 oraz art. 405 k.c., art. 410 k.c. i art. 411 k.c. przez przyjęcie, że

roszczenie odsetkowe staje się wymagalne od dnia wskazanego w wezwaniu do

zapłaty, podczas gdy zobowiązania zwrotu świadczeń obu stron powstają i stają się

wymagalne dopiero z momentem orzeczenia o nieważności umowy kredytu, co

skutkowało zasądzeniem ustawowych odsetek za opóźnienie m.in. od dnia 24 marca

2020 r. oraz od 24 listopada 2021 r., a nie od daty wyrokowania.

We wnioskach skargi kasacyjnej pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do

ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie w całości apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W orzecznictwie zostało już wyjaśnione, że w sprawie przeciwko bankowi

o ustalenie nieważności umowy kredytu nie zachodzi po stronie powodowej

współuczestnictwo konieczne wszystkich kredytobiorców (zob. uchwała Sądu

Najwyższego z 19 października 2023 r., III CZP 12/23, OSNC 2024, nr 4, poz. 37).

W kontekście zarzutów naruszenia prawa procesowego należy też zauważyć,

że zagadnienia związane z pouczeniem konsumentów o skutkach nieważności

umowy, w kontekście ich ewentualnej zgody na abuzywne postanowienia umowne,

mają po ostatnich orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

drugorzędne znaczenie. Otóż w wyrokach z 15 czerwca 2023 r., C - 520/21,

z 7 grudnia 2023 r., C-140/22 oraz w postanowieniu z 11 grudnia 2023 r., C-756/22

II CSKP 481/24

10

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w kontekście nieważności

umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, stoją one na

przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego, że instytucja bankowa może

domagać się od konsumenta rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału

wypłaconego z tytułu wykonania umowy oraz ustawowe odsetki za zwłokę liczone od

dnia wezwania do zapłaty, a ponadto w wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22

wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten

sposób, że w kontekście nieważności umowy kredytowej ze względu na

przewidziane w niej abuzywne postanowienia, stoją one na przeszkodzie wykładni

sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument

wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależniona od złożenia przez tego konsumenta przed

sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, że nie wyraża zgody na utrzymanie

w mocy tego abuzywnego warunku oraz że jest świadomy konsekwencji tego

uznania nieważności umowy oraz wyraża on zgodę na uznanie umowy za nieważną.

Ponadto w stanie faktycznym sprawy drugi kredytobiorca został skutecznie

zwolniony z długu wynikającego ze spornego stosunku prawnego oraz zawarł

z powódką umowę cesji wierzytelności, w której oświadczył, że jest on świadomy

roszczeń jakie powódka zamierza dochodzić wobec banku i z uwagi na nieważność

umowy kredytu przenosi na powódkę wszelkie przysługujące mu wobec banku

wierzytelności wraz z wszelkimi prawami z tymi wierzytelnościami związanymi.

W konsekwencji za oczywiście bezzasadne należało uznać zarzuty kasacyjne

oparte na naruszeniu przepisów prawa procesowego.

2. Sąd drugiej instancji porządkując problematykę związaną z przepisami

prawa materialnego trafnie wskazał, że art. 385¹ § 1 k.c. w odniesieniu do

postanowienia abuzywnego jest przepisem szczególnym w stosunku do regulacji

zawartych w art. 58 § 1 i 2 k.c. W wyroku z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, Sąd

Najwyższy wyjaśnił, że w sporze konsumenta z przedsiębiorcą z powodu

abuzywnych klauzul umownych nie jest miarodajne zastosowania art. 58 § 1 k.c.

bowiem art. 3851 i n. k.c. stanowią rdzeń systemu ochrony konsumenta przed

wykorzystywaniem przez przedsiębiorców silniejszej pozycji kontraktowej, związanej

II CSKP 481/24

11

z możliwością jednostronnego kształtowania treści wiążących strony postanowień,

w celu zastrzegania klauzul niekorzystnych dla konsumenta (klauzul abuzywnych),

i wprowadzają instrument wzmożonej - względem zasad ogólnych

(w tym art. 3531 k.c.) - kontroli treści postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę,

pod kątem poszanowania interesów konsumentów, a także szczególną - odbiegającą

od zasad ogólnych - sankcję mającą niwelować niekorzystne skutki zastosowania

klauzul abuzywnych. W zakresie swego zastosowania wyłączają zatem regulacje

ogólne, w tym dotyczące konsekwencji naruszenia właściwości (natury) stosunku

prawnego.

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 20 czerwca 2018 r.,

III CZP 29/17 (OSNC 2019, nr 1, poz. 2), wyjaśnił że oceny, czy postanowienie

umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy

(zob. też uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. -

zasada prawna - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Wynika to zresztą

z art. 385² k.c., który wprost stanowi, iż oceny zgodności postanowienia umowy

z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc

pod uwagę jej treść (zob. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 20 września 2017 r., C - 186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. v. Banca

Romaneasca SA oraz powołane w uzasadnieniu judykaty).

W orzecznictwie za ugruntowane już należy uznać stanowisko, że mechanizm

ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest

w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy

konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala

na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla

konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu

art. 385¹ § 1 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r.,

I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134, z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16,

z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18).

Początkowo Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej prezentował

stanowisko, że w odniesieniu do postanowienia stanowiącego elementu tzw. spreadu

walutowego, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, nie stoi na przeszkodzie, aby sąd krajowy

II CSKP 481/24

12

zastąpił niedozwolone postanowienie umowne przepisem prawa krajowego

o charakterze dyspozytywnym (por. wyroki 30 kwietnia 2014 r., nr C - 26/13, Árpad

Kásler, Hajnalka Káslernè Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt. i z 21 stycznia

2015 r., C - 482/13, Unicaja Banco SA v. Jose Hidalgo Rueda i in.). Orzecznictwo

Sądu Najwyższego poszło jeszcze dalej i dopuszczało możliwość stosownego

wypełnienia luki w umowie także w innych sytuacjach, zagrażających interesom

konsumenta, również wtedy, gdy nie ma możliwości odwołania się do odpowiedniego

przepisu dyspozytywnego (por. wyrok z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16,

OSNC 2018 r., nr 7-8, poz. 79), a przy indeksacji prowadzącej do zmiany wysokości

świadczenia zobowiązanego stanowi w istocie wariant waloryzacji sądowej, mają

zatem zastosowania do niej przesłanki określone w art. 358¹ § 3 k.c. nakazujące

rozważnie interesów stron i zasad współżycia społecznego w określaniu zmiany

wysokości umownego świadczenia (por. uzasadnienie wyroku z 1 marca 2017 r.,

IV CSK 285/16). Odwoływano się też do art. 358 § 2 k.c. w wersji znowelizowanej

ustawą z dnia 23 października 2008 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 1506), który stanowi, że

wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez NBP,

podkreślając, że może on stanowić wskazówkę pomocną w rozwiązaniu kwestii

spreadu walutowego (por. też uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 1 marca

2017 r., IV CSK 285/16), a także do analogii z art. 41 prawa wekslowego

(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16).

Ponadto przyjmowano, że postanowienie umowy kredytu zawierające uprawnienie

banku do przeliczenia sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty

obcej (tzw. klauzula spreadu walutowego) nie dotyczy świadczeń głównych stron

w rozumieniu art. 385¹ § 1 zd. 2 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia

2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016 nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r.,

IV CSK 285/16, z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16 i z 29 października 2019 r.,

IV CSK 309/18).

W tej ostatniej kwestii w powołanym już wyroku z 30 kwietnia 2014 r.,

C - 26/13, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uchylił się od oceny, czy

będące częścią klauzuli indeksacyjnej postanowienie przewidujące spłatę rat

w walucie krajowej, których wysokość była obliczana na podstawie kursu sprzedaży

CHF stosownego przez kredytujący bank, określa główny przedmiot umowy,

II CSKP 481/24

13

pozostawiając tę ocenę sądom krajowym. Jednak w późniejszym orzecznictwie

Trybunał precyzował swoje stanowisko w tej materii, w ten sposób że za

postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „główny przedmiot umowy”

w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, należy uważać te postanowienia, które

określają podstawowe świadczenie w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę (zob. wyroki z 26 lutego 2015 r., C - 143/13 i z 20 września

2017 r., C - 186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. v. Banca Romaneasca SA).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do powyższych kwestii

sytuacja uległa zasadniczej zmianie po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 3 października 2019 r., C- 260/18, w którym orzeczono, że art. 6

ust. 1 dyrektywy 93/13, należy interpretować w ten sposób, że: - stoi on na

przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej

nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie

przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidującym, że skutki wyrażone

w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające

z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów (w tym kontekście Trybunał nawiązał

do wskazanych przez krajowy sąd pytający przepisów jak art. 56, czy art. 354 k.c.),

które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających

zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, a zatem możliwość

zastąpienia abuzywnych postanowień umownych, która stanowi wyjątek od ogólnej

zasady, zgodnie z którą dana umowa pozostaje wiążąca dla stron tylko wtedy, gdy

może ona nadal obowiązywać bez zawartych w niej nieuczciwych warunków, jest

ograniczona do przepisów prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym lub

mających zastosowanie, jeżeli strony wyrażą na to zgodę i opiera się

w szczególności na tym, że takie przepisy nie zawierają nieuczciwych warunków; -

nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego

charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą

międzybankową danej waluty, przyjął zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie

może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie

spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy; - stoi on na

przeszkodzie utrzymywaniu w umowie nieuczciwych warunków, jeżeli ich usunięcie

II CSKP 481/24

14

prowadziłoby do unieważnienia tej umowy, a sąd stoi na stanowisku, że takie

unieważnienie wywołałoby niekorzystne skutki dla konsumenta, gdyby ten ostatni nie

wyraził zgody na takie utrzymanie w mocy.

Konstrukcja zastosowana w art. 385¹ k.c. i art. 385² k.c. ma realizować

dyrektywne zadanie sankcyjne, zniechęcając profesjonalnych kontrahentów

zawierających umowy z konsumentami do wprowadzania do nich niedozwolonych

postanowień.

Jak wskazuje się w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

(zob. wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C - 19/20, I.W. i R.W. przeciwko Bank BPH S.A.),

wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że sąd

krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy

zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został

zmieniony przez strony w drodze umowy, chyba że konsument poprzez zmianę

nieuczciwego warunku zrezygnował z przywrócenia mu sytuacji, w jakiej

znajdowałby się w braku tego warunku. Z kolei w wyroku z 8 września 2022 r.,

C - 80/21, C - 81/21 i C - 82/21, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł,

że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że

stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy

może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się

w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, która to nieważność nie

pociąga za sobą nieważności tej umowy w całości, zastąpić ten warunek przepisem

dyspozytywnym prawa krajowego, a ponadto stoją na przeszkodzie orzecznictwu

krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie

całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz

jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku

z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny,

jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma

wpływ na jego istotę.

Trzeba też zwrócić uwagę, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej i Sądu Najwyższego na gruncie kredytów indeksowanych do waluty

obcej wskazuje się, że unieważnienie klauzul przeliczeniowych doprowadziłoby nie

II CSKP 481/24

15

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również pośrednio do zniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

związane z indeksacją przedmiotowego kredytu w walucie obcej (zob. wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r.,

C-260/18, K. Dziubak, J. Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, wyrok

Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18).

W konsekwencji nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty kasacyjne

kontestujące abuzywny charakter zawartych w umowie klauzul przeliczeniowych

i wypływ ich eliminacji na dalszy byt prawny umowy oraz zarzuty eksponujące

ważność spornej umowy, przy zastąpieniu abuzywnych klauzul przeliczeniowych

średnim kursem NBP albo innym rynkowym wskaźnikiem.

3. W odniesieniu do zarzutów kasacyjnych związanych z klauzulą walutową

należy wyjść od tego, że pozwany nie dopełnił w tym zakresie w stosunku do powódki

przedkontraktowych obowiązków informacyjnych. Nawet okoliczność, że

kredytobiorcą jest pracownik banku nie ma wpływu na konieczność poinformowania

go o istotnych ryzykach związanych z umową (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 21 września 2023 r., C - 139/22). Pozwany Bank nie pouczył

należycie powódki o ryzyku walutowym, ograniczając się w tej materii wyłącznie do

standardowej procedury i ogólnych informacji. Nie badał też zdolności kredytowej

powódki (art. 70 ust. 1 pr. bank.) i jej prospektywnych możliwości w tym zakresie,

a to na wypadek znaczącego wzrostu kursu waluty waloryzacyjnej do waluty

krajowej.

Kurs wymiany waluty obcej w stosunku do waluty krajowej zmienia się

w długim okresie kredytowania, co utrudnia także kredytodawcy przewidzenia

zmiany obciążenia finansowego, jakie może pociągać za sobą określony w umowie

kredytu mechanizm przeliczeniowy. Jednakże okoliczność ta nie może uzasadniać

niewskazania w postanowieniach umowy, a także w informacjach przekazywanych

przez przedsiębiorcę konsumentowi przed jej zawarciem, kryteriów stosowanych

przez bank w celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do obliczenia

kwoty wypłaconego kredytu i kwot poszczególnych rat. Konsument musi mieć

zapewnioną możliwość zrozumienia, do czego się zobowiązuje (zob. wyrok

II CSKP 481/24

16

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 listopada 2021 r., C - 212/20, MP,

BP przeciwko „A” prowadzącego działalność za pośrednictwem ‘A’ S.A.). Ciężar

dowodu, że klauzula umowna w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 była jasna

i zrozumiała spoczywa na przedsiębiorcy (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19, VP i in. przeciwko BNP

Paribas Personal Finance S.A oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance

S.A., Procureur de la Republique). Z art. 3 i 5 dyrektywy 93/13, a także z pkt 1 lit. j i l

oraz pkt 2 lit. b i d załącznika do tej dyrektywy wynika, że „do celów przestrzegania

wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa wskazuje

w sposób przejrzysty powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty obcej,

a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym

w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak aby konsument mógł

przewidzieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego

z tego faktu konsekwencje ekonomiczne”. Zwrot „w innych warunkach” oznacza, że

w momencie zawarcia umowy, konsument powinien móc przewidzieć to, co będzie

w momencie spłaty poszczególnych rat miesięcznych. Ocena świadomości

konsumenta przy zawieraniu umowy jest możliwa jedynie w ramach kontroli

incydentalnej, a wszelkie wątpliwości co do spełnienia przez bank wymogu

przejrzystości powinny być interpretowane na korzyść konsumenta. Dlatego też do

celów przestrzegania przez przedsiębiorcę w stosunku do konsumenta wymagania

przejrzystości zasadnicze znaczenie ma to, czy umowa wskazuje w sposób

jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by

konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych

kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne

(zob. uzasadnienie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 30 kwietnia 2014 r., C - 26/13, sprawa Árpad Kásler, Hajnalka Káslernè Rábai

przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt.).

W aktualnym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

i Sądu Najwyższego rozróżnia się abuzywność postanowień dotyczących kryteriów

przeliczania waluty krajowej na walutę denominacyjną/indeksacyjną (klauzule

kursowe), od innych klauzul, których zastrzeżenie w umowie jest także

równoznaczne z obciążeniem konsumenta ryzykiem walutowym, tj., negatywnymi

II CSKP 481/24

17

następstwami deprecjacji waluty krajowej (tzw. klauzule ryzyka walutowego)

(zob. wyroki z 20 września 2017 r., C - 186/16, Ruxandra Paula Andriciuc

i in. v. Banca Romaneasca SA, z 22 lutego 2018 r., C - 119/17, z 20 września

2018 r., C - 51/17, OTP Bank Nyrt. i in. v. Terez Ilyez i in., z 14 marca 2019 r.,

C - 118/17, Zsuzsanna Dunai v. ERSTE Bank Hungary Zrt., z 6 grudnia 2021 r.,

C 670/20, ERSTE Bank Hungary Zrt., uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego

z 11 grudnia 2019 r., II CSK 382/18 i z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22).

Postanowienia umowy kredytu zawierające tzw. klauzulę ryzyka walutowego

dotyczą głównego świadczenia konsumentów (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19,

VP i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance S.A oraz AV i in. przeciwko

BNP Paribas Personal Finance S.A., Procureur de la Republique). W celu

zadośćuczynienia wymaganiu ich transparentności, nie jest wystarczająca ogólna

informacja przedsiębiorcy pozwalająca konsumentowi na zrozumienie, że

w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą

rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje

dla jego zobowiązań finansowych, ani przedstawienie mu ewentualnych wahań

kursów wymiany. Konsument powinien być jasno poinformowany, że podpisując

umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, ponosi przez cały okres

obowiązywania umowy ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia

może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji

waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19, VP i in. przeciwko

BNP Paribas Personal Finance S.A oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal

Finance S.A., Procureur de la Republique oraz wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22).

W wyroku z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19 Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy

dokonywać w ten sposób, że warunki umowny kredytu, które powodują skutek

w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę,

mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy

kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie

II CSKP 481/24

18

mógłby racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do

konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych

negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków

(por. też uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r.,

II CSKP 464/22).

Z kolei w uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18, Sąd

Najwyższy wskazał, że nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko

związane z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego

oświadczenia o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka

wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to

ryzyko. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu

działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności Banku w zakresie

wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by

konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy.

W takim stanie rzeczy przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka

kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale

unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku

finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne.

W świetle dyrektywy 93/13, pojęcie znaczącej nierównowagi na niekorzyść

konsumenta należy ocenić, przeprowadzając analizę przepisów krajowych

mających zastosowanie w przypadku braku porozumienia stron, aby ocenić,

czy i, w odpowiednim przypadku, w jakim zakresie postanowienia umowne stawiają

konsumenta w sytuacji gorszej niż ta przewidziana w obowiązujących przepisach

krajowych; aby ustalić, czy ta równowaga pozostaje „w sprzeczności z wymogami

dobrej wiary”, należy sprawdzić, czy przedsiębiorca traktujący konsumenta w sposób

sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby

dany warunek w drodze negocjacji indywidualnych (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca 2013 r., C - 415/11, Mohammed Aziz

v. Caixa d’Estalvis de Catalunya Tarragona i Monresa, uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,

OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza

nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków

II CSKP 481/24

19

wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji

ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, nr 1, poz. 9; z 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, z 30 września 2015 r.,

I CSK 800/14, z 29 sierpnia 2013 r. I CSK 660/12).

Konsument jest stroną słabszą w stosunku do przedsiębiorcy, zarówno pod

względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania.

Z tej przyczyny art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przewiduje, że nieuczciwe warunki nie

będą wiążące dla konsumenta. Jest to przepis bezwzględnie wiążący, który zmierza

do zastąpienia formalnej równowagi praw i obowiązków stron, ustanowionych

w umowie, równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron. Sąd krajowy

zobowiązany jest do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne wchodzące

w zakres stosowania dyrektywy mają nieuczciwy charakter i by dokonawszy takiego

badania, zniwelował brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą

(zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 4 czerwca 2009 r.,

C - 243/08, Pannon GSM, motywy 31,32, z 14 czerwca 2012 r., C - 618/10, Banco

Espanol de Credit SA, v. Joaquin Calderon Camino, motywy 39, 40, 42,43, a także

wyrok z 3 marca 2020 r., C - 125/18, Gomez del Moral Guasch, motyw 62).

Z tych względów nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty kwestionujące

ocenę Sądu odwoławczego w zakresie klauzul ryzyka walutowego, w kontekście

przedkontraktowych obowiązków informacyjnych pozwanego Banku w stosunku do

powódki jako konsumenta.

4. Rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego w odniesieniu do roszczenia

odsetkowego również nie narusza wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej

przepisów prawa materialnego. Jak już wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytowej zawartej przez

przedsiębiorcę z konsumentem, konsument jest uprawniony do domagania się od

przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta w wykonaniu tej

umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na

danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca

ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia (zob. wyrok z 14 grudnia 2023 r.,

II CSKP 481/24

20

C – 28/22). Jak już wspomniano powstanie stanu wymagalności roszczenia o zwrot

świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy oraz stanu opóźnienia

w realizacji tego roszczenia przez zobowiązanego, nie jest uzależnione od

stanowiska konsumenta co do braku jego zgody na dalsze obowiązywanie umowy

zawierającej klauzule abuzywne (zob. powołany już wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 7 grudnia 2023 r., C - 140/22).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39814 k.p.c.,

a o kosztach postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., przy uwzględnieniu

§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1935). Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych

kosztów postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c.

w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy -

Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) przy

uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia

2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności.

Władysław Pawlak

Roman Trzaskowski

Karol Weitz

[PG]

[a.ł]