Spór o skład SN w sprawie o podział majątku. Akta wracają do Prezesa izby

W postanowieniu z 24 listopada 2025 r. Sąd Najwyższy

1) stwierdził, że w związku z upływem okresu, na który wyznaczono

Sędziego Sądu Najwyższego Bohdana Bieńka do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu

Najwyższego bez jego zgody, skład tego Sądu wyznaczony do rozpoznania sprawy

II CSKP 496/22 nie jest prawidłowy z uwagi na niezgodność

art 35 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r.

poz. 154 z późn. zm., dalej jako „uS.”) - w zakresie wyznaczenia sędziego do

orzekania w innej izbie bez jego zgody – z art 178 ust. 1 w związku z art. 180 ust 2

oraz z art. 2 Konstytucji RP a także z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej

w Rzymie 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz

uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).

2) przedstawił akta sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu

pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem wystąpienia do Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego z wnioskiem o wyznaczenie Sędziego Sądu Najwyższego

Bohdana Bieńka do rozpoznania sprawy II CSKP 496/22 za jego zgodą.

J. Misztal-Konecka, działając w charakterze Prezesa Sądu Najwyższego

kierującego pracą Izby Cywilnej tego Sądu, zamiast wykonać przywołane

postanowienie z 24 listopada 2025 r., zarządzeniem z 9 stycznia 2026 r. zarządziła

przedstawienie akt sprawy II CSKP 496/22 sędziemu sprawozdawcy celem

wyznaczenia terminu jej rozpoznania w pierwszym kwartale 2026 r., powołując się

na stanowisko wyrażone w pozaprocesowym piśmie z 30 grudnia 2025 r. przez

M. Manowską działającą w charakterze Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

skierowanym do Sędziego Sądu Najwyższego Bohdana Bieńka, zgodnie z którym

brak potrzeby ponownego wyznaczenia Sędziego Sądu Najwyższego Bohdana

Bieńka do spraw uprzednio przydzielonych – wobec jasnego i niebudzącego

wątpliwości znaczeniowych brzmienia art 35 § 3 in fine uS., według którego po

upływie okresu wyznaczenia sędziego do orzekania w innej Izbie, sędzia podejmuje

czynności w sprawach przydzielonych mu w tej Izbie do ich zakończenia.

II CSKP 496/22

3

W związku z powyższym, Sąd Najwyższy w postanowieniu z 30 marca

2026 r.

1) stwierdził, że jest związany prawomocnym postanowieniem z dnia

24 listopada 2025 r., oraz, że nie zostało ono wykonane przez Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego przez wyznaczenie Sędziego Sądu Najwyższego Bohdana

Bieńka za jego zgodą do rozpoznania sprawy II CSKP 496/22;

2) przedstawił akta sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu

pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem wyznaczenia składu Sądu

Najwyższego zgodnego z prawem do rozpoznania sprawy II CSKP 496/22.

Wydając postanowienie z 30 marca 2026 r., Sąd Najwyższy kierował się

następującymi motywami:

Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko sąd,

który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe i organy administracji

publicznej, natomiast według art. 358 k.p.c. postanowienie wydane na posiedzeniu

niejawnym wiąże sąd od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem.

Według art. 359 § 1 i 2 k.p.c. postanowienia niekończące postępowania w sprawie

mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy albo w razie,

gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na

podstawie którego zostały wydane z Konstytucją ratyfikowaną umową

międzynarodową lub ustawą.

W świetle przywołanych przepisów Sąd który wydał prawomocne

postanowienie (dotyczy to również Sądu Najwyższego) jest nim związany i co do

zasady nie może go uchylić ani zmienić z wyjątkiem sytuacji opisanych

w art. 359 § 1 i 2 k.p.c. W okolicznościach niniejszej sprawy żadna z takich sytuacji

nie wystąpiła. Poza tym moc wiążąca prawomocnego postanowienia Sądu

Najwyższego obejmuje nie tylko ten Sąd ale także jego organy, w tym Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego oraz Prezesów tego Sądu. Żaden z tych organów nie

może uchylać się od skutków obowiązywania tej mocy przez podejmowanie

jakichkolwiek działań administracyjnych względnie dyscyplinarnych względem

sędziów, którzy jako Sąd Najwyższy wydali prawomocne postanowienie. Co więcej

każdy z wymienionych organów ma prawny obowiązek przestrzegania

i wykonywania prawomocnych postanowień Sądu Najwyższego, których mocą

II CSKP 496/22

4

wiążącą jest objęty. Działania sprzeczne z takimi postanowieniami mogą być

postrzegane jako stanowiące rażące naruszenie prawa i przekroczenie uprawnień

oraz uchybiające godności urzędu Sędziego Sądu Najwyższego. Z kolei z faktu, że

sąd, który wydał prawomocne postanowienie, jest nim związany wynika, że

działanie naruszające to związanie mogłoby stanowić także rażące naruszenie

prawa i tym samym również mogłoby uchybiać godności urzędu Sędziego Sądu

Najwyższego. W tym stanie rzeczy za rażące naruszenie prawa uchybiające

godności urzędu Sędziego Sądu Najwyższego uznać należy także podżeganie do

takiego działania i tym samym popełnienia deliktu dyscyplinarnego, a za takie

trzeba uznać wydanie w okolicznościach sprawy wspomnianego zarządzenia

z 9 stycznia 2026 r. Zarządzenie to ponadto narusza niezawisłość sędziowską

sędziego sprawozdawcy, do którego wyłącznej kompetencji należy ocena, czy

sprawa dojrzała do rozstrzygnięcia i tym samym wyznaczenie terminu jej

załatwienia. Podstawą do jego wydania nie mogło być stanowisko Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego o braku potrzeby wyznaczenia Sędziego Sądu

Najwyższego Bohdana Bieńka do rozpoznania niniejszej sprawy za jego zgodą,

gdyż Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, pozostając również związany

postanowieniem z 24 listopada 2025 r., nie był uprawniony do zajęcia takiego

stanowiska i wyrażając je – w celu wywarcia nacisku na Sędziego Sądu

Najwyższego Bohdana Bieńka - mógł dopuścić się rażącego naruszenia prawa.

W chwili wydania postanowienia z 30 marca 2026 r. postanowienie

z 24 listopada 2025 r. nadal nie zostało wykonane ani przez Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego, ani przez Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby

Cywilnej, wobec czego nadal istniała procesowa konieczność przedstawienia akt

sprawy II CSKP 496/22 celem wyznaczenia zgodnego z prawem składu Sądu

Najwyższego do jej rozpoznania.

Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Bohdan Bieniek

Karol Weitz

Roman Trzaskowski

[r.g.]

II CSKP 496/22

5