Kredyty spłacane po rozwodzie a podział majątku. SN oddalił skargę byłego męża

W sprawie o podział majątku wspólnego toczącej się z wniosku D.C.

z udziałem R.C. Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie ustalił skład majątku

(punkt I podpunkty od 1 do 4 postanowienia), ustalił, że wnioskodawczyni po

ustaniu wspólności majątkowej zbyła bez zgody uczestnika składniki majątku

wspólnego o wartości 200 zł (punkt II), a uczestnik zbył bez zgody

wnioskodawczyni składniki majątku wspólnego o wartości 1 223 500 zł (punkt III),

oddalił wnioski o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym (punkt IV),

dokonał podziału majątku wspólnego w sposób opisany w punkcie V, zasądził od

uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 1 185 325,51 zł tytułem dopłaty do jej udziału

w majątku wspólnym (punkt VI), oddalił wniosek wnioskodawczyni o rozliczenie

pożytków i innych przychodów z majątku wspólnego (punkt VII), oddalił wniosek

uczestnika o zasądzenie od wnioskodawczyni 1 124 685,16 zł tytułem nakładów

poczynionych przez uczestnika z majątku osobistego na majątek wspólny po

ustaniu wspólności majątkowej (punkt VIII), ustanowił bliżej opisane w punkcie IX

zabezpieczenie roszczeń zasądzonych w punkcie IV, a także orzekł

o kosztach postępowania (punkty X-XII).

Na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestnika Sąd Okręgowy w Toruniu

zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwiększył kwotę wskazaną

w punkcie III do 1 355 979,80 zł, w punkcie VI podwyższył kwotę dopłaty

do 1 251 465,41 zł, a także zmienił zabezpieczenie wskazane w punkcie IX.

W pozostałej części apelacje zostały oddalone.

W zakresie istotnym dla oceny zasadności skargi kasacyjnej uczestnika,

to jest dotyczącym dokonanej przez niego spłaty wspólnych długów oraz żądanego

ustalenia nierównych udziałów byłych małżonków w majątku wspólnym,

Sąd Okręgowy ustalił, za Sądem pierwszej instancji, że uczestnicy od czasu

zawarcia małżeństwa (w 1976 r.) do 2012 r. wspólnie prowadzili gospodarstwo

rolne. Wkład wnioskodawczyni w prowadzenie tego gospodarstwa stał się

z czasem mniejszy, wraz ze wzrostem wielkości gospodarstwa i jego mechanizacją.

Uczestniczka nie miała bowiem kwalifikacji do prowadzenia działalności na taką

II CSKP 525/23

3

skalę. Jednocześnie ustalono, że strony miały w bankach wspólne długi, które

zostały spłacone. Sąd Okręgowy ocenił jednak, za Sądem Rejonowym,

że „uczestnik postępowania nie udowodnił, by środki pochodzące na spłatę kredytu

pochodziły z jego majątku” oraz że „nie zostało udowodnione, by nakłady –

w jakiejkolwiek części a tym bardziej w jakiej – zostały poczynione po ustaniu

małżeńskiej wspólności majątkowej” (k. 2180v akt, strony uzasadnienia

postanowienia SR nienumerowane, ocena dowodów podzielona na s. 5

uzasadnienia SO).

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd drugiej instancji uznał, że nie było

podstaw do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, ponieważ

nie wykazano, by zachodziły „ważne powody” w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o.

Powodami o takim charakterze nie było w szczególności to, że wraz

z profesjonalizacją i mechanizacją gospodarstwa zaangażowanie uczestniczki

w jego prowadzenie uległo zmniejszeniu. W ocenie Sądu Okręgowego zasadnie

również oddalono wniosek uczestnika postępowania o rozliczenie spłat kredytów

spłaconych przez niego po ustaniu wspólności ustawowej. Spłaty finansowane

w tym okresie z dochodów uzyskanych z nieruchomości należących

do gospodarstwa, które samodzielnie prowadził uczestnik, jako pochodzące

z majątku wspólnego, nie podlegały bowiem rozliczeniu. Co się tyczy natomiast

dochodów z gruntów dzierżawionych przez uczestnika, czyli należących do jego

majątku osobistego, to ich rozliczenie wymagałoby wykazania, czy i w jakim

zakresie uczestnik wydatkował środki pozyskane z tego właśnie źródła. Skoro

jednak uczestnik nie wykazał tych okoliczności, to nie mogło nastąpić zasądzenie

na jego rzecz odpowiedniej kwoty od wnioskodawczyni.

Zdaniem Sądu uczestnik nie udowodnił również, że spłaty były dokonane

konkretnie z pieniędzy uzyskanych przez niego ze sprzedaży urządzeń

gospodarstwa rolnego. W konsekwencji za zasadne uznano zasądzenie

od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni połowy kwot uzyskanych z tej

sprzedaży – a zarazem nie zasądzono od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika

żadnej sumy służącej rozliczeniu kredytów spłaconych przez niego po ustaniu

wspólności ustawowej.

II CSKP 525/23

4

Uczestnik wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego,

zarzucając naruszenie: (1) art. 686 w zw. z art. 567 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,

(2) art. 382 w zw. z art. 227 w zw. z art. 299 w zw. z art. 2352 § 1 pkt 5 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c., (3) art. 43 § 2 w zw. z art. 36 § 1 k.r.o., (4) art. 45 § 1 i 2 w zw.

z art. 33 w zw. z art. 52 § 2 k.r.o., a także (5) art. 5 k.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawczyni wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

Przed wyjaśnieniem, dlaczego nie mógł okazać się skuteczny zarzut

naruszenia art. 686 w zw. z art. 567 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., należy zauważyć,

że nie tylko zbędne, lecz wręcz błędne było przywołanie w nim art. 13 § 2 k.p.c.

Zarówno art. 686 k.p.c., jak i art. 567 k.p.c. są zamieszczone wśród przepisów

o postępowaniu nieprocesowym. Wobec tego, jako nienależące do przepisów

o procesie, nie są objęte zakresem odesłania, o którym mowa w art. 13 § 2 k.p.c.,

a w konsekwencji należy je stosować wprost, a nie odpowiednio.

Zarzut ten został również nieprawidłowo skonstruowany. Zarzuty kasacyjne

formułowane w ramach podstaw zaskarżenia obejmują wskazanie przepisów, które

doznały naruszenia, oraz opisanie, na czym polegało dostrzegane przez

skarżącego uchybienie przepisom postępowania lub prawa materialnego. Te same

regulacje mogą być naruszone w różny sposób, toteż niezbędne jest opisanie przez

skarżącego konkretnego aspektu naruszenia, tzn. wyjaśnienie, w czym konkretnie

upatruje on wadliwości stanowiska sądu co do wykładni lub stosowania prawa

przyjętych w ocenie jurydycznej danej sprawy. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach tak ujmowanych podstaw zaskarżenia (art. 39813 § 1

art. 39813 § 1 in principio k.p.c.).

Tymczasem skarżący nie sprecyzował naruszonych przepisów, tzn.

nie wskazał, które z trzech unormowań zawartych w art. 567 § 1-3 k.p.c. doznało

naruszenia, mimo że każde z nich ma inny przedmiot regulacji. Wobec przywołania

także art. 686 k.p.c., dotyczącego działu spadku, można wprawdzie zakładać,

że intencją uczestnika było zwrócenie uwagi na naruszenie art. 567 § 3 k.p.c.,

zawierającego odesłanie do przepisów o dziale spadku, jednak z uwagi

II CSKP 525/23

5

na związanie podstawami skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy nie może uzupełniać

tych podstaw za skarżącego. Działanie takie prowadziłoby bowiem

do zastępowania strony i stanowiłoby wyjście poza rolę organu rozstrzygającego

spór.

Analiza wyjaśnienia przez skarżącego istoty tego zarzutu prowadzi

do wniosku, że uczestnik zmierzał do zakwestionowania ustaleń faktycznych

poczynionych przez Sąd Okręgowy w wyniku oceny materiału sprawy. W zarzucie

podniesiono bowiem, iż „Sąd błędnie wskazał, że uczestnik nie wykazał skąd

pochodziły środki na spłaty kredytów” oraz „[…] błędnie uznał, że spłaty kredytów

następowały z dochodów uzyskiwanych z majątku wspólnego a nie z dochodów

uzyskiwanych z majątku osobistego, m.in. z dotacji oraz dochodów

z dzierżawionych gruntów” (s. 8 skargi). Jednakże zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c.

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów; z art. 39813 § 2 k.p.c. wynika natomiast, że w postępowaniu

kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd

Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia.

Twierdzenia zmierzające do zakwestionowania stanowiska Sądu drugiej

instancji o tym, że skarżący nie wykazał określonych faktów, nie mogły więc okazać

się skuteczne. Nawet gdyby ocena dowodów i oparte na niej ustalenia faktyczne

Sądu Okręgowego były błędne (przy czym Sąd Najwyższy nie dokonuje obecnie

takiej oceny, gdyż nie leży to w zakresie przyznanych mu przez ustawę

kompetencji), to argumentacja uczestnika i tak nie mogłaby przełożyć się

na uwzględnienie skargi kasacyjnej. W postępowaniu kasacyjnym kwestionowane

mogą być jedynie przepisy regulujące zasady dochodzenia do ustaleń faktycznych,

a nie same te ustalenia, będące wynikiem oceny mocy i wiarygodności dowodów

dokonanej przez sąd drugiej instancji.

Nieskuteczny okazał się także drugi z zarzutów naruszenia przepisów

postępowania, dotyczący uchybienia art. 382 w zw. z art. 227 w zw. z art. 299 w zw.

z art. 2352 § 1 pkt 5 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w związku z pominięciem przez Sąd

II CSKP 525/23

6

Okręgowy zawnioskowanego w apelacji dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny

nieruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego.

Rozstrzygnięcia wymaga w pierwszym rzędzie kwestia możliwości

przeprowadzenia merytorycznej oceny tego zarzutu, w związku z opisanymi poniżej

okolicznościami zgłoszenia zastrzeżenia do protokołu (art. 162 k.p.c.). Wspomniany

dowód z opinii biegłego został pominięty na posiedzeniu 27 kwietnia 2022 r.

(protokół rozprawy – k. 2228-2228v), na którym doszło również do zamknięcia

rozprawy i odroczenia ogłoszenia orzeczenia do 13 maja 2022 r. Uczestnik,

reprezentowany przez obecnego na rozprawie zawodowego pełnomocnika,

nie zgłosił wówczas zastrzeżenia do protokołu (art. 162 § 2 k.p.c.). Następnie

jednak, 5 maja 2022 r., skarżący złożył pismo, w którym zawarto stosowne

zastrzeżenie, wraz ze wskazaniem, że „substytut nie wniosła zastrzeżenia

z przyczyn technicznych” (bez opisania i wykazania takich przyczyn). Czynności tej

dokonano zatem już po zamknięciu rozprawy, lecz przed dniem ogłoszenia

orzeczenia.

Zgodnie z art. 162 § 1 k.p.c. strona powinna zwrócić uwagę sądu

na uchybienie przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia

do protokołu. Zastrzeżenie można zgłosić najpóźniej na kolejnym posiedzeniu.

Z art. 162 § 2 k.p.c. wynika natomiast, że stronie zastępowanej przez adwokata,

radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną

Rzeczypospolitej Polskiej, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo

powoływania się na to uchybienie w dalszym toku postępowania. Skutku tego

nie niweczy wypowiedzenie lub cofnięcie pełnomocnictwa.

Zastrzeżenie składa się, wnosząc „o wpisanie zastrzeżenia do protokołu”,

przez co należy rozumieć protokół posiedzenia jawnego. Możliwość umieszczenia

zastrzeżenia w protokole jest zatem ograniczona do czasu, w którym odbywa się

jakieś posiedzenie. Po zamknięciu rozprawy wyznaczone zostało jeszcze

tzw. posiedzenie publikacyjne. Zgłoszenie zastrzeżenia w okresie między tymi

dwoma posiedzeniami było zatem dopuszczalne. Wbrew czysto językowej wykładni

art. 162 § 1 k.p.c. chwilą graniczną na złożenie zastrzeżenia do protokołu nie jest

więc ostatnie posiedzenie sądu wyznaczone na rozprawę, lecz – jeśli nastąpiło

II CSKP 525/23

7

odroczenie ogłoszenia orzeczenia – to tzw. termin publikacyjny, czy posiedzenie,

na którym następuje ogłoszenie wyroku lub postanowienia kończącego

postępowanie w sprawie.

Zasadniczym celem instytucji unormowanej w art. 162 k.p.c. jest zwrócenie

sądowi uwagi na uchybienie przepisom postępowania i umożliwienie skorygowania

popełnionego błędu. Nie można jednak pomijać również istotnych procesowych

skutków zgłoszenia zastrzeżenia do protokołu w postaci zachowania przez stronę

możliwości powoływania się na dane uchybienie w dalszym toku postępowania –

na zasadach bliżej określonych w art. 162 § 2 k.p.c. i z wyłączeniami

unormowanymi w art. 162 § 3 k.p.c. Korekta uchybień, których dopuścił się sąd,

przestaje być możliwa z chwilą, gdy orzeczenie kończące postępowanie w sprawie

zostało już wydane. Uznanie zatem, że także wówczas strona zachowuje

możliwość skutecznego zgłoszenia zastrzeżenia, oznaczałoby, iż stronie nadal

pozostawiony jest instrument pozwalający na wytknięcie sądowi błędu, mimo

że sąd realnie traci już szansę na skorygowanie swej wcześniejszej, nietrafnej

czynności procesowej. Wyznaczenie – już po publikacji orzeczenia – posiedzenia

np. w przedmiocie sprostowania wyroku nie oznacza zatem, że „odżywa”

możliwość zgłaszania zastrzeżeń z art. 162 § 1 k.p.c.

W badanym przypadku do zgłoszenia zastrzeżenia doszło jednak

po zamknięciu rozprawy, a przed ogłoszeniem wyroku; zarzut podlegał zatem

rozpoznaniu, lecz okazał się niezasadny. Wbrew zawartemu w skardze kasacyjnej

opisowi naruszenia przepisów postępowania, którego jakoby dopuścił się Sąd

Okręgowy, zarzut nie zawiera bowiem przywołania art. 278 § 1 k.p.c. Ponadto Sąd

drugiej instancji w sposób przekonujący wyjaśnił, dlaczego nie uwzględnił tego

wniosku dowodowego po działaniach strony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Na s. 8-9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku opisano bowiem, że skarżący,

reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, nie zajął stanowiska

dotyczącego wyceny składników majątku w wyznaczonym przez Sąd terminie.

Kwestia ta jest jednak wtórna względem tego, że w omawianym obecnie zarzucie

nie wskazano odpowiednich przepisów prawa.

II CSKP 525/23

8

O zasadności skargi kasacyjnej nie świadczyły również zarzuty naruszenia

prawa materialnego. Za prawidłowe należy bowiem uznać nieuwzględnienie

wniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym (art. 43 § 2 k.r.o.).

Oceny tej nie zmieniają argumenty skarżącego, że „z materiału dowodowego

wynika, iż to dzięki pracy, inwestycjom, zaangażowaniu, zarządzaniu

oraz rozmnażaniu przez uczestnika majątku uczestnicy zgromadzili majątek będący

przedmiotem postępowania, zaś wnioskodawczyni nie uczestniczyła i nie

współdziałała w ww. czynnościach, zaprzestała również wykonywania czynności

domowych, np. sprzątania czy gotowania” (s. 2-3 skargi).

Rzecz w tym, że przesłanki zastosowania art. 43 § 2 zd. 1 k.r.o. są badane

sekwencyjnie. Już z językowej wykładni tego przepisu wynika, że najpierw należy

ustalić, czy w sprawie występują „ważne powody” przemawiające za ustaleniem

nierównych udziałów w majątku wspólnym, a dopiero następnie, w razie

wystąpienia takich ważnych powodów, możliwe staje się przejście do drugiego

etapu oceny, czyli uwzględnienia stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił

się do powstania tego majątku (zob. szerzej postanowienie SN z 16 listopada

2023 r., II CSKP 1401/22). Eksponowana przez skarżącego okoliczność,

że w stopniu większym niż uczestniczka wypracował majątek wspólny, sama

w sobie nie może stanowić „ważnego powodu”, o którym mowa w analizowanym

przepisie. W innym razie jedyną przesłanką ustalenia w niniejszej sprawie

nierównych udziałów w majątku wspólnym pozostawałby w istocie nierówny wkład

w powstanie tego majątku, co przeczyłoby ochronnej funkcji rozwiązania

normatywnego przyjętego w art. 43 § 2 k.r.o.

Skoro w sprawie nie zostało skutecznie podważone stanowisko o braku

ważnych powodów, to nie zachodziły podstawy do oceny etapu sekwencyjnie

dalszego, czyli badania stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do

powstania majątku wspólnego. W tej kwestii należy więc jedynie wskazać,

że w sprawie nie ustalono, by wnioskodawczyni nie pracowała – czy to

w gospodarstwie, czy w domu. Przeciwnie, z ustaleń Sądu drugiej instancji wynika,

że pierwotnie była ona zdecydowanie zaangażowana w prace związane

z gospodarstwem. Dopiero z upływem czasu, wraz z postępującym wiekiem,

profesjonalizacją gospodarstwa, a ostatecznie również zmianą sytuacji rodzinnej,

II CSKP 525/23

9

jej zaangażowanie uległo zmniejszeniu. Odnośnie do kwestii związanych

z prowadzeniem w domu (zrównanych przez skarżącego z gotowaniem

oraz sprzątaniem) w sprawie nie poczyniono z kolei żadnych ustaleń.

Do uwzględnienia skargi nie mógł także doprowadzić zarzut uchybienia

art. 45 § 1 i 2 w zw. z art. 33 w zw. z art. 52 § 2 k.r.o., z którym to naruszeniem

skarżący wiązał skutek w postaci bezpodstawnego, w jego ocenie,

nieuwzględnienia spłaty wspólnych kredytów po ustaniu wspólności majątkowej,

określonych w skardze kasacyjnej jako „dokonanych przez uczestnika z majątku

osobistego nakładów na majątek wspólny”.

Jak wyjaśniono na wstępie, Sąd Najwyższy jest związany podstawami skargi

kasacyjnej (art. 39813 § 1 in principio k.p.c.), tzn. może objąć oceną tylko

te konkretne aspekty naruszeń, które na tle przywołanych w skardze przepisów

przedstawi strona postępowania. Tymczasem omawiany zarzut naruszenia prawa

materialnego sformułowano w taki sposób, że wskazane nim regulacje nie

pozostają w korelacji z opisem uchybienia wytykanego Sądowi Okręgowemu.

Podstawowe znaczenie miał tu przywołany jako pierwszy art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o.,

w którym uczestnik upatrywał uzasadnienia dla swej - zasadniczo trafnej - tezy,

że spłaty kredytu zaciągniętego w czasie trwania wspólności ustawowej,

realizowane po jej ustaniu, powinny być rozliczone w sprawie o podział majątku.

Rzecz jednak w tym, że art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o. nie stanowi podstawy prawnej

takiego rozliczenia, gdyż dotyczy jedynie zwrotu nakładów z majątku osobistego

na majątek wspólny. Przepis ten obejmuje więc nakłady dokonywane w czasie

trwania wspólności ustawowej, tymczasem uczestnik żądał rozrachunku spłat

poczynionych po ustaniu tej wspólności, nieobjętych zakresem zastosowania

art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o. Nieuwzględnienie tego żądania nie mogło zatem świadczyć

o naruszeniu ww. przepisu.

Błędne (a jak się okazuje, także mylące dla przeprowadzonej w skardze

analizy prawnej) było samo użycie pojęć „nakłady na majątek wspólny”

oraz „majątek osobisty” w odniesieniu do świadczeń z majątku uczestnika

po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. W tym okresie, a zatem także

w chwili spłacania wspólnych długów, uczestnik miał nie „majątek osobisty”,

II CSKP 525/23

10

lecz po prostu swój majątek, do którego należały składniki pochodzące

z wcześniejszego majątku osobistego, udział w majątku wspólnym (dorobkowym)

oraz wszystko to, co uczestnik uzyskał po ustaniu wspólności ustawowej, w tym

dochody osiągane z majątku. Po ustaniu wspólności ustawowej konstrukcyjnie

niemożliwe jest zatem dokonanie nakładu z majątku osobistego na majątek

wspólny, gdyż taki opis przesunięć majątkowych nie przystaje do sytuacji prawnej

osób niepozostających już w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej.

W konsekwencji art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o. a limine nie znajdował zastosowania

do relacji skarżącego i wnioskodawczyni w związku ze spłatami dokonywanymi

przez uczestnika już po ustaniu wspólności małżeńskiej.

Spłaty kredytu (oraz innych długów) dokonane po ustaniu wspólności

ustawowej, finansowane z majątku byłych małżonków, są objęte postępowaniem

w sprawie o podział majątku wspólnego, lecz jedynie na podstawie

art. 686 in fine k.p.c., stosowanego odpowiednio dzięki odesłaniu zawartemu

w art. 567 § 3 k.p.c. Zgodnie z art. 686 k.p.c. w postępowaniu działowym sąd

rozstrzyga m.in. o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami

z tytułu spłaconych długów spadkowych. Odpowiednie stosowanie tego

unormowania w sprawach o podział majątku oznacza, że w postępowaniu o tym

przedmiocie sąd rozstrzyga również o wzajemnych roszczeniach między byłymi

małżonkami z tytułu spłaconych długów zaciągniętych w czasie trwania małżeństwa.

Wskazane w zarzucie kasacyjnym przepisy prawa materialnego, w tym

art. 45 § 1 k.r.o., nie miały więc znaczenia dla sprawy, wobec czego sam zarzut

nie mógł zostać uznany za trafny. Zarazem, choć art. 686 w zw. z art. 567 k.p.c.

zostały przywołane w pierwszym zarzucie, to opisane na ich tle naruszenie

sprowadzało się w istocie do zakwestionowania ustaleń faktycznych sprawy,

a nie do materialnoprawnej oceny tych ustaleń. Jak uprzednio wyjaśniono, Sąd

Najwyższy jest związany podstawami skargi kasacyjnej, toteż nie może

samodzielnie upatrywać w podanych przepisach innych aspektów naruszeń niż

wskazane przez skarżącego.

Z uwzględnieniem powyższych uwag terminologicznych, odnoszących się

do poszczególnych instytucji prawa rodzinnego, należy także skorygować

II CSKP 525/23

11

stanowisko Sądu Okręgowego, który – podobnie do skarżącego – posługiwał się

pojęciem „majątek osobisty” w odniesieniu do majątku po ustaniu wspólności,

a ponadto zasady rozliczania spłaty długów, właściwe dla trwania wspólności

ustawowej, stosował w celu oceny spłaty kredytów dokonanej w późniejszym

okresie, kiedy wnioskodawczyni i uczestnik nie pozostawali już w tym ustroju

majątkowym. Tymczasem bez znaczenia dla sprawy pozostawało to, czy dochody

uzyskane wówczas przez skarżącego pochodziły z nieruchomości należących

wcześniej do majątku wspólnego, czy z gruntów dzierżawionych przez uczestnika

od innych osób. Wszystkie one bowiem, bez względu na konkretne źródło

ich pozyskania, nie stanowiły składników majątku wspólnego.

Z perspektywy struktury rozstrzygnięć składających się na postanowienie

o podziale majątku wspólnego istotne było natomiast ustalenie, w jaki sposób

skarżący spożytkował środki uzyskane ze sprzedaży maszyn należących

do majątku wspólnego; w tej bowiem części, jak trafnie orzekły Sądy,

wnioskodawczyni należne było stosowne powiększenie dopłaty. Rozliczenie spłaty

długów powinno natomiast stanowić przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia – lecz

tylko w wyniku odrębnego wniosku zgłoszonego przez uczestnika w tym

przedmiocie.

Skarżący w toku postępowania zmieniał swe stanowisko w kwestii

pochodzenia środków, z których spłacono kredyt, i najpierw twierdził, że spłata

nastąpiła m.in. z zapłaty za sprzedaż maszyn, a po tym, jak zobowiązano go

do zwrotu połowy tej kwoty na rzecz wnioskodawczyni, podnosił – w celu uniknięcia

zdublowania ekonomicznego ciężaru obciążenia – że długi zostały spłacone

z dochodów z dotacji oraz z działalności rolniczej, a ściślej – że Sąd Okręgowy

powinien ustalić takie pochodzenie środków na spłatę kredytów, skoro fakt

uzyskania zapłaty za sprzedaż maszyn został już uwzględniony w powiększeniu

dopłaty należnej wnioskodawczyni.

Powyższa kwestia nie przekłada się na rozstrzygnięcie o skardze kasacyjnej,

gdyż rzeczywiste zastrzeżenia skarżącego nie przybrały postaci odpowiednich

zarzutów, jednak wyjaśnienie jej jest istotne z uwagi na to, że w toku postępowania

Sądy obu instancji operowały nieprawidłową, mylącą terminologią.

II CSKP 525/23

12

Finalnie należy wskazać, że wykluczona była także możliwość uwzględnienia

zarzutu naruszenia art. 5 k.c., wiązanego przez skarżącego z tym,

iż wnioskodawczyni „został przyznany majątek o znacznie większej wartości

na dzień wyrokowania, gdyż stanowi on w głównej mierze ziemie uprawne,

zaś uczestnik otrzymał niewielką ilość ziemi uprawnej, pozostały majątek stanowi

zaś nieruchomości w bardzo złym stanie technicznym, nadające się do rozbiórki

i niestanowiące wartości materialnej” (s. 3 skargi).

Z cytowanego wywodu wynika, że skarżący pod hasłem nadużycia prawa

podmiotowego w istocie podniósł, iż wydane w sprawie orzeczenie jest

niesprawiedliwe. Działania orzecznicze sądu nie mogą jednak stanowić nadużycia

prawa w rozumieniu art. 5 k.c., gdyż sąd działa w postępowaniu jako organ władzy

publicznej, a nie podmiot prawa cywilnego. Ponadto sąd nie wykonuje praw

podmiotowych w rozumieniu prawa cywilnego, wobec czego nie może również

nadużyć takich praw. Naruszenie art. 5 k.c. mogłoby w niniejszej sprawie nastąpić

wyłącznie przez błędną ocenę tego, czy dane zachowanie się osoby uprawnionej

(wnioskodawczyni) stanowiło nadużycie przysługującego jej prawa. Zawarty

w zarzucie opis rzekomego naruszenia nie przystaje więc do normy prawnej

wywodzonej z art. 5 k.c.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,

orzeczono jak w sentencji postanowienia. O kosztach rozstrzygnięto, mając

na względzie sporne interesy uczestników; wysokość kosztów została ustalona

na podstawie § 4 ust. 1 pkt 8 w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk Beata Janiszewska Marcin Łochowski

[J.T.]

[a.ł]