Bank nie mógł zatrzymać świadczeń wobec kredytobiorców z nieważnej umowy kredytu

M.S. i A.S. wnieśli o zasądzenie od Banku spółki akcyjnej w W. łącznie na ich

rzecz kwoty 167 216,27 zł oraz kwoty 89 488,06 CHF wraz z odsetkami ustawowymi

za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, w związku z nieważnością

umowy o kredyt konsolidacyjny nr […], zawartej 14 czerwca 2006 r.

Wyrokiem z 28 maja 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził

od pozwanej łącznie na rzecz powodów kwoty: 167 216,27 zł i 89 488,06 CHF

– z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 28 listopada 2019 r. do dnia zapłaty

(pkt I) oraz orzekł o kosztach procesu (pkt II).

Wyrokiem z 12 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony

wyrok w punkcie pierwszym częściowo w ten sposób, że oddalił powództwo

o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od wskazanych w nim kwot

za okres od 28 listopada 2019 r. do 21 maja 2021 r. i za okres od 28 lipca 2021 r.

do dnia zapłaty, oraz w ten sposób, że zastrzegł, iż zapłata przez pozwany bank

na rzecz powodów kwot: 167 216,27 zł i 89 488,06 CHF z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie od 22 maja 2021 r. do 27 lipca 2021 r. nastąpi za jednoczesnym

zaofiarowaniem przez powodów stronie pozwanej kwoty 672 000 zł (pkt 1); oddalił

apelację w pozostałym zakresie (pkt 2) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania

odwoławczego (pkt 3).

Sąd Apelacyjny podzielił w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

Okręgowy i przyjął je za własne. Zgodnie z tymi ustaleniami powodowie 14 czerwca

II CSKP 548/23

3

2006 r. zawarli z Bankiem umowę o kredyt konsolidacyjny

nr […] indeksowany do CHF, w kwocie 672 000 zł.

Zabezpieczeniem kredytu była hipoteka kaucyjna do kwoty 1 142 400 zł

ustanowiona na rzecz pozwanego banku.

Bank wypłacił kredytobiorcom następujące kwoty: 14 czerwca 2006 r.

– 520 000,01 zł; 20 czerwca 2006 r. – 25 000 zł; 22 czerwca 2006 r. - 127 000 zł.

Aneksem nr […] zawartym 15 grudnia 2012 r. strony dodały do umowy zapis,

w którym wskazano podstawę ustalenia kursów kupna i sprzedaży waluty obcej, do

której kredyt był indeksowany.

W okresie od października 2009 r. do listopada 2012 r. kredytobiorcy wpłacili

na rzecz banku tytułem rat kapitałowo-odsetkowych łącznie 149 582,85 zł. Natomiast

od grudnia 2012 r. do sierpnia 2019 r. wpłacili łącznie 89 488,06 CHF.

W okresie od 5 lutego 2010 r. do 5 sierpnia 2019 r. kredytobiorcy wpłacili

na rzecz banku tytułem składek na ubezpieczenie na życie łącznie 19 376,47 zł.

Pismem z 19 września 2019 r., doręczonym tego samego dnia, A.S. wezwał

pozwaną do zwrotu kwoty, stanowiącej sumę wpłaconych przez kredytobiorców rat

kapitałowo-odsetkowych

oraz

wszelkich

kwot

wynikających

z nieuprawnionego obciążenia kosztami ubezpieczeń i nieuprawnionego stosowania

przez bank podwyższonej marży do czasu ustanowienia wszystkich zabezpieczeń

- w terminie 14 dni, w związku z nieważnością umowy kredytu. Bank nie zastosował

się do ww. wezwania.

Wskazać należy, że Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony apelacją wyrok

w zakresie roszczenia odsetkowego, uwzględniając tym samym częściowo zarzut

naruszenia art. 455 w zw. z art. 481 § 1 k.c.

Sąd odwoławczy wskazał, że na etapie postępowania apelacyjnego bank

zgłosił procesowy zarzut zatrzymania. Strona pozwana powołała się na złożone

powodom 27 lipca 2021 r. oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania

świadczeń na rzecz banku z tytułu umowy kredytu w zakresie wypłaconej kwoty

672 000 zł. Sąd drugiej instancji wywiódł, że realizacja prawa zatrzymania polega na

złożeniu wierzycielowi prawnokształtującego oświadczenia woli o skorzystaniu z tego

II CSKP 548/23

4

prawa. Jest to czynność o charakterze materialnoprawnym, która nie wymaga

zachowania określonej formy, jeśli tylko doszło do konkretyzacji roszczenia

będącego jego podstawą i określenia jego zakresu. Ponieważ oświadczenie

o skorzystaniu z prawa zatrzymania składane jest drugiej stronie umowy,

zastosowanie znajdzie art. 61 k.c., co oznacza, że uznaje się oświadczenie

za złożone, gdy doszło do adresata w sposób umożliwiający mu zapoznanie się

z jego treścią. Złożone w niniejszej sprawie oświadczenie Sąd drugiej instancji uznał

za skuteczne. Zatem od daty złożenia ww. oświadczenia, w sposób pozwalający

powodom na zapoznanie się z jego treścią, odsetki od kwot zasądzonych na rzecz

powodów nie mogły być przyznane. Oznacza to, że co do odsetek przypadających

za okres od dnia doręczenia oświadczenia o skorzystaniu z zarzutu zatrzymania,

czyli od 28 lipca 2021 r. powództwo nie mogło zostać uwzględnione.

Sąd drugiej instancji wywiódł, że dopiero w dacie dotarcia oświadczenia

powodów (o odmowie sanowania klauzul abuzywnych) do strony pozwanej ustał stan

bezskuteczności zawieszonej, co nastąpiło na rozprawie 21 maja 2021 r., na której

pozwany bank był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wywiodły obie

strony.

Powodowie zaskarżyli orzeczenie w części, tj. w zakresie pkt 1.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucili wyłącznie naruszenie prawa

materialnego, tj. art. 58 § 1 i 2 w zw. z art. 3531 k.c.; art. 3851 k.c.; art. 455 k.c.;

art. 481 § 1 k.c.; art. 69 pr. bankowego w zw. z art. 487 § 2 k.c.; art. 120 § 1 w zw.

z art. 117 § 21 k.c.; art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

Skarżący powodowie domagali się uchylenia zaskarżonego wyroku

w zakresie punktu 1 i orzeczenia co do istoty sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany bank wniósł o jej oddalenie.

Pozwany bank zaskarżył orzeczenie w części, tj. w zakresie punktu 1

– w zakresie braku oddalenia powództwa także co do odsetek ustawowych

za opóźnienie od kwot 167 216,27 zł i 89 488,06 CHF za okres od 22 maja 2021 r.

do 27 lipca 2021 r., w zakresie pkt 2 i 3 – w całości. Zaskarżonemu wyrokowi

skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3271 § 1 w zw. z art.

II CSKP 548/23

5

391 § 1 k.p.c.; art. 278 w zw. z art. 227 k.p.c.; art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c.; oraz 2)

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 3852 k.c. w zw. z art. 1

ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13; art. 69 pr. bankowego w zw. z art. 3 ust. 1

i art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13; art. 111 ust. 1 pkt 4 pr. bankowego; art. 56 k.c.;

art. 354 § 1 k.c.; art. 65 k.c.; art. 405 w zw. z art. 410 k.c.; art. 118 k.c. i art. 120 k.c.;

art. 481 § 1 w zw. z art. 455 w zw. z art. 496 k.c.

Skarżący bank domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości

i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia

w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego banku powodowie wnieśli

o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej powodów okazały się zasadne i zasługujące

na uwzględnienie, zaś skarga kasacyjna pozwanego banku podlegała odrzuceniu.

Zgodnie z art. 3984 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać:

1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono

zaskarżone w całości czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia

z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany.

Na mocy art. 3985 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał

zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia

z uzasadnieniem stronie skarżącej. Na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. Sąd drugiej

instancji odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę

niespełniającą wymagań określonych w art. 3984 § 1, skargę nieopłaconą

oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie, lub z innych przyczyn

niedopuszczalną. Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną, która podlegała

odrzuceniu przez sąd drugiej instancji, albo zwraca ją temu sądowi w celu usunięcia

dostrzeżonych braków.

Skarżący bank nie spełnił wymogów formalnych skargi kasacyjnej, które

decydują o jej istnieniu. Sformułowanie zawarte w skardze kasacyjnej - zgodnie

II CSKP 548/23

6

z którym autor skargi kasacyjnej „zaskarża orzeczenie w części, tj. w zakresie pkt 1

– w zakresie braku oddalenia powództwa także w zakresie odsetek ustawowych

za opóźnienie od kwot 167 216,27 zł i 89 488,06 CHF za okres od 22 maja 2021 r.

do 27 lipca 2021 r., w zakresie pkt 2 i 3 – w całości” przy czym "wnosi o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania" - obarczone

jest wadliwością.

W konsekwencji doszło do wewnętrznej sprzeczności pomiędzy zakresem

zaskarżenia a wnioskiem kasacyjnym. Zarówno wskazanie, czy orzeczenie

zaskarżone jest w całości, czy w części, jak też wniosek o uchylenie lub uchylenie

i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany należą

do elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej, bez których nadzwyczajny środek

zaskarżenia traci swą istotę. Elementy te są ze sobą ściśle sprzężone, dlatego

w orzecznictwie wymaga się ich bezwzględnej spójności redakcyjnej. W przypadku,

gdy zachodzi rozbieżność pomiędzy wymienionymi elementami, nie sposób twierdzić,

że zakres zaskarżenia związany jest z zakresem wniosku kasacyjnego. Konieczne

jest przy tym takie skonstruowanie skargi kasacyjnej, żeby zakresy te wynikały

bezpośrednio z jej treści, a Sąd Najwyższy nie był obciążony ich określeniem

lub doprecyzowaniem w drodze jakichkolwiek zabiegów interpretacyjnych

(zob. postanowienie SN z 27 listopada 2025 r., I CSK 21/25).

Z tych względów, stosownie do art. 3986 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy odrzucił

skargę kasacyjną pozwanej.

Zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej przez powodów koncentrują się

w istocie wokół dwóch zagadnień: możliwości skorzystania z prawa zatrzymania

przez pozwany bank w kontekście zakwalifikowania umowy kredytu indeksowanego

jako umowy wzajemnej oraz określenia daty początkowej naliczania odsetek

za opóźnienie należnych powodom w przypadku uwzględnienia przez sąd zarzutu

zatrzymania. Nie budzi przy tym wątpliwości, że rozstrzygnięcie pierwszej grupy

zarzutów może warunkować ocenę zasadności zarzutów kolejnych.

II CSKP 548/23

7

Rozpoznając zarzuty podniesione przez powodów Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym sprawę miał na uwadze uchwałę całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, zgodnie z którą przyjęto że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego

lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym

stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny

sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość

lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej

izby jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały w analogicznym składzie

(art. 88 ustawy o SN).

Sąd Najwyższy wyjaśnił w uchwale z 19 czerwca 2024 r. (III CZP 31/23, OSNC

2025, Nr 3, poz. 25), że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie,

II CSKP 548/23

8

która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Również

w uchwale z 5 marca 2025 r. (III CZP 37/24) Sąd Najwyższy przyjął, że w razie

dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy

kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania

na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną w całości

podziela oba ww. poglądy, nie aprobując poglądu przeciwnego, wyrażonego np.

w uchwałach Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021,

Nr 6, poz. 40; z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56; z 28 lutego

2025 r., III CZP 126/22. Zarzut naruszenia art. 496 w zw. z art. 497 k.c. okazał się

również chybiony.

Z kolei w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24,

Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że w razie dochodzenia od banku zwrotu

świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca,

bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. art. 497 k.c.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że podstawowym argumentem przeciwko

przyjęciu, iż bank może powołać się na prawo zatrzymania, jest uznanie, że umowa

kredytu nie ma charakteru umowy wzajemnej. Stanowisko przeciwne do tego

ostatniego stwierdzenia Sąd Najwyższy zajął w uchwale siedmiu sędziów z 28 lutego

2025 r., III CZP 126/22. W orzeczeniu tym nie wypowiedział się jednak wprost

co do tego, czy bank może powoływać się na prawo zatrzymania.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną powodów

podziela stanowisko zajęte w uchwałach z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23,

oraz z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, wyrażone również w kolejnych orzeczeniach,

przykładowo w wyroku z 5 czerwca 2025 r., II CSKP 1147/23, co oznacza,

że w niniejszej sprawie nie było możliwe skuteczne powołanie się przez bank

na prawo zatrzymania.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że prawo zatrzymania polega na

zatrzymaniu rzeczy bądź świadczenia wzajemnego. Ustawodawca, przewidując

prawo zatrzymania w przypadku rozliczenia świadczeń z umów wzajemnych,

ma na względzie zabezpieczenie interesów stron w stosunkach cywilnoprawnych,

II CSKP 548/23

9

w których między świadczeniami stron istnieje łączność tego rodzaju, że zachodzi

w związku z tym potrzeba skoordynowania ich zwrotu, w przeciwnym razie dłużnik

narażony byłby na negatywne konsekwencje. Skorzystanie z prawa zatrzymania

świadczenia ma na celu doprowadzenie do sytuacji, w której obie strony

równocześnie wykonają względem siebie swoje obowiązki bądź roszczenie

zatrzymującego zostanie stosownie zabezpieczone. Stąd prawo zatrzymania ustaje

z chwilą zabezpieczenia roszczenia chronionego prawem zatrzymania (art. 496 k.c.

in fine). Ustępuje ono zatem przed innym zabezpieczeniem, czyli ma charakter

subsydiarny (pomocniczy).

W przypadku nieważności umowy kredytu przeciwstawne wierzytelności

pieniężne z tytułu nienależnych świadczeń mogą co do zasady zostać umorzone

przez potrącenie, co zapewnia dalej idącą ochronę interesów stron niż prawo

zatrzymania. Zasadniczą funkcją potrącenia jest bowiem zaspokojenie roszczenia,

a skorzystanie z tego instrumentu skutkuje wygaśnięciem obowiązku świadczenia,

co odróżnia tę instytucję od prawa zatrzymania, które wywołuje jedynie skutek

zawieszający i wstrzymuje obowiązek świadczenia retencjonisty.

Z tego względu uznanie, że w przypadku wzajemnych wierzytelności

pieniężnych strony mają prawo do zatrzymania świadczenia (i powstrzymania się

od potrącenia) mogłoby przy tym rodzić ryzyko nadużycia tego uprawnienia przez

strony. W szczególności skuteczne skorzystanie przez jedną ze stron z prawa

zatrzymania musiałoby wywrzeć skutek w postaci uniemożliwienia skorzystania

z potrącenia przez drugą stronę. Skutek taki wystąpiłby z tego powodu, że jedną

z przesłanek dopuszczalności potrącenia jest wymagalność wierzytelności

przedstawianej do potrącenia, rozumiana jako możliwość domagania się przez

wierzyciela niezwłocznego spełnienia świadczenia przy wykorzystaniu

zapewnionych przez państwo środków przymusu. Wykonanie prawa zatrzymania

sprawia, że stan wymagalności roszczenia drugiej strony nie może powstać albo też

ustaje, jeżeli roszczenie to stało się wymagalne wcześniej. W ten sposób podmiot,

który chce uniknąć realizacji wzajemnych wierzytelności, mógłby, wykorzystując

prawo zatrzymania, osiągnąć taki rezultat, nie tylko przez to, że sam powstrzymałby

się ze skorzystaniem z uprawnienia do potrącenia, ale również uniemożliwiając

wykonanie takiego uprawnienia drugiej stronie (wyroki SN: z 20 września 2024 r.,

II CSKP 548/23

10

II CSKP 1094/23; z 24 października 2024 r., II CSKP 1188/22; z 14 maja 2025 r.,

II CSKP 830/23; z 15 maja 2025 r., II CSKP 135/23, i z 11 czerwca 2025 r.,

II CSKP 1026/23).

Reasumując, Sąd Najwyższy wskazuje, że w niniejszej sprawie nie zachodziły

podstawy do skorzystania przez pozwanego z prawa zatrzymania i to niezależnie od

tego, czy umowa kredytu ma charakter umowy wzajemnej; sam fakt, że świadczenia

obu stron nieważnej umowy kredytu mają charakter pieniężny wyklucza zasadność

zastosowania prawa zatrzymania.

Wykluczenie możliwości powołania się przez pozwanego na prawo

zatrzymania powoduje, że zasadne są również te zarzuty skargi kasacyjnej, które

dotyczą oddalenia powództwa w zakresie odsetek za opóźnienie ze względu

na skorzystanie z wymienionego prawa.

W uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22)

wyjaśniono, że jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość

lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron

(tzw. teoria dwóch kondykcji). W takim przypadku konsumentowi należą się odsetki

na zasadach ogólnych.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 15 czerwca 2023 r. (C-520/21, Bank Millennium S.A.) art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie

wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą konsument ma prawo żądać

od instytucji kredytowej rekompensaty wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat

i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych

odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty, pod warunkiem poszanowania

celów dyrektywy 93/13 i zasady proporcjonalności. Trybunał zwrócił również uwagę,

że w braku wykładni przyjętej przez Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów

– zasadzie prawnej z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56)

konsumentowi należne byłyby odsetki za opóźnienie II CSKP 296/24 9 od upływu

terminu wyznaczonego przedsiębiorcy na wykonanie zobowiązania, po otrzymaniu

II CSKP 548/23

11

przez niego stosownego wniosku konsumenta, do chwili podniesienia zarzutu

zatrzymania. Z tej uchwały wynika, że przedsiębiorca nie znajduje się w sytuacji

opóźnienia w wykonaniu, zanim umowa kredytu hipotecznego stanie się trwale

bezskuteczna, a więc konsument traci prawo do części lub całości odsetek

za opóźnienie, co dodatkowo pogarsza jego sytuację prawną i finansową.

Skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby

jednak zagrożona, gdyby konsumenci ci, powołując się na prawa, które wywodzą

z tej dyrektywy, byli narażeni na ryzyko nieotrzymania odsetek za opóźnienie od kwot,

które powinny im zostać zwrócone ze względu na nieważność takiej umowy

od momentu upływu terminu nałożonego na przedsiębiorcę do wykonania

świadczenia, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tych kwot.

Zastosowanie znajduje również powołany wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, w którym jednoznacznie wykluczono

możliwość powołania się przez przedsiębiorcę (bank) w omawianej sytuacji na prawo

zatrzymania, jeżeli wykonanie tego prawa skutkowałoby utratą przez konsumenta

prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu określonego

w wezwaniu do zapłaty (zob. wyrok SN z 30 lipca 2024 r., II CSKP 296/24).

Co do zasady dług z bezpodstawnego wzbogacenia (świadczenia

nienależnego) jest długiem bezterminowym. Po upływie terminu spełniającego

wymagania niezwłoczności w rozumieniu art. 455 k.c., dłużnik popada w opóźnienie,

zaś wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia (art. 481 k.c.).

Data wymagalności roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy, a więc i data

rozpoczęcia biegu odsetek (art. 481 k.c.), nie może być uzależniona od złożenia

przez konsumenta oświadczenia w toku postępowania sądowego odnośnie

do utrzymania skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne. Nie można

zatem uznać, że dopiero "upadek" umowy stanowi podstawę do naliczenia odsetek

przez konsumenta. Chybione jest zatem twierdzenie, że roszczenie odsetkowe

powinno być zasądzone dopiero od daty wyrokowania (zob. postanowienie SN

z 29 maja 2025 r., I CSK 885/24; wyrok SN z 30 lipca 2024 r., II CSKP 296/24).

Należy też dostrzec, że kwestia wymagalności roszczenia restytucyjnego

kredytobiorcy była już rozważana przez Sąd Najwyższy (zob. uchwałę składu

II CSKP 548/23

12

siedmiu sędziów SN mającą moc zasady prawnej z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21;

wyroki SN: z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22,

i z 25 maja 2023 r., II CSKP 989/22). W ocenie składu orzekającego Sądu

Najwyższego o wymagalności odsetek decyduje wezwanie do zapłaty (art. 481 § 1

k.c. i art. 455 k.c.), a za takie uznać należy doręczenie pozwanemu odpisu pozwu.

Powoduje to, iż pozwany pozostaje w opóźnieniu z zapłatą od dnia następującego

po dniu doręczenia pozwu.

Sąd Apelacyjny nietrafnie wywiódł, że dopiero złożenie przez powodów

oświadczenia na rozprawie przed Sądem odwoławczym 21 maja 2021 r.

determinowało początkową datę naliczenia odsetek. Zarzut powodów naruszenia

art. 455 k.c. był zatem uzasadniony. Trafnie Sąd pierwszej instancji wywiódł,

że powodowie skierowali pismo do banku 19 września 2019 r., w którym powołując

się na nieważność umowy, wezwali pozwanego do zwrotu całej kwoty, stanowiącej

sumę wpłaconych przez nich rat kapitałowo-odsetkowych, w terminie 14 dni od dnia

doręczenia wezwania. Reklamacja została doręczona tego samego dnia,

tj. 19 września 2019 r., zatem upływ zakreślonego terminu upływał 3 października

2019 r. i od dnia następnego powodowie mogli domagać się roszczenia odsetkowego.

Skoro w pozwie domagali się ich zasądzenia od dnia wytoczenia powództwa,

tj. od 28 listopada 2019 r. to należało uwzględnić powództwo w tym zakresie.

Tym samym sądzić rację mają powodowie, iż Sąd Apelacyjny dopuścił się

naruszenia art. 455 w zw. z art. 481 § 1 k.c.

Z przytoczonych względów na podstawie art. 39816 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

orzekł jak w pkt 1 sentencji i orzekł co do istoty sprawy.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 k.p.c.

w zw. z art. § 2 pkt 7 w zw. § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (8100 zł)

oraz opłaty sądowej od apelacji (1000 zł), co razem daje kwotę 9100 zł tytułem

kosztów postępowania apelacyjnego.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 98 k.p.c.

Zasądzeniu od pozwanego banku na rzecz powodów łącznie podlegała kwota

11 800 zł. Na powyższą kwotę złożyły się dwa wynagrodzenia pełnomocnika

II CSKP 548/23

13

powodów ustalone w oparciu o § 2 pkt 7 w zw. § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (2 x 5400 zł) oraz opłata sądowa od skargi kasacyjnej (1000 zł). Jedno

wynagrodzenie wynikało z tytułu uwzględnienia skargi kasacyjnej powodów, drugie

za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego banku.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

Adam Doliwa

Piotr Telusiewicz

(P.H.)

[SOP]