Bank skarżył wyrok o kredyt frankowy z klauzulą kursową. SN oddalił skargę kasacyjną

Powodowie I.M. i K.M. wnieśli o zasądzenie od pozwanego S. S.A.

w W. solidarnie na rzecz powodów 266 910,94 zł z odsetkami oraz o ustalenie, że

zawarta przez nich z pozwanym bliżej określona umowa kredytu jest nieważna. Sąd

Okręgowy w Szczecinie uwzględnił powództwo, Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił

apelację pozwanego.

W zakresie istotnym dla oceny skargi kasacyjnej Sąd Apelacyjny ustalił, za

Sądem pierwszej instancji, że 14 października 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu w kwocie 370 000 zł na okres

360 miesięcy. Poczyniono przy tym szczegółowe ustalenia co okoliczności zawarcia

i treści kontraktu, w tym zawartego w umowie mechanizmu powiązania kredytu

z walutą obcą – frankiem szwajcarskim. Kredyt miał być wypłacony w złotówkach,

przeliczony na walutę obcą według kursu z dnia wypłaty, a następnie spłacany

w walucie polskiej, lecz w kwotach stanowiących równowartość odpowiedniej kwoty

wyrażonej we frankach szwajcarskich. Przeliczenia waluty miały następować na

podstawie tabeli kursowej ustalanej przez bank. Umówiona kwota została wypłacona.

Powodowie spłacali raty w walucie polskiej i w te sposób uiścili na rzecz banku

tytułem spłat łącznie 266 910,94 zł.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny stwierdził, w zakresie

istotnym dla oceny skargi kasacyjnej, że postanowienia związane z mechanizmem

powiązania kredytu z walutą obcą były niedozwolone (art. 3851 § 1 zd. 1 k.p.c.),

a skutkiem niezwiązania powodów ich treścią był stan niewykonalności umowy, który

prowadził do nieważności tej czynności prawnej. Sporne postanowienia umowne nie

były bowiem uzgodnione indywidualnie. Ponadto, choć dotyczyły one głównych

świadczeń stron, to podlegały kontroli przez pryzmat kryteriów

z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., ponieważ nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). O takiej ich ocenie zdecydowała przy tym

okoliczność, że postanowienia nie pozwalały powodom na oszacowanie wysokości

przyszłych świadczeń stron (salda kredytu po przeliczeniu go na walutę obcą oraz

II CSKP 757/23

3

wysokości poszczególnych rat), gdyż umowa nie określała sposobu kształtowania

tabel kursowych, na podstawie których bank miał dokonywać przeliczeń walut.

Jednocześnie mechanizm powiązania kredytu z walutą obcą uznano za

niedozwolony (abuzywny), gdyż bank przyznał sobie w umowie prawo do

jednostronnego, arbitralnego kształtowania wysokości pierwotnego salda zadłużenia

powodów (wyrażonego w walucie obcej) oraz wysokości poszczególnych rat

(uiszczanych w złotówkach i podlegających przeliczeniu z franków szwajcarskich).

Wysokość świadczeń stron nie zależała zatem od czynników obiektywnych, lecz od

woli pozwanego. Działanie takie uznane zostało za sprzeczne z dobrymi obyczajami

i rażąco naruszające interesy konsumentów. Tym samym ta część umowy, która

dotyczyła mechanizmu powiązania kredytu z walutą obcą, uznana została za

niedozwoloną, co skutkowało zastosowaniem sankcji z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c.

W konsekwencji oceniono, że w efekcie niezwiązania powodów spornymi

postanowieniami umowa obiektywnie nie nadaje się do wykonania, a zatem musi

zostać uznana za nieważną. Stan ten uzasadniał uwzględnienie żądania zwrotu kwot

uiszczonych przez powodów na rzecz banku (stanowiących w ówczesnym

przekonaniu konsumentów należne pozwanemu raty kredytu), jak również

uwzględnienia żądania ustalenia (art. 189 k.p.c.), po stwierdzeniu, że powodowie

mają w tym zakresie interes prawny.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zarzucając

naruszenie: (1) art. 3851 § 2 w zw. z 3851 § 1 k.c., (2) art. 3851 § 2 w zw. z art. 65

§ 1 i 2 i art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.

- Przepisy wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 41 ustawy z dnia 29 kwietnia

1936 r. - Prawo wekslowe, (3) art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich, a także (4) art. 3851 § 2 w zw. z 3851 § 1 k.c.

W pierwszym zarzucie zakwestionowano przyjęcie, że przez „postanowienia

umowy zawieranej z konsumentem" należy rozumieć całą jednostkę redakcyjną

konkretnej umowy, a nie wyrażoną w tych jednostkach, dającą się wyodrębnić normę

prawną regulującą zachowania stron stosunku prawnego. W konsekwencji

podważono ocenę, że za abuzywny należy uznać cały mechanizm przewidujący

II CSKP 757/23

4

indeksację kredytu do franka szwajcarskiego, podczas gdy zdaniem skarżącego

wyeliminowaniu z umowy powinno podlegać co najwyżej odesłanie do tabel kursów

ustalanych przez bank (tzw. klauzula kursowa).

Zarzuty drugi i trzeci zostały wprost przeciwstawione stanowisku, ze skutkiem

uznania spornych postanowień za niedozwolone był stan niezwiązania stron także

pozostałą częścią umowy. W ocenie pozwanego sporne, niewiążące klauzule

powinny być bowiem substytuowane normami prawa powszechnie obowiązującego,

względnie umowa mogła być wyłożona w sposób prowadzący do utrzymania jej

w mocy.

Ostatni, czwarty zarzut dotyczył oceny, że sporne postanowienia umowne

wprowadzające klauzulę kursową nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W ocenie banku Sąd Apelacyjny błędnie przyjął takie stanowisko „ze względu na to,

że Powód w chwili zawierania Umowy kredytu nie mógł oszacować kwoty, którą

będzie świadczył w przyszłości”.

W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie

od banku kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzut czwarty. Jego zasadność

spowodowałaby bowiem, że sporne postanowienia w ogóle nie podlegałyby kontroli

przez pryzmat art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., wobec czego zbędna byłaby także ocena

pozostałych podstaw kasacyjnych.

Stanowisko skarżącego w tym punkcie okazało się jednak nietrafne. Bank

błędnie zidentyfikował, z jakich przyczyn Sąd Apelacyjny ocenił, że sporne

postanowienia umowne nie są jednoznaczne. Zasadnicza kwestia nie sprowadzała

się do tego, że powodowie nie mogli przewidzieć w dniu zawarcia umowy, ile będą

ostatecznie świadczyć na rzecz banku. Taki stan jest bowiem zwykłym skutkiem

umów z elementem przewalutowania, rodzących długoterminowe zobowiązania.

Rzecz sprowadzała się natomiast do tego, że źródłem niepewności co do wysokości

świadczeń stron nie były obiektywne i wyjaśnione w umowie czynniki zewnętrzne,

II CSKP 757/23

5

lecz przydana bankowi w umowie możliwość dowolnego kształtowania treści tabeli

kursowej. W konsekwencji powodowie nie tylko nie mogli wiedzieć, ile wynosić

będzie saldo ich zadłużenia (wyrażanego w walucie obcej) po wypłacie kredytu i jak

kształtować się będzie wysokość rat, lecz także nie znali mechanizmu, na podstawie

którego wartości te miały być ustalane.

W drugiej kolejności ocenie podlegał zarzut dotyczący błędnej identyfikacji

tego, co powinno być badane przez pryzmat art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. In abstracto

skarżący ma rację, że termin „postanowienie umowy” nie może być pojmowany jako

równoznaczny z wyodrębnioną graficznie jednostką redakcyjną tekstu kontraktu albo

ze zdaniem w sensie gramatycznym. Przedmiotem badania z perspektywy

art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. jest bowiem mający samodzielne znaczenie normotwórcze

fragment umowy – niezależnie od tego, czy stanowi on wyodrębnioną graficznie

i gramatycznie całość, czy fragment większej jednostki redakcyjnej (np. paragrafu,

punktu lub zdania), albo daje się wywieść w drodze wykładni z szeregu

wyodrębnionych elementów lub zdań (zob. wyrok SN z 6 grudnia 2024 r.,

II CSKP 132/23, i przywołane tam orzecznictwo).

Trafność poglądu przedstawionego przez skarżącego nie ma jednak

znaczenia dla sprawy, gdyż także wyodrębnienie klauzuli kursowej i uznanie, że tylko

ona ma charakter niedozwolony, prowadzi do wniosku, że umowa stron nie nadaje

się do dalszego wykonywania (zob. wyrok SN z 27 lutego 2025 r., II CSKP 1815/22,

podobnie wyrok SN z 16 maja 2025 r., II CSKP 396/23).

Zagadnienie to zostało podjęte w uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

w której stwierdzono, iż w razie uznania, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (punkt 2), jak

również, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego

odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone

postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie

można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu

waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (punkt 1). Sąd Najwyższy

II CSKP 757/23

6

w obecnym składzie nie znajduje podstaw do podjęcia działań unormowanych

w art. 88 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wobec czego

pozostaje związany stanowiskiem wyrażonym w uchwale (zob. wyroki SN

z 21 listopada 2024 r., II CSKP 1088/24, oraz z 27 lutego 2025 r., II CSKP 1815/22).

W konsekwencji nawet ewentualna zasadność pierwszego zarzutu skargi nie

doprowadziłaby do jej uwzględnienia.

W związku z powyższą uchwałą za nietrafne należy uznać także zarzuty drugi

i trzeci. Wprost kwestionują one bowiem stanowiska identyczne z tymi, które wiążą

Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu niniejszej skargi.

Tym samym powyższego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie

art. 39814 k.p.c. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie z zasadą odpowiedzialności za

wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 7

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.

Marcin Łochowski

Beata Janiszewska

Dariusz Pawłyszcze

[J.T.]

[a.ł]