Właściciele domu przy lotnisku w W. bez zwrotu nieponiesionych kosztów wyciszenia

II CSKP 767/24

2

Powodowie E.K. i A.K. po modyfikacji powództwa żądali ostatecznie

zasądzenia od pozwanego P. w W. 187 735,10 zł jako odszkodowania za szkodę

poniesioną wskutek usytuowania ich nieruchomości w granicach obszaru

ograniczonego użytkowania (dalej: „OOU”) dla lotniska […] w W. Na dochodzoną

kwotę składały się dwa elementy:

1. 120 000 zł tytułem zmniejszenia wartości nieruchomości,

2. 67 735,10 zł tytułem zwrotu kosztów tzw. rewitalizacji akustycznej budynku

powodów.

Wyrokiem częściowym z 2 września 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie

rozstrzygnął co do roszczenia powodów w zakresie zmniejszenia wartości

nieruchomości, zasądzając na ich rzecz dochodzoną kwotę w całości wraz

z odsetkami za opóźnienie. Apelacja pozwanego od tego wyroku została oddalona

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 maja 2018 r.

Wyrokiem z 2 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od

pozwanego na rzecz powodów dodatkowo 67 735,10 zł z odsetkami tytułem

odszkodowania stanowiącego koszty konieczne dla zapewnienia właściwych

wymagań technicznych dla nieruchomości powodów.

W odniesieniu do stanu faktycznego Sąd Okręgowy podtrzymał swoje

wcześniejsze ustalenia przyjęte w wyroku częściowym z 2 września 2016 r., z których

za najważniejsze należy uznać to, że powodowie są właścicielami nieruchomości

zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonym w W. przy ul. […], dla której Sąd

Rejonowy dla Warszawy Mokotowa prowadzi księgę wieczystą nr […].

Nieruchomość ta jest położona w granicach OOU dla lotniska […] w W., jednak poza

strefami Z1 i Z2 tego obszaru. Wymieniony OOU został ustanowiony uchwałą nr

76/11 Sejmiku Województwa […] z 20 czerwca 2011 r.

W wyroku z 2 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że nakłady, jakie

należałoby ponieść w celu zapewnienia właściwego klimatu akustycznego dla

budynku mieszkalnego powodów w związku z określeniem na OOU wymagań

technicznych dotyczących budynków, w zakresie podwyższonych wymagań

izolacyjności akustycznej powinny łącznie wynosić 67 750,89 zł w razie

zastosowania w lokalu wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej

II CSKP 767/24

3

zrównoważonej, a 70 097,03 zł w razie zastosowania wentylacji z nawiewnikami

ściennymi. Roszczenie dochodzone przez powodów z tego tytułu (67 735,10 zł)

mieściło się w obu tych kwotach.

Na skutek apelacji pozwanego, wyrokiem z 15 grudnia 2022 r., Sąd Apelacyjny

w Warszawie zmienił wyrok Sądu Okręgowego z 2 grudnia 2021 r. w ten sposób, że

oddalił powództwo o zapłatę 67 735,10 zł z odsetkami i odpowiednio do tego

rozstrzygnął o kosztach postępowania.

Oddalenie powództwa było skutkiem przyjęcia przez Sąd II instancji, że

roszczenie o naprawienie szkody w wysokości kosztów rewitalizacji nie powstaje,

jeżeli koszty te nie zostaną rzeczywiście poniesione. Za przyjęciem takiego wniosku

przemawiało przede wszystkim sformułowanie użyte w art. 136 ust. 3 ustawy

z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (dalej: „p.o.ś”), który wymaga,

aby koszty mające na celu wypełnienie wymagań technicznych dotyczących

budynków położonych na OOU zostały rzeczywiście poniesione, zanim właściciel

nieruchomości będzie mógł domagać się ich zwrotu.

Powodowie wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając ten wyrok w całości. W skardze zarzucili naruszenie: art. 129 ust. 2

w zw. z art. 136 ust. 3 p.o.ś. i w zw. z § 6 uchwały Sejmiku Województwa […]z 20

czerwca 2011 r. nr 76/11 zmienionej uchwałą nr 153/11

w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla […] w W.; § 6

wymienionej uchwały; art. 136 ust. 3 p o ś. oraz art. 361 § 1 i 2 k.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł m.in. o jej oddalenie oraz

o zasądzenie od powodów kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W toku postępowania kasacyjnego pozwany P. w W. uległ przekształceniu w

P. spółkę akcyjną w W.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uznanie skargi kasacyjnej za bezzasadną wynika przede wszystkim z tego,

że Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę podziela pogląd wyrażony

w uchwale Sądu Najwyższego z 28 października 2022 r., III CZP 100/22,

II CSKP 767/24

4

(OSNC 2023, nr 6, poz. 58), zgodnie z którym właścicielowi nieruchomości położonej

na OOU nie przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom

zapewnienia w budynku znajdującym się na tej nieruchomości odpowiedniego

klimatu akustycznego, jeżeli koszty te nie zostały poniesione (takie stanowisko

SN wyraził również m.in. w wyrokach: z 20 kwietnia 2021 r., II CSKP 5/21,

OSNC 2022, nr 2, poz. 17; z 23 marca 2022 r., II CSKP 286/22; z 13 listopada

2024 r., II CSKP 678/22, i z 4 lutego 2025 r., II CSKP 755/23).

W tej mierze należy podzielić argumentację Sądu Apelacyjnego opierającą się

przede wszystkim na wykładni literalnej art. 136 ust 3 p.o.ś. Zgodnie z tym przepisem

w razie określenia na OOU wymagań technicznych dotyczących budynków szkodą,

o której mowa w art. 129 ust. 2 p.o.ś., są także koszty poniesione w celu wypełnienia

tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku

podjęcia działań w tym zakresie. Ustawodawca jednoznacznie wskazał na „koszty

poniesione”, co wyklucza objęcie tą kategorią hipotetycznych kosztów prac

przyszłych, które ewentualnie dopiero mogą zostać poniesione.

Argument powyższy jest wystarczający dla przyjęcia, że tylko koszty już

poniesione mogą wchodzić w zakres szkody podlegającej naprawieniu. Według

utrwalonych zasad interpretacji przepisów wykładnia językowa ma podstawowe

znaczenie, a dopiero gdy nie daje jednoznacznych rezultatów, można sięgnąć do

dyrektyw innego rodzaju. Wbrew wypowiadanym niekiedy poglądom przyznanie

prymatu wynikom wykładni językowej nie może zostać uznane za anachronizm, lecz

stanowi jedną z podstawowych gwarancji praworządności. Wykładnia językowa

w porównaniu do funkcjonalnej cechuje się znacznie większym stopniem

obiektywizmu – wyniki tej wykładni z założenia powinny być tożsame lub bardzo

podobne, nawet jeżeli jest ona dokonywana przez różne podmioty, pod warunkiem,

że podmioty te mają takie same kompetencje w posługiwaniu się językiem, w którym

wyrażony został przepis prawa.

Inaczej jest w przypadku wykładni funkcjonalnej. Przy tym rodzaju interpretacji

w praktyce – mimo odwoływania się m.in. do aksjologicznej spójności systemu

prawnego i wartości preferowanych przez ustawodawcę – na ostateczny rezultat

zasadniczy wpływ mają wartości preferowane przez konkretnego interpretatora. Im

II CSKP 767/24

5

większa polaryzacja i różnorodność stanowisk aksjologicznych występują

w społeczeństwie, tym mniejsza szansa, że interpretatorzy podzielać będą ten sam

system wartości i tym bardziej prawdopodobne, że osiągnięte przez nich wyniki

wykładni funkcjonalnej będą różne. W związku z tym odejście od jednoznacznych

wyników wykładni językowej stanowiłoby zagrożenie dla pewności prawa. Zasada

bezwzględnej preferencji dla rezultatów wykładni językowej chroni zasady

praworządności w ten sposób, że ogranicza zakres dyskrecjonalnej władzy sędziów

nad tekstem aktu prawnego. W innym przypadku adresat normy prawnej mógłby być

zaskakiwany znaczeniem uzyskanym przez zastosowanie pozajęzykowych reguł

interpretacji i kwalifikacją rozstrzyganego stanu rzeczy, odmienną niż przyjmowana

przez niego na podstawie przekonania o jasności tekstu prawnego (zob. szerzej

uzasadnienie uchwały SN z 9 grudnia 2021 r., III CZP 103/20, OSNC 2022, nr 7-8,

poz. 74; por. też wyrok SN z 12 stycznia 2023 r., II CSKP 704/22, OSNC 2023, nr 9,

poz. 83).

W związku z powyższym jedynie ma marginesie, za uzasadnieniem uchwały

z 28 października 2022 r., III CZP 100/22, należy wskazać, że zgodnie z ogólnymi

zasadami naprawienia szkody przewidzianymi przez polskiego ustawodawcę

możliwość żądania wyłożenia z góry kosztów usunięcia skutków zdarzenia

szkodzącego (określanego również jako naprawienie szkody tzw. „metodą

kosztorysową”) nie jest zasadą ogólną, a występuje jedynie w tych przypadkach, gdy

przewiduje to ustawodawca. Tak na przykład w przypadku szkody polegającej na

uszkodzeniu ciała lub wywołaniu rozstroju zdrowia, zgodnie z art. 444 § 1 zd. 2 k.c.,

na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć

z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą,

także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Gdyby przyjąć,

że możliwość żądania nieponiesionych jeszcze kosztów restytucji naturalnej istnieje

w każdym przypadku, wskazany przepis byłby zbędny.

Co więcej, wskazać należy, że w razie przyjęcia możliwości żądania

odszkodowania w wysokości nieponiesionych kosztów modernizacji istniejących

budynków występowałoby ryzyko podwójnego naprawienia tej samej szkody,

określanego niekiedy mianem „rekurencji”. Ryzyko takie byłoby aktualne także

w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w którym powodowie otrzymali

II CSKP 767/24

6

odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości. Modernizacja budynku

położonego na OOU prowadząca do zapewnienia odpowiedniego klimatu

akustycznego powinna z zasady prowadzić do wzrostu jego wartości. Jeżeli

elementem przyznanego odszkodowania jest jednocześnie kwota równa

zmniejszeniu wartości nieruchomości związanemu z wprowadzeniem OOU, to

w razie przyznania również odszkodowania w wysokości nieponiesionych nakładów,

dla określenia tego zmniejszenia należałoby wziąć pod uwagę wartość budynku

odpowiednio zrewitalizowanego pod względem akustycznym (zob. uzasadnienie

wyroku SN z 13 listopada 2024 r., II CSKP 678/22).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 6 uchwały o utworzeniu OOU, należy

przyznać skarżącym rację, że przepis ten odnosi się także do nieruchomości

położonych poza strefami Z1 i Z2 OOU, a więc również do nieruchomości powodów.

Ustalenie to nie jest jednak wystarczające do uznania zasadności skargi kasacyjnej.

W wyroku z 13 listopada 2024 r., II CSKP 678/22, Sąd Najwyższy, odwołując

się do uchwały z 28 października 2022 r., III CZP 100/22, przyjął, że nieponiesione

koszty „rewitalizacji akustycznej” budynków położonych na OOU mogłyby zostać

uznane za element szkody podlegającej naprawieniu w razie stwierdzenia, że na

poszkodowanym ciążył skonkretyzowany obowiązek prawny dostosowania budynku

pod względem technicznym do wymagań określonych w akcie prawnym tworzącym

OOU. W takim wypadku obowiązek poniesienia kosztów mógłby zostać uznany za

element szeroko rozumianych pasywów poszkodowanego, które zgodnie

z dominującym poglądem uwzględnia się przy określaniu wysokości szkody metodą

różnicy. Uznania tego elementu za szkodę podlegająca naprawieniu nie

sprzeciwiałby się wówczas art. 136 ust. 3 p.o.ś., gdyż można bronić poglądu, że

zgodnie z końcowym fragmentem tego przepisu rozstrzyga on wyłącznie wątpliwość,

która powstaje, gdy na właścicielu budynku nie ciąży obowiązek podjęcia działań

w zakresie dostosowywania technicznego budynków.

W ocenie Sądu Najwyższego § 6 uchwały o utworzeniu OOU nie nakłada

jednak na powodów skonkretyzowanego obowiązku w powyższym rozumieniu.

W stosunku do powodów zastosowanie mógłby znajdować ewentualnie pkt 2 tego

przepisu, zgodnie z którym w istniejących budynkach znajdujących się na OOU

II CSKP 767/24

7

należy zastosować zabezpieczenia zapewniające klimat akustyczny

w pomieszczeniach – zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

i przepisami wykonawczymi do tej ustawy. Mimo że Prawo budowlane reguluje

również utrzymanie obiektów budowlanych, to przepisy określające środki

zapewniające odpowiedni klimat akustyczny odnoszą się jedynie do etapu

dotyczącego projektowania i budowy obiektu budowlanego. Wśród nich wymienić

należy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. e Prawa budowlanego, zgodnie z którym obiekt

budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach oraz

zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając m.in. spełnienie podstawowych

wymagań dotyczących obiektów budowlanych, określonych w załączniku I do

rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 z dnia 9 marca

2011 r., dotyczących ochrony przed hałasem. Z praktycznego punktu widzenia

największe znaczenie ma w tej mierze rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia

12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać

budynki i ich usytuowanie. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego aktu ma on zastosowanie przy

projektowaniu, budowie i przebudowie oraz przy zmianie sposobu użytkowania

budynków oraz budowli nadziemnych i podziemnych spełniających funkcje użytkowe

budynków.

Utrzymania istniejących obiektów budowlanych dotyczy art. 5 ust. 2 Prawa

budowlanego, zgodnie z którym obiekt budowlany należy użytkować w sposób

zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać

w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego

pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności

w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7. Obowiązek

ten jest powtórzony w art. 61 pkt 1 Prawa budowlanego, natomiast w art. 66

ust. 1 tego aktu przewidziano możliwość wydania przez organ nadzoru budowlanego

decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w szczególnych

sytuacjach, m.in. gdy obiekt budowlany może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, jest

użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu lub znajduje się

w nieodpowiednim stanie technicznym. W odniesieniu do lokali mieszkalnych

obowiązuje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków

II CSKP 767/24

8

mieszkalnych, które nie zawiera jednak szczególnych norm dotyczących ochrony

przed hałasem.

Z powyższego wynika, że odmienne normy prawne określają wymagania

techniczne budynków w odniesieniu do procesu ich projektowania, budowy

i przebudowy, a także zmiany sposobu użytkowania, a odmienne w odniesieniu do

budynków istniejących, które nie podlegają żadnemu z tych procesów. W tej drugiej

sytuacji przyjmuje się, że nie istnieje norma ogólna pozwalająca na wydanie nakazu

właścicielom budynku dostosowania ich do współczesnych wymagań budowlanych

(tak NSA w wyroku z 2 lutego 2022 r., II OSK 134/19).

W kontekście powyższego należy dokonać interpretacji § 6 pkt 2 uchwały

o utworzeniu OOU. W ocenie Sądu Najwyższego jego rola nie polega na nałożeniu

na właścicieli nieruchomości obowiązku pozytywnego działania w celu dostosowania

posiadanych budynków do standardów wynikających z aktualnych przepisów

obowiązujących w razie projektowania, budowy i przebudowy lub zmiany sposobu

użytkowania budynku, czyli w praktyce do przepisów rozporządzenia Ministra

Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim

powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Rozszerzenie zakresu zastosowania

wskazanego rozporządzenia na mocy uchwały jednostki samorządu terytorialnego

ponad to, co zostało w nim wyraźnie przewidziane, wymagałoby wyraźnej podstawy

prawnej. W ocenie Sądu Najwyższego nie stanowi jej art. 135 ust. 3a p.o.ś., zgodnie

z którym, tworząc OOU, odpowiedni organ może określić wymagania techniczne

dotyczące budynków. Nałożenie na obywatela obowiązku pozytywnego działania

(przystąpienia do przebudowy posiadanego budynku) wymagałaby bardziej

jednoznacznej decyzji ustawodawcy. W tym kontekście już tylko pomocnicze

znaczenie może mieć argument, zgodnie z którym nieracjonalne byłoby nakładanie

obowiązku bez jednoczesnego określenia terminu jego wykonania – w ślad za

Sądem Apelacyjnym można zwrócić uwagę, że powodowie nie dokonali

odpowiednich prac w swoim budynku, mimo że od ustanowienia OOU minęło już

kilkanaście lat.

W związku z tym wynikający z § 6 pkt 2 uchwały o utworzeniu OOU obowiązek

zastosowania wynikających z przepisów prawa budowlanego zabezpieczeń

II CSKP 767/24

9

zapewniających klimat akustyczny w istniejących budynkach należy interpretować

w ten sposób, że odnosi się on do sytuacji, w których miałoby dojść do przebudowy

lub zmiany sposobu użytkowania budynku. Żadna taka sytuacja nie zaistniała

w stosunku do budynku należącego do powodów, nie wykazali oni również, aby

wydano wobec nich decyzję na podstawie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego, co

oznacza niewykazanie istnienia konkretnego obowiązku dokonania prac

adaptacyjnych.

Ze względu na przyjęcie stanowiska, zgodnie z którym w ramach

odszkodowania powodowie mogą żądać wyłącznie kosztów faktycznie poniesionych

na wypełnienie wymagań technicznych odnoszących się do budynków położonych

na OOU, bez wpływu na zasadność skargi kasacyjnej miała ocena zarzutu

naruszenia art. 361 § 1 k.c., w ramach którego skarżący podnoszą, iż Sąd Apelacyjny

błędnie wykluczył istnienie przesłanki związku przyczynowego w stanie faktycznym

sprawy. W związku z tym jedynie na marginesie należy zaznaczyć, że art. 136 ust. 3

p.o.ś. oparty jest na tzw. normatywnym związku przyczynowym, gdyż nakazuje

naprawić szkodę w postaci kosztów poniesionych w celu wypełnienia wymagań

technicznych określonych w akcie ustanawiających OOU w stosunku do istniejących

budynków, niezależnie od tego, czy ich poniesienie jest normalnym następstwem

ustanowienia OOU albo działalności lotniska.

Z tych przyczyn skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie

art. 39814 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98

§ 1, 3 i 4 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 oraz § 20 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona na powodów w częściach

równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6,

poz. 57).

Mariusz Załucki

Marcin Krajewski

Kamil Zaradkiewicz

(E.M.)

[a.ł]

II CSKP 767/24

10