Klauzula kursowa w kredycie frankowym nie wiąże. SN oddalił skargę banku

Wyrokiem z 30 grudnia 2020 r., XXV C 2125/18, Sąd Okręgowy w Warszawie

ustalił nieważność umowy kredytu zawartej przez powodowego kredytobiorcę

II CSKP 85/25

2

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku i zasądził od banku na rzecz

kredytobiorcy 36 474,79 CHF z odsetkami do 29 listopada 2020 r. tytułem zwrotu rat

kapitałowo-odsetkowych, z tym że spełnienie świadczenia powinno nastąpić za

jednoczesnym zaoferowaniem przez kredytobiorcę bankowi 178 490,80 zł albo

zabezpieczeniem roszczenia banku o zapłatę tej sumy, oraz oddalił powództwo

w pozostałym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził dodatkowo tytułem

zwrotu spłat 37 509,20 zł z odsetkami do 29 listopada 2020 r., oddalił apelację

kredytobiorcy w pozostałej części, a apelację banku w całości.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 12 kwietnia 2006 r. powódka zawarła

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu na cele mieszkaniowe.

Bank udzielił kredytu w wysokości 216 000 zł denominowanego we frankach

szwajcarskich (CHF) na 360 miesięcy, do 11 kwietnia 2036 r. Kwota kredytu miała

zostać określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie

z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub jego

transzy. Kredyt miał zostać wykorzystywany w złotych, przy przeliczeniu sumy

kredytu na CHF według kursu kupna dewiz dla CHF, zgodnie z „Tabelą kursów”

obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu. Spłata rat kapitałowo-

odsetkowych miał być dokonywana w złotych i przeliczana na CHF według kursu

sprzedaży CHF, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty.

Strony 10 października 2011 r. zawarły aneks do umowy, którym między

innymi zmieniono sposób spłaty rat kredytowych. Dodano również zapis, zgodnie

z którym, w przypadku kredytów denominowanych w walucie obcej kredytobiorca

może dokonywać spłaty rat kapitałowo - odsetkowych oraz innych należności

w walucie obcej, w jakiej kredyt jest denominowany, dodano również zapis

określający zasady ustalania kursów walut.

W okresie od 11 maja 2006 r. do 13 sierpnia 2018 r. kredytobiorca spłacił na

rzecz pozwanego banku raty kapitałowo-odsetkowe w łącznej wysokości 68 274,39

zł, z czego od 11 listopada 2008 r. 37 509,20 zł. Od października 2011 r.

II CSKP 85/25

3

kredytobiorca spłacał raty kredytowe bezpośrednio we frankach szwajcarskich,

uiszczając łącznie 36 474,79 CHF.

Sąd Apelacyjny uznał, że postanowienia łączącej strony umowy, przewidujące

mechanizm indeksacji, są klauzulami abuzywnymi, niedozwolonymi w rozumieniu

art. 3851 § 1 k.c. i w związku z tym, wobec oświadczenia kredytobiorcy, nie wiążą go

jako konsumenta. Sąd drugiej instancji stwierdził, że klauzule określające sposób

ustalania kursu nie zostały z kredytobiorcą uzgodnione indywidualnie. Brak

indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień wynika już z samego sposobu

zawarcia umowy, opartej o treść stosowanego przez bank wzorca. Sama decyzja co

do zawarcia umowy zawierającej klauzule indeksacyjne nie oznacza automatycznie,

że klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione. Również oświadczenie zawarte

w umowie, nie świadczy o tym. Kredytobiorca nie został w sposób wyczerpujący

i zrozumiały poinformowana o skutkach, które wiążą się z zastosowaniem

mechanizmu indeksacji.

Sąd odwoławczy uznał, że omawiane postanowienia umowne nie zawierają

przejrzystego opisu mechanizmu waloryzacji, dzięki któremu kredytobiorca jako

konsument mógłby w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria zrozumieć

wypływające z tych postanowień konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia te są

niejednoznaczne, nietransparentne, nieprzejrzyste i trudne do zrozumienia, a przez

wynikającą z umowy możliwość dowolnego kształtowania przez bank kursu wymiany

walut skutkują rażącą dysproporcją uprawnień kontraktowych na niekorzyść

kredytobiorcy. W sposób oczywisty godzą w dobre obyczaje, które nakazują, aby

koszty ponoszone przez konsumenta związane z zawarciem umowy były możliwe do

oszacowania.

Powyższe orzeczenie zaskarżył skargą kasacyjną pozwany bank, zarzucając

naruszenie prawa materialnego:

1) art. 3851 § 2 w zw. z § 1 k.c. przez przyjęcie, że pojęcie „postanowienia

umowy zawieranej z konsumentem” należy rozumieć całą jednostkę redakcyjną

konkretnej umowy, a nie wyrażoną w tych jednostkach, dającą się wyodrębnić normę

prawną regulującą zachowania stron stosunku prawnego, co doprowadziło do

II CSKP 85/25

4

błędnego uznania, iż za abuzywny należy uznać cały mechanizm przewidujący

indeksację kredytu do franka szwajcarskiego (tzw. klauzulę indeksacyjną);

2) art. 3851 § 2 w zw. z art. 65 § 1 i 2, art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX

przepisów wprowadzających Kodeks cywilny oraz art. 41 pr.weksl. przez ich

niezastosowanie, podczas gdy z intencji stron, charakteru umowy, a także treści ww.

przepisów wynika jednoznacznie, że w takim przypadku zobowiązanie powoda

mogło być określone w oparciu o średni kurs NBP na podstawie art. 358 § 1 i 2 k.c.;

3) art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r.

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich przez dokonanie ich

błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że związanie stron umową kredytu

w pozostałym zakresie po wyeliminowaniu z jej treści postanowień niedozwolonych

nie jest możliwe;

4) art. 3851 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że klauzula kursowa stanowi główne

świadczenie stron i jako taka nie wiąże kredytobiorcy, jako że nie została

sformułowana w sposób jednoznaczny ze względu na to, iż kredytobiorca w chwili

zawierania umowy nie mógł oszacować kwoty, którą będzie świadczył w przyszłości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew nazwie kredytu nadanej mu przez bank strony wiązała umowa kredytu

indeksowanego, a nie denominowanego, co jednak nie jest istotne, gdyż poniższe

tezy dotyczą obydwu rodzajów kredytu.

W umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej kurs przeliczenia spłaty

dokonanej w złotych na wyrażoną w walucie obcej wysokość raty kredytu

bezpośrednio wpływa na wysokość spłaty w złotych, czyli określa świadczenie

główne kredytobiorcy. Postanowienia umowy określające świadczenia główne

podlegają ocenie na podstawie art. 3851 § 1 k.c. tylko pod warunkiem, że nie zostały

sformułowane w sposób jednoznaczny. Teza Sądu drugiej instancji, że wymóg

jednoznaczności sformułowania nie ogranicza się do samego brzemienia

postanowienia umowy, lecz wymaga przedstawienia transparentnego mechanizmu

kształtowania kursu CHF przez bank, nie jest przedmiotem żadnego z zarzutów

II CSKP 85/25

5

kasacyjnych. Kolejnym warunkiem zastosowania art. 3851 § 1 k.c. jest brak

indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umowy. Przyjęcie tej przesłanki

przez Sąd odwoławczy także nie jest przedmiotem podstaw kasacyjnych.

Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych

w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,

a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.

Sąd Apelacyjny bezpodstawnie jako argument za niedozwolonym charakterem

klauzuli kursowej powołał nienależyte pouczenie kredytobiorcy o skali ryzyka

kursowego, lecz był to argument powołany w drugiej kolejności. Sąd przede

wszystkim wywiódł abuzywność z możliwości jednostronnego kształtowania

wysokości zobowiązania kredytobiorcy przez bank.

Skoro klauzule kursowe zawarte w umowie kredytu indeksowanego nie wiążą,

to do umowy tej stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, która do rangi zasady prawnej podniosła tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie i czynią bezprzedmiotową

ocenę zasadności zarzutów skargi zmierzających do podważenia tezy o nieważności

umowy kredytu w całości. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do uznania tezy

zaskarżonego wyroku o nieważności umowy za odpowiadającą prawu, gdyż do

nieważności umowy kredytu indeksowanego w świetle uchwały z 25 kwietnia 2024 r.

wystarcza abuzywność klauzuli przeliczeniowej.

II CSKP 85/25

6

Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę

kasacyjną pozwanego banku.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powódce przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

Ewa Stefańska

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]