Pięciu sędziów SN wyłączonych z odwołania sędzi, bo powołano ich z udziałem nowej KRS

Do Sądu Okręgowego w Warszawie, mającego rozpoznać sprawę z wniosku

D.L. i A.L. o zadośćuczynienie i odszkodowanie od Skarbu Państwa, wpłynęło

pismo pełnomocnika wnioskodawców – „Wniosek o stwierdzenie występowania

przesłanek z art. 42a § 3 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych wraz z

wnioskiem o wyłączenie wskazanej poniżej osoby od rozpoznania niniejszej

sprawy”. Pismo dotyczyło wyznaczonej do rozpoznania sprawy sędziego Sądu

Okręgowego w Warszawie X.Y., powołanej do pełnienia urzędu na tym stanowisku

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

II KB 33/24

2

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.

3).

Po zapoznaniu się ze wspomnianym pismem sędzia X.Y. złożyła

oświadczenie, w którym stwierdziła, że „nie ma jakiejkolwiek podstawy do przyjęcia,

że zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość, co do mojej bezstronności; nadto że jako sędzia referent mogę zostać

obiektywnie uznana za stronniczą w relacji do tej konkretnej sprawy”. Akcentowała

również, że „kompetencja do orzekania przez sędziego powołanego na urząd przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa nie może być

ograniczana”. W tym względzie powołała się m.in. na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20.

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2024 r., XII KO 86/24, Sąd Okręgowy

w Warszawie na podstawie art. 42a § 11 w zw. z art. 42a § 3 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: u.s.p.) uwzględnił wniosek

pełnomocnika wnioskodawców i wyłączył sędziego Sądu Okręgowego w

Warszawie X.Y. od rozpoznania „sprawy Sądu Okręgowego w Warszawie o sygn.

akt XVIII Ko 88/24”.

Postanowienie to sędzia X.Y. na podstawie art. 42 § 13 u.s.p. zaskarżyła w

całości i wniosła o ponowne rozpoznanie wniosku o jej wyłączenie od rozpoznania

przedmiotowej sprawy. W Sądzie Najwyższym do rozpoznania tego odwołania

(sprawie nadano sygn. II KB 33/24) w drodze losowania zostali wyznaczeni

sędziowie tego Sądu: A.B., G.P., T.P., J.S. i M.S. Zawiadomiona o tym

pełnomocnik wnioskodawców, powołując się na art. 41 § 1 k.p.k., wystąpiła m.in. o

wyłączenie tych sędziów od udziału w sprawie. Uzasadnienie wniosku jest

obszerne, wystarczy wskazać, że jego autorka m.in. argumentowała, że

wymienione osoby zostały wadliwie powołane do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego Sądu Najwyższego, z uwagi na to, że decyzję w tym względzie Prezydent

RP podjął na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, której „pozycja

ustrojowa, sposób ukonstytuowania, powołanie składu oraz funkcjonowanie

powodują, że nie jest to organ niezależny od władzy ustawodawczej i wykonawczej

II KB 33/24

3

przy wykonywaniu zadań powierzonych Krajowej Radzie Sądownictwa na mocy art.

166 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskie i polegających na staniu na straży

niezależności sądów i niezawisłości sędziów (…)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Dyskusyjna jest zawarta w piśmie pełnomocnika wnioskodawców teza, że

w przypadku osób objętych wnioskiem o wyłączenie (nazywanych w piśmie

„neosędziami”) zachodzi „brak statusu sędziego Sądu Najwyższego”. Zresztą teza

ta zdaje się stać w sprzeczności z istotą wniosku, który postuluje wyłączenie

„sędziów”. Niemniej jednak wniosek ten zasługuje na uwzględnienie. Jest faktem,

że sędziowie, których dotyczy wniosek, do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego Sądu Najwyższego zostali powołani na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw. W takim razie pełnomocnik, przekonując o konieczności

uwzględnienia wniosku, zasadnie nawiązała do mającej moc zasady prawnej

uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20,

stwierdzającej m.in., że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na

urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Zasadnie również pełnomocnik, odwołując się do bogato uargumentowanego

orzecznictwa Sądu Najwyższego, twierdziła, że wspomnianej uchwały nie

zdezaktualizował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U

2/20 (zob. np. postanowienia SN: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 12

maja 2022 r., V KO 37/22; z dnia 17 września 2024 r., I KZ 26/24; uchwałę składu 7

sędziów z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 i in.).

Zasługuje zatem na uwzględnienie inicjatywa pełnomocnika

wnioskodawców, by skład Sądu Najwyższego, orzekającego w sprawie z odwołania

sędziego X.Y. nie nasuwał wątpliwości, w szczególności nie dawał podstaw do

twierdzenia, że na tym szczeblu procedowania zaistniało uchybienie wskazane w

II KB 33/24

4

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., jak też naruszenie standardu z art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Nader istotną okolicznością przemawiającą za przychyleniem się do

wniosku pełnomocnika było też to, że zasadniczym powodem uwzględnienia przez

Sąd Okręgowy w Warszawie wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn.

akt XVIII Ko 88/24 sędziego X.Y. było uznanie, iż jej powołanie do pełnienia urzędu

na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie było wadliwie z powodu

udziału w procesie nominacyjnym Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym przepisami wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. W

takim razie zasadne jest przewidywanie, że sędziowie objęci wnioskiem o

wyłączenie, również powołani do pełnienia urzędu na wniosek tak ukształtowanej

Krajowej Rady Sądownictwa, ocenialiby zaskarżone orzeczenie przez pryzmat

własnego statusu zawodowego, co ujemnie rzutowałoby na obiektywizm Sądu.

Analogiczną sytuację miał w polu widzenia Sąd Najwyższy, gdy w uchwale składu

siedmiu sędziów z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, stwierdził m.in., że środek

odwoławczy zawierający zarzuty dotyczące uchybienia w procedurze powołania

sędziego, nie może być rozpoznany przez sąd, w skład którego wchodzi osoba

powołana w takiej samej procedurze. Zaistniałaby bowiem sytuacja zbliżona do

przypadku orzekania sędziego we własnej sprawie, sprzeczna z fundamentalną

zasadą nemo iudex in causa sua, co w konsekwencji wywołałoby u stron, jak i w

odbiorze społecznym, przekonanie o braku bezstronności sądu i rzetelności

postępowania.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]