Sąd Najwyższy uchylił warunkowe umorzenie dla oskarżonego już skazanego za znęcanie się

II KK 120/26

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w

Świdniku z dnia 6 listopada 2025 r. (sygn. akt II K 583/25) warunkowo umorzono

postępowanie karne wobec M.B. na okres 2 lat próby, po uprzednim ustaleniu, że

dopuścił się on zarzucanego mu czynu wyczerpującego dyspozycję art. 207 § 1 k.k.,

polegającego na tym, że w okresie od grudnia 2024 r. daty dziennej bliżej

nieustalonej do dnia 7 stycznia 2025 r. w miejscowości O., gm. T., woj. […] znęcał

się psychicznie i fizycznie nad swoim ojcem J.B. w ten sposób, że będąc pod

wpływem alkoholu wszczynał awantury, podczas których wyzywał pokrzywdzonego

słowami wulgarnymi powszechnie uznawanymi za obelżywe, poniżał go, ciągle

niepokoił oraz wyganiał z domu, ponadto podczas awantur kilkukrotnie odpychał

klatką piersiową ojca oraz w dniu 7 stycznia 2025 r. odpychał drzwiami

pokrzywdzonego utrudniając mu wejście do domu. Na podstawie art. 67 § 2 k.k. Sąd

oddał oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora sądowego, na podstawie art.

67 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 5 k.k. orzekł wobec niego obowiązek powstrzymania

się od nadużywania alkoholu, natomiast na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 72

§ 1 pkt 6 k.k. orzekł obowiązek poddania się terapii uzależnień w terminie 3 miesięcy

od dnia uprawomocnienia się wyroku, a także zwolnił oskarżonego od zapłaty

kosztów sądowych.

Od powyższego wyroku Prokurator Generalny wniósł kasację na niekorzyść

oskarżonego M.B., zaskarżając go w całości.

Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k.

zarzucił orzeczeniu rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisów prawa materialnego, a mianowicie po pierwsze: „art. 66 § 1 k.k.,

polegające na warunkowym umorzeniu postępowania karnego przeciwko M.B. w

sytuacji, kiedy w dacie wyrokowania przez Sąd był on prawomocnie skazany za

występek z art. 207 § 1 k.k., a zatem nie została spełniona przewidziana w

powyższym przepisie przesłanka braku karalności sprawcy za przestępstwo

umyślne”; po drugie: „art. 74 § 1 k.k., polegające na orzeczeniu wobec oskarżonego,

w oparciu o przepis art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 6 k.k. obowiązku

probacyjnego w postaci poddania się terapii uzależnień, bez uprzedniego uzyskania

od niego, wymaganej wyżej wymienionym przepisem, zgody na poddanie się takiej

terapii”.

II KK 120/26

3

Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Lublin - Wschód w Lublinie

z siedzibą w Świdniku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja ta jest zasadna.

Analiza akt sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że oskarżony M.B.

w momencie wyrokowania przez Sąd I instancji nie spełniał obiektywnego kryterium

dopuszczalności zastosowania instytucji warunkowego umorzenia postępowania

karnego. Zgodnie z treścią art. 66 § 1 k.k., ten środek probacyjny może zostać

zastosowany wyłącznie wobec sprawcy, który nie był uprzednio karany za

przestępstwo umyślne. W doktrynie oraz w ugruntowanym orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie budzi żadnych wątpliwości dyrektywa, że oceny spełnienia tej

przesłanki należy dokonywać według stanu istniejącego w dacie wyrokowania

(orzekania o warunkowym umorzeniu), nie zaś w dacie popełnienia czynu.

Tymczasem z akt sprawy i zgormadzonego materiału dowodowego, w tym z

aktualnych danych o karalności oskarżonego, wprost wynika, że wyrokiem Sądu

Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 19 maja 2025

r. (sygn. akt II K 1853/24), który uprawomocnił się w dniu 19 czerwca 2025 r., M.B.

został skazany za umyślny występek z art. 207 § 1 k.k. na karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat

próby. Stanowiło to zatem przeszkodę uniemożliwiającą warunkowe umorzenie

postępowania w niniejszej sprawie. Niedostrzeżenie tej okoliczności przez Sąd

pierwszej instancji i zastosowanie instytucji probacyjnej mimo braku ustawowych

podstaw stanowiło rażące naruszenie art. 66 § 1 k.k., które wywarło oczywisty wpływ

na treść wyroku.

Równie rażącym uchybieniem prawa, choć o charakterze wtórnym wobec

wadliwości samego rozstrzygnięcia, było orzeczenie w punkcie IV zaskarżonego

wyroku obowiązku poddania się terapii uzależnień (art. 72 § 1 pkt 6 k.k. w zw. z art.

67 § 3 k.k.) bez uprzedniego uzyskania wymaganej prawem zgody oskarżonego.

Nałożenie takiego obowiązku bezpośrednio dotyka i ogranicza konstytucyjnie

gwarantowane wolności osobiste człowieka oraz jego prawo do decydowania o

własnym leczeniu. W celu zabezpieczenia tych praw ustawodawca w art. 74 § 1 k.k.

II KK 120/26

4

ustanowił wymóg uzyskania uprzedniej zgody sprawcy na poddanie się terapii, która

to zgoda musi przybrać formę wyraźnego oświadczenia złożonego ustnie do

protokołu bądź w piśmie procesowym. Tymczasem M.B. nie stawił się na rozprawę

w dniu 6 listopada 2025 r., a w toku całego wcześniejszego postępowania zgody

takiej nie wyraził. Orzeczenie obowiązku terapeutycznego przy braku

konstytutywnego oświadczenia woli oskarżonego stanowiło zatem jaskrawą obrazę

art. 74 § 1 k.k. o charakterze rażącym, bezpośrednio rzutującą na treść orzeczenia

w tym zakresie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł o uchyleniu zaskarżonego

wyroku w całości i przekazaniu sprawy Sądowi Rejonowemu Lublin - Wschód w

Lublinie z siedzibą w Świdniku do ponownego rozpoznania. Przy ponownym

rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy uwzględni powyższe zapatrywania prawne, w

szczególności uwzględniając fakt uprzedniej karalności oskarżonego za

przestępstwo umyślne, co obliguje do rozpoznania sprawy i wyrokowania na

zasadach ogólnych.

Eugeniusz Wildowicz

Andrzej Tomczyk

Włodzimierz Wróbel

[WB]

[r.g.]