Sąd Najwyższy oddalił kasację skazanego za fałszywe oskarżenie żony

Z kasacją od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 16 października

2025 r., sygn. akt IX Ka 927/25, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego

dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt

III K 796/23 – skazujący M.P. za przestępstwo z art. 234 k.k. (w brzmieniu sprzed 1

października 2023 r.) w zw. z art. 4 § 1 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 §

II KK 182/26

2

2 k.k. na karę 120 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda – wystąpił obrońca

skazanego.

W nadzwyczajnym środku zaskarżenia skarżący zarzucił zaskarżonemu

wyrokowi obrazę art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. przez

prowadzenie postępowania bez skargi uprawnionego oskarżyciela, czego skutkiem

było rozpoznanie sprawy przeciwko M.P. w oparciu o nieistniejące prawnie dowody

i zdarzenia.

W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że pisemne zawiadomienie o

podejrzeniu popełnienia przestępstwa z dnia 27 lutego 2023 r. obejmowało

wyłącznie czyn z art. 296 § 1 k.k. i było jedyną skargą - jedyną czynnością

inicjującą postępowanie, której treść odnosiła się do zarzutu działania na szkodę

podmiotu gospodarczego w warunkach braku umocowania, odpowiadającego

hipotezie art. 296 § 1 k.k. Zawiadomienie to nie obejmowało oskarżenia w zakresie

podrobienia lub przerobienia dokumentów ani nie formułowało skargi co do czynu z

art. 270 k.k. Treść ta została wprost zarejestrowana w karcie zgłoszenia i

jednoznacznie określała zakres skargi pierwotnej, który bezwzględnie związał

organy ścigania. Organy ścigania nigdy nie wszczęły postępowania w zakresie

czynu z art. 296 § 1 k.k. - tj. czynu, który został rzeczywiście zgłoszony. Jedyną

skargą inicjującą postępowanie było pisemne zawiadomienie z 27 lutego 2023 r.

obejmujące art. 296 § 1 k.k., podczas gdy postępowanie prowadzono i zakończono

w zakresie czynu z art. 270 § 1 k.k., nigdy nieobjętego wolą skarżącego. Organy

postępowania przygotowawczego procedując w sprawie pisemnego zawiadomienia

o przestępstwie, złożonego przez M.P., badały inne zdarzenie historyczne niż

objęte zawiadomieniem, z naruszeniem zasady skargowości (art. 14 § 1 k.p.k.).

Dlatego w ocenie skarżącego w zakresie czynu przypisanego skazanemu

postępowanie toczyło się bez skargi uprawnionego oskarżyciela, co czyniło je

niedopuszczalnym. Brak skargi ma charakter pierwotny i nieusuwalny oraz skutkuje

niedopuszczalnością postępowania od samego początku (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.), a

w konsekwencji bezwzględną nieważnością postępowania (art. 439 § 1 pkt 9

k.p.k.).

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

oraz uchylenie wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy–Mokotowa w Warszawie

II KK 182/26

3

całości oraz umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 17 § 1 pkt 9

k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało

oddalenie jej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.).

Przypomnieć należało, że w postępowaniu Prokuratury Rejonowej w

Warszawie, sygn. akt [...], prowadzonej na skutek pisemnego zawiadomienia M.P.

o możliwości popełnienia przestępstwa z 27 lutego 2023 r. oraz protokołu ustnego

zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby

zawiadamiającej z 4 kwietnia 2023 r. organ prowadzący postępowanie, na

podstawie zgromadzonych dowodów, samodzielnie określił kwalifikację prawną

czynu stanowiącego podstawę przedmiotową postępowania, tj. występek z art. 270

§ 1 k.k.

Ocena zgromadzonego materiału dowodowego, zwłaszcza w postaci opinii

biegłego z zakresu badania dokumentów i pisma ręcznego, doprowadziła organ

postępowania przygotowawczego do wniosku, że M.P. zeznał fałszywie, iż M.1P.1

użyła dwóch podrobionych pełnomocnictw z dnia 1 stycznia 2008 r. i z dnia 5

sierpnia 2015 r. do działania przez nią w jego imieniu w ramach działalności

gospodarczej pod nazwa M., które to zeznania składane były przed organem

powołanym do ścigania przestępstw i miały stanowić dowód w postępowaniu

karnym.

W następstwie tej oceny, postanowieniem z dnia 1 czerwca 2023 r.

prokurator wyłączył z akt sprawy sygn. [...] materiały w sprawie o czyn z art. 234

k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zb. z art. 238 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. do

odrębnego – niniejszego – postępowania, po przeprowadzeniu którego oskarżył

M.P. o to, że w dniu 4 kwietnia 2023 r., złożył przed organem powołanym do

ścigania przestępstw - Komisariatem Policji, w sprawie o sygn. akt […] Prokuratury

Rejonowej, po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za zawiadomienie o

II KK 182/26

4

niepopełnionym przestępstwie, odpowiedzialności karnej za fałszywe oskarżenie

oraz odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, fałszywe zeznania w zakresie

niepodpisania pełnomocnictw dla żony M.1P.1 z dni: 1.01.2008 r. oraz 5.05.2014 r.,

które miała używać, a które to zeznania miały stanowić dowód w prowadzonym

postępowaniu przygotowawczym o sygn. jw., a którymi to świadomie fałszywie

oskarżył swoją żonę M.1P.1 o popełnienie przestępstwa z art. 270 § 1 k.k., podczas

gdy z zeznań świadka M.1P.1 oraz opinii biegłego z zakresu pisma ręcznego

wynika, iż zeznał nieprawdę i nie doszło do popełnienia przestępstwa, a podpisy

widniejące na pełnomocnictwach zostały zakreślone przez niego, tj. o czyn z art.

234 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zb. z art. 238 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Argumentacja, jakoby to treść fałszywego zawiadomienia o przestępstwie

miała determinować istnienie bądź nieistnienie skargi w niniejszym, prawomocnie

zakończonym postępowaniu, jest chybiona. Bezspornie bowiem w sprawie

uprawniony oskarżyciel – prokurator złożył akt oskarżenia w ramach

przysługujących mu uprawnień ustawowych, a orzekający w sprawie Sąd Rejonowy

dokonał jedynie drobnej, wprost redakcyjnej zmiany opisu przypisanego czynu, z

oczywistością mieszczącej się w granicach zdarzenia historycznego. Z kolei

dokonując subsumcji uwzględnił dyspozycję art. 4 § 1 k.k. W takim kształcie wyrok,

w następstwie kontroli instancyjnej, został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy.

Skarżący wadliwie przyjmuje, jakoby to treść złożonego przez M.P.

pisemnego zawiadomienia o przestępstwie miałaby być w niniejszym postępowaniu

„skargą” – żądaniem uprawnionego oskarżyciela w rozumieniu art. 14 § 1 k.p.k.,

podczas gdy w rzeczywistości stanowi ono jedynie okoliczność faktyczną

początkującą postępowanie przygotowawcze, w ramach którego skazany złożył

fałszywe zeznania oskarżające swoją żonę M.1P.1 o użycie przez nią dwóch

podrobionych pełnomocnictw z dnia 01 stycznia 2008 r. i z dnia 5 sierpnia 2014 r.

do działania przez nią w jego imieniu w ramach działalności gospodarczej pod

nazwą M., podczas gdy w rzeczywistości podpisał te pełnomocnictwa osobiście.

Złożone przez wymienionego pisemne zawiadomienie o przestępstwie w żaden

sposób nie determinowało przedmiotu niniejszego postępowania, albowiem do

realizacji znamion przypisanego mu przestępstwa (kwalifikowanego kumulatywnie)

II KK 182/26

5

doszło w następstwie złożonych w postępowaniu zeznań, czego skarżący zdaje się

nie do końca akceptować.

O tym, że rzeczywistą intencją skarżącego jest podważenie podstawy

faktycznej wyroku świadczy treść dupliki, gdzie skarżący jasno wskazuje, że „opis

czynu przypisanego nie wynika z ustalonego stanu faktycznego, a Sąd przypisał

skazanemu oskarżenie o podrobienie dokumentów, mimo że ustalił jedynie spór co

do zakresu pełnomocnictwa”; „brak jest możliwości wskazania konkretnej

wypowiedzi skazanego zawierającej przypisanie innej osobie popełnienia czynu

zabronionego, a zatem przypisany czyn nie wynika z ustalonego zdarzenia”, oraz

że „Sąd wskazał jako podstawę prawną skazania przepisy art. 234 k.k. oraz art.

233 § 1 k.k., jednakże uzasadnienie nie zawiera wykazania, aby ustalony stan

faktyczny realizował ich znamiona, a w szczególności nie wskazano faktu

odpowiadającego przypisaniu innej osobie popełnienia przestępstwa, nie wykazano

podstaw przekształcenia materii zawiadomienia od ustalonego sporu co do zakresu

pełnomocnictwa do zarzutu podrobienia dokumentów, co nie miało miejsca. W

wyniku tych zabiegów wskazanie w podstawie zarzutu a następnie podstawy

skazania przepisów prawa materialnego ma charakter wyłącznie deklaratywny,

gdyż nie zostało wykazane, aby ustalone fakty je realizowały, ani nie została

wykazana strona podmiotowa przestępstw”.

Skarżący nie tylko utracił z pola uwagi to, że ustalenia faktyczne w ogóle nie

podlegają kontroli kasacyjnej, zaś zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego

bądź procesowego (innego, niż uchybienie określone w art. 439 k.p.k.) nie mógł in

concreto zostać w kasacji obrońcy podniesiony z mocy ograniczenia z art. 523 § 2

k.p.k. – z uwagi na prawomocne skazanie oskarżonego na karę grzywny.

Należy wiec tylko skrótowo wyjaśnić, że „oskarżenie” w rozumieniu art. 234

k.k. ma szerszy zakres znaczeniowy od jego formalnej postaci (zob. T. Razowski

[w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021,

art. 234, teza 12), stanowiąc konkretny akt zmierzający do spowodowania ścigania

określonej osoby (zob. wyrok SN z 9.06.1949 r., K 460/49, Orzecznictwo Sądu

Najwyższego z zakresu materialnego prawa karnego, 1945–1957. Zbiór analityczny

w ujęciu przedmiotowym i artykułowym, red. S. Śliwiński, Warszawa 1958, s. 108).

Do realizacji znamion występku z art. 234 k.k. w ogóle nie jest wymagane podanie

II KK 182/26

6

kwalifikacji prawnej, ale takie określenie opisowe czynu, które pozwala na

identyfikację zespołu znamion typu czynu zabronionego (por. M. Szewczyk, A.

Wojtaszczyk, W. Zontek [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część II.

Komentarz do art. art. 212-277d, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017, art. 234,

teza 9). Najpełniej problematykę tę omówiono w doktrynie na kanwie przestępstwa

z art. 238 k.k., które również skazanemu przypisano w ramach kumulatywnego

zbiegu przepisów ustawy (art. 11 § 2 k.k.). Trafnie spostrzeżono, że rozstrzygnięcia

związane z kwalifikacją prawną czynu zgłaszanego w zawiadomieniu o popełnieniu

przestępstwa są pochodną określonych okoliczności, które owo zawiadomienie

wyraża, a więc w istocie jest to przede wszystkim problem przedstawianych w

zawiadomieniu faktów, który następnie tylko w sposób wtórny odnosi się do opartej

na takich faktach kwalifikacji prawnej. Owo zawiadomienie albo wprost wskazuje

określone okoliczności (i wtedy nie musi nawet wskazywać na konkretną

kwalifikację prawną), albo też implikuje istnienie określonych okoliczności poprzez

samo wskazanie, iż nastąpiło zdarzenie odpowiadające określonej kwalifikacji

prawnej (zob. M. Szewczyk, A. Wojtaszczyk, W. Zontek [w:] Kodeks karny [op. cit.],

art. 238, teza 4).

Uwzględniając powyżej przedstawioną argumentację, wobec

niestwierdzenia jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia kasacji, podlegała ona

oddaleniu jako oczywiście bezzasadna.

Jednocześnie, na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.

kosztami postępowania kasacyjnego obciążono skazanego nie znajdując podstaw

do zwolnienia go z tego obowiązku.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

[r.g.]

II KK 182/26

7