Paser oddał rzeczy policji, a sąd nałożył naprawienie szkody. SN uchylił ten punkt

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 11 maja 2023 r., II K 443/21,

M. S. został uznany za winnego czynu z art. 291 § 1 k.k., za który wymierzono mu

karę 5 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na okres 2 lat próby i obowiązkiem informowania sądu o przebiegu okresu próby (pkt.

XII-XIV). Wyrok dotyczył także innych oskarżonych.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, co do M. S.

zainicjowanego apelacjami: pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego na niekorzyść,

który domagał się orzeczenia solidarnie od M. S. i współoskarżonych obowiązku

naprawienia szkody oraz obrońcy oskarżonego na jego korzyść, Sąd Okręgowy w

Radomiu wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2024 r., V Ka 868/23, zmienił zaskarżony wyrok

co do M. S. w ten sposób, że na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł od oskarżonego

obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego Z. S. do kwoty 3835,08 zł

solidarnie z dwoma innymi współoskarżonymi, w związku ze skazaniem M. S. za

czyn z art. 291 § 1 k.k. (pkt I tiret 3 wyroku Sądu II instancji). W pozostałej części co

do tego oskarżonego wyrok Sądu I instancji został utrzymany w mocy.

Kasację od tego wyroku, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., na korzyść M. S., wniósł

Rzecznik Praw Obywatelskich, który zaskarżył go „w części dotyczącej skazanego

M. S. na jego korzyść, w zakresie w jakim Sąd II instancji zmienił wyrok Sądu I

instancji co do rozstrzygnięcia o obowiązku naprawienia przez M. S. szkody

wyrządzonej przestępstwem, a zawartego w punkcie I. tiret 3 zaskarżonego wyroku”,

zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa

materialnego, tj. art. 46 § 1 k.k., polegające na zobowiązaniu oskarżonego do

naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez zapłatę kwoty 3.835,08 zł

w związku ze skazaniem za czyn z art. 291 § k.k., w sytuacji, gdy szkoda wyrządzona

czynem przypisanym nie istniała w chwili wyrokowania z uwagi na zwrot przez

oskarżonego przyjętych przez niego rzeczy, a uzyskanych za pomocą czynu

zabronionego” oraz wnosząc o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu w

zaskarżonej części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

II KK 437/26

3

Sąd odwoławczy orzekając wcześniej nieorzeczony obowiązek naprawienia

szkody w stosunku do M. S. zastosował art. 46 § 1 k.k., jednakże uczynił to z rażącym

naruszeniem prawa, mającym istotny wpływ na treść orzeczenia.

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, obowiązek naprawienia szkody,

przewidziany w art. 46 § 1 k.k., dotyczy tylko szkody, której nie naprawiono w całości

albo w części. Zatem w sytuacji gdy sprawca chociażby w części samodzielnie

naprawił wyrządzoną szkodę, środek kompensacyjny przewidziany w art. 46 § 1 k.k.

w tym zakresie nie może zostać orzeczony, albowiem środek ten zawsze związany

jest z wielkością istniejącej, a więc nienaprawionej szkody (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 24 września 2025 r., II KK 324/25; z dnia 14 marca 2013 r., III

KK 27/13). Dlatego też w chwili orzekania sąd musi uwzględniać rozmiar szkody już

pokrytej, w szczególności zaś wartość mienia odzyskanego uprzednio w stanie

niepogorszonym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 2020 r., II KK

302/20).

Jak trafnie wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich, ze zgromadzonego w

aktach materiału dowodowego wynika, że już na etapie postępowania

przygotowawczego M. S. wydał organom ścigania rzeczy stanowiące przedmiot

czynności wykonawczej przypisanego mu przestępstwa paserstwa. Ze spisu i opisu

rzeczy dołączonego do protokołu przeszukania pomieszczeń M. S. wynika, że Policja

zatrzymała przedmioty wyliczone na k. 350 w postaci: radia marki S. koloru

fioletowego, skrzynki metalowej koloru białego marki E. oraz dwóch modeli

samolotów (A. nr [...], P. nr [...]). Rzeczy wydane zostały Policji przez M. S.

dobrowolnie (k. 348v akt prokuratorskich). Następnie w dniu 30 października 2020 r.

podczas przesłuchania w charakterze świadka pokrzywdzonemu Z. S. okazano

szereg rzeczy, w tym: trzy radia marki S. o obudowie szaro-niebiesko-fioletowej,

sześć modeli samolotów w tym model samolotu A. nr [...], model samolotu P. nr [...]

oraz białe metalowe pudełko z napisem E. (k. 510 akt prokuratorskich).

Pokrzywdzony pokwitował odbiór kilkudziesięciu okazanych mu przedmiotów, w tym

tych zwróconych przez M. S. (k. 510v). W protokole oświadczył ogólnikowo, że

sprawcy częściowo uszkodzili opakowania lub pozbawili rzeczy oryginalnych

opakowań i część przedmiotów doznała uszkodzeń. Co do sprawności przekazanych

sprzętów zobowiązał się wypowiedzieć po ich sprawdzeniu. Odrębne pokwitowanie

odbioru przedmiotów zamieszczone jest na k. 516. Do protokołu załączone są

również zdjęcia części przedmiotów, w tym części rzeczy oddanych przez M. S. (k.

II KK 437/26

4

535-538, k. 547-548). Następnie, już w toku postępowania sądowego, Z. S. na

rozprawie oświadczył, że rzeczy odzyskane przez Policję stanowią minimalny

procent rzeczy skradzionych, ich wartość została zmniejszona, jednak poprzestał

jedynie na ogólnikowych, niekonkretnych stwierdzeniach, że stopień zniszczenia

można określić na 80-90% (k. 1147v). Nie wskazał jednak, które z kilkudziesięciu

przekazanych mu przedmiotów zostały zniszczone, w jakim zakresie, czego te

zniszczenia dotyczą, a które z rzeczy są w stanie niepogorszonym.

W istniejącym układzie procesowym wszystkie rzeczy przyjęte przez M. S.

zostały przez niego dobrowolnie oddane Policji już na etapie postępowania

przygotowawczego. Sugerowane przez skarżącego ustalenie, że nie ma podstaw do

twierdzenia, aby ww. przedmioty zostały zniszczone, uszkodzone, zużyte, czy też

wartość ich została pomniejszona, a zatem aby doszło do zubożenia

pokrzywdzonego, powinno być przedmiotem postępowania przed sądem chcącym

orzec środek z art. 46 § 1 k.k. W ocenie Sądu Najwyższego wskazane w

uzasadnieniu kasacji okoliczności, tj. stan zatrzymanych przedmiotów wynikający z

ich zdjęć (które dotyczą wyłącznie modeli samolotów) czy też dane wynikające z

opinii biegłego rzeczoznawcy (k. 1432) nie są wystarczające dla zupełnego i

ostatecznego wyeliminowania rozstrzygnięcia w przedmiocie obowiązku

naprawienia szkody. To rolą Sądu odwoławczego rozpoznającego apelację

oskarżyciela posiłkowego w tym przedmiocie powinno być przeprowadzenie

postępowania dowodowego co do obowiązku naprawienia szkody, z uwzględnieniem

faktu zwrotu rzeczy pokrzywdzonemu i z koniecznością odniesienia się do stanu

zwróconych rzeczy.

Ma zatem rację skarżący, że orzeczenie reformatoryjne Sądu II instancji w

zakresie nałożenia na M. S. obowiązku naprawienia szkody do kwoty 3835,08 zł (a

więc kwoty stanowiącej pełną wartość zatrzymanych u niego rzeczy zgodnie z

opisem czynu przypisanego) nie odpowiada prawu ze względu na błędne

zastosowanie art. 46 § 1 k.k. bez uprzedniego ustalenia istnienia szkody oraz jej

rzeczywistych rozmiarów.

Nie można jednak zgodzić się ze skarżącym, że Sąd Najwyższy powinien

wyłącznie uchylić wyrok w zaskarżonym zakresie, bez wydawania orzeczenia

następczego. Sąd odwoławczy w żaden sposób nie wypowiedział się co do stanu

rzeczy w jakim te zostały zwrócone, w sytuacji gdy powinien przeprowadzić w tej

kwestii stosowne postępowanie dowodowe. O ile oczywiście błędne było niejako

II KK 437/26

5

automatyczne orzeczenie obowiązku naprawienia szkody w kwocie równej przyjętej

w opisie czynu wartości rzeczy ujawnionych u M. S., o tyle Sąd odwoławczy

rozpoznając apelację oskarżyciela posiłkowego w zakresie obowiązku naprawienia

szkody przez M. S. był zobowiązany do rozważenia jego wysokości z

uwzględnieniem stanu zwróconych rzeczy. Przeprowadzenie takiego postępowania

w postępowaniu ponownym pozwoli rozstrzygnąć czy istnieją w ogóle podstawy do

orzeczenia obowiązku naprawienia szkody wobec M. S., a jeśli tak to w jakiej

wysokości powinno to nastąpić.

Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w sentencji wyroku.

[J.J.]

[r.g.]

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

Jarosław Matras

Paweł Wiliński