Sąd Najwyższy oddalił kasację R. S. i utrzymał 500 zł zadośćuczynienia za areszt

Sąd Okręgowy w Zamościu, po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika R. S. o

zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia, wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2025

II KK 47/26

2

r., sygn. akt II Ko 246/24, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz R. S. kwotę 87

złotych tytułem odszkodowania i 500 złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z

ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku za niesłuszne

tymczasowe aresztowanie w dniu 16 lutego 2021 r. W pozostałej części oddalił

wniosek (domagano się kwoty 7800 zł odszkodowania, pomniejszone o kwotę 2000

zł grzywny oraz 40 000 zł tytułem zadośćuczynienia).

Od tego wyroku apelację wniósł pełnomocnik wnioskodawcy, który –

zaskarżając orzeczenie w części dotyczącej wysokości zasądzonej kwoty

odszkodowania i zadośćuczynienia, podniósł zarzuty obrazy przepisów

postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 410 k.p.k.; art. 7

k.p.k.; art. 552 § 1 i § 4 k.p.k.) oraz naruszenia przepisów prawa materialnego (art.

445 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 2 k.c. oraz art. 448 k.c. w zbiegu z art. 552 § 4 k.p.k.).

Wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie dodatkowo od

Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy R. S. kwoty 39 500 zł tytułem

zadośćuczynienia oraz kwoty 5 713 zł odszkodowania za niesłuszne zatrzymanie i

tymczasowe aresztowanie.

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 2 września 2025 r., sygn.

II AKa 224/25, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Od tego wyroku kasację wniósł pełnomocnik wnioskodawcy, który

podniósł następujące zarzuty:

a) rażącą obrazę przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. art. 322 k.p.c. art.

445 § 1 k.p.c. w zw. z art. 558 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i § 2 k.p.k. oraz 457 § 3

k.p.k. poprzez wadliwą kontrolę instancyjną Sądu Apelacyjnego aprobującą fakt, że

Sąd Okręgowy dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i

w konsekwencji utrzymanie w mocy orzeczenia Sądu I instancji o oddaleniu

roszczenia wnioskodawcy ponad kwotę 500,00 zł z tytułu zadośćuczynienia oraz

ponad kwotę 87 zł z tytułu odszkodowania, pomimo iż niezrekompensowana

szkoda w jego majątku wynikła ze zdarzenia w postaci niewątpliwie niesłusznego

zatrzymania i tymczasowego aresztowania i pozostawała z nim w adekwatnym

związku przyczynowym; a także uznanie, że zasądzona na rzecz wnioskodawcy

kwota 500,00 zł z tytułem zadośćuczynienia oraz kwota 87 zł z tytułu

odszkodowania jest odpowiednia w rozumieniu art. 445 § 1 k.c.;

II KK 47/26

3

b) obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 445

§ 2 k.c. oraz art. 448 k.c., w zbiegu z art. 552 § 4 k.p.k. poprzez niezasadne

powielenie przez Sąd Apelacyjny ustaleń Sądu Okręgowego w Zamościu w

zakresie zastosowania przepisów i błędne ustalanie wysokości zadośćuczynienia z

tytułu roszczenia związanego z bezzasadnym pozbawieniem wolności, a w

konsekwencji utrzymanie wyroku I instancji w mocy i błędne przyjęcie, że

zasądzona kwota zadośćuczynienia i odszkodowania jest kwotą adekwatną do

wielkości szkody i krzywdy poniesionej przez wnioskodawcę w wyniku niewątpliwie

niesłusznego zatrzymania i tymczasowego aresztowania;

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów autor kasacji wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku w części oddalającej roszczenia wnioskodawcy o

zapłatę odszkodowania w kwocie przekraczającej 87 zł, poprzez uwzględnienie

żądania wnioskodawcy w całości i zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz R. S.

odszkodowania w wysokości 7800 złotych tytułem odszkodowania za niesłuszne

zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie pomniejszonej o 2000 złotych grzywny

oraz o zmianę zaskarżonego wyroku w części oddalającej roszczenia

wnioskodawcy o zapłatę zadośćuczynienia w kwocie przekraczającej 500 zł, tj. o

zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz R. S. na rzecz wnioskodawcy od Skarbu

Państwa zadośćuczynienia w wysokości 40 000 zł, ewentualnie o uchylenie wyroku

w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji.

Prokurator w odpowiedzi na kasację, wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście bezzasadna, co uprawniało do jej oddalenia

na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.

Odniesienie się do podniesionych zarzutów wymaga zaakcentowania

realiów faktycznych i procesowych sprawy karnej, w której wnioskodawca został

pozbawiony wolności, albowiem rzutowały one na podstawę ustalania wysokości

zasądzonego odszkodowania i zadośćuczynienia. Należy przede wszystkim

zauważyć, że wobec R. S. tymczasowe aresztowanie było stosowane ze względu

na przesłankę określoną w art. 258 § 3 k.p.k. tj. z uwagi na to, iż zachodzi

uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub

II KK 47/26

4

umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub

bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego

przestępstwa groził. W sprawie karnej R. S. został oskarżony, a następnie skazany

za przestępstwo znęcania się fizycznego i psychicznego nad żoną, a zachowań

tych dokonywał pod wpływem alkoholu. Poza tym zobowiązano go do opuszczenia

lokalu zajmowanego z pokrzywdzoną oraz orzeczono wobec niego zakaz zbliżania

się do niej. Okoliczności te dały podstawę Sądowi I instancji do uznania, że

stosowanie ww. środka zapobiegawczego było co do istoty zasadne (s. 8

uzasadnienia wyroku Sądu a quo). Z uwagi jednak na orzeczenia kary pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz grzywny, jedynie na

poczet tej ostatniej kary zaliczono skazanemu okres rzeczywistego pozbawienia

wolności w sprawie, z wyjątkiem ostatniego dnia tymczasowego aresztowania (16

lutego 2021 r.) i tylko w tym zakresie pozbawienie wolności zostało uznane przez

Sąd I instancji za oczywiście niesłuszne.

Sąd odwoławczy rozpoznając apelację pełnomocnika wnioskodawcy trafnie

zwrócił uwagę na orzeczenie ETPC w sprawie Włoch (nr 2) przeciwko Polsce

(skarga nr 33475/08), w którym stwierdzono, że zaliczenie niewątpliwie

niesłusznego tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej kary grzywny nie

stanowi przeszkody dla zasądzenia rekompensaty za szkodę majątkowa lub

niemajątkową. W tym zakresie Sąd ad quem uznał trafność stanowiska autora

apelacji, który zakwestionował przeciwny pogląd wyrażony przez Sąd I instancji.

Tyle tylko, że zagadnienie to nie miało znaczenia dla treści zaskarżonych

rozstrzygnięć co do wysokości odszkodowania i zadośćuczynienia, albowiem Sąd

odwoławczy uznał, że w sprawie w ogóle nie można było mówić o oczywiście

niesłusznym tymczasowym aresztowaniu, w tym również obejmującym dzień 16

lutego 2021 r. Tym samym zaprezentowana w kasacji argumentacja dotycząca

samej wysokości odszkodowania i zadośćuczynienia odwołująca się do całego

okresu pozbawienia wolności, a na tym opierają się dwa podniesione w petitum

kasacji zarzuty, jest z gruntu chybiona.

Odnosząc się do kwestii szczegółowej, zaakcentowanej w uzasadnieniu

nadzwyczajnego środka zaskarżenia trzeba jeszcze zaznaczyć że wbrew temu, co

zdaje się sugerować autor kasacji (s. 8-9), stanowisko Sądu II instancji o tym, że

II KK 47/26

5

tymczasowe aresztowanie było wprawdzie niesłuszne, ale nie oczywiście

niesłuszne (co dopiero otwierałoby drogę do ubiegania się o odszkodowanie lub

zadośćuczynienie) nie narusza zakazu reformationis in peius, albowiem dotyczy

jedynie normatywnej oceny faktów procesowych w kontekście rozpoznawanego

środka odwoławczego, co w kontekście rozpoznawanych zarzutów apelacyjnych

było nie tylko prawem Sądu, lecz jego obowiązkiem. W przypadku niekorzystnej

konkluzji interes procesowy wnioskodawcy chroniony był przez kierunek

rozpoznawanego środka odwoławczego, na co zresztą Sąd ad quem zwrócił uwagę

(s. 9 uzasadnienia wyroku).

Jeśli zaś chodzi o merytoryczne uzasadnienie oceny Sądu II instancji, to

znajduje ono swe podstawy w przytoczonych wcześniej realiach sprawy

związanych ze stwarzaniem przez R. S. stanu zagrożenia wobec pokrzywdzonej

oraz związaną z nimi przesłanką stosowania tymczasowego aresztowania (art. 258

§ 3 k.p.k.). Nie jest więc tak, jak wskazano w kasacji, że pogląd zaprezentowany

przez Sąd Apelacyjny prowadzi do uznania, że „każde tymczasowe aresztowanie

można uznać za zasadne, jeśli tylko da się je zrekompensować nałożoną na

skazanego grzywną” (s. 8 kasacji). Zawsze badaniu podlegają szczególne

okoliczności sprawy, na gruncie jej realiów faktycznych i procesowych, w

kontekście powołanych formalno-prawnych podstaw stosowania tymczasowego

aresztowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu, na podstawie

art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. kosztami sądowymi postępowania

kasacyjnego obciążając wnioskodawcę.

[J.J.]

[a.ł]