Kasacja R.S. wznowiona z urzędu, bo sędzia SN została powołana na wniosek nowej KRS

II KO 25/25

2

Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2024 r., II KK

287/24, wydanym w składzie jednoosobowym (sędzia A.D.), oddalono jako

oczywiście bezzasadną kasację obrońcy skazanego R.S., wniesioną od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2023 r., sygn.. II AKa 329/20

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 2 marca 2017 r., sygn.

XII K 108/13.

Obecnie obrońca skazanego złożył do Sądu Najwyższego wniosek

sygnalizacyjny o rozważenie możliwości wznowienia z urzędu postępowania

kasacyjnego zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego o

oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej - na podstawie art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k.

W uzasadnieniu podał, że sędzia A.D. - procedująca w przedmiocie kasacji –

została powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. 2018 poz. 3). Okoliczność ta w powiązaniu z orzecznictwem

Sądu Najwyższego, w tym uchwałą trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, doprowadziła obrońcę do wniosku, że sąd

procedujący w przedmiocie kasacji był nienależycie obsadzony, a więc zaistniała w

tej sprawie bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k.

W konkluzji obrońca wniósł o wznowienie postępowania kasacyjnego z

urzędu i uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2024 r. , III

KK 305/23 o oddaleniu jego kasacji jako oczywiście bezzasadnej i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu w postępowaniu

kasacyjnym.

Po wpłynięciu wniosku – sygnalizacji do Sądu Najwyższego w dniu 19

lutego 2025 r., z uwagi na konieczność wyznaczenia składu orzekającego przez

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej, który tę czynność

zastrzegł do wyłącznej dyspozycji, sędzia sprawozdawca dwukrotnie przedstawił

propozycje składu orzekającego, które nie zostały rozpoznane przez wskazanego

Prezesa Izby.

II KO 25/25

3

Dopiero zarządzeniem tegoż Prezesa z dnia 12 marca 2026 r. został

wyznaczony skład Sądu Najwyższego wskazany w części wstępnej niniejszego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek sygnalizacyjny obrońcy skazanej okazał się zasadny w stopniu

oczywistym.

Wskazane w przedmiotowej sygnalizacji postanowienie Sądu Najwyższego o

oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej, zostało wydane przez sędzię A.D.,

która istotnie uzyskała nominację do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. 2018 poz. 3).

W takiej sytuacji zachodzi okoliczność określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w

postaci nienależytej obsady sądu, stanowiąca uwzględnianą z urzędu bezwzględną

przyczynę odwoławczą. Wynika to w sposób jednoznaczny z pkt. 1 uchwały trzech

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I – 4110 – 1/20.

Uchwała ta – na podstawie art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym – ma moc

zasady prawnej wiążącej wszystkie składy Sądu Najwyższego (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, z dnia 29 września 2021

r., V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22; uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22).

Dokonaną przez Sąd Najwyższy we wskazanych orzeczeniach wykładnię

przepisów karnych proceduralnych oraz ustawy o Sądzie Najwyższym, w

powiązaniu z wykładnią przepisów konwencyjnych dokonaną przez powołane w

tych orzeczeniach rozstrzygnięcia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, skład Sądu Najwyższego procedujący

w sprawie niniejszej uznaje za trafną i przyjmuje za własną.

II KO 25/25

4

Reasumując, całość przedstawionej argumentacji prowadzi do stwierdzenia,

że skład Sądu Najwyższego procedujący z udziałem sędzi A.D. ze wskazanych

powodów instytucjonalnych i ustrojowych nie był sądem spełniającym wymogi sądu

ustanowionego ustawą w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym (art. 6 ust. 1

EKPC), a postępowanie prowadzone przez taki sąd było dotknięte wadą

kwalifikowaną jako bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Po stwierdzeniu zaistnienia we wskazanym postępowaniu kasacyjnym

bezwzględnej przyczyny odwoławczej, należało rozważyć kwestię dopuszczalności

wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego dotkniętego takim uchybieniem

procesowym. Rozważając to zagadnienie, Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w

pełni podziela pogląd wyrażony w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 14

czerwca 2023 r., III KO 43/23 i II KO 73/22 i z dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 17/22

i V Ko 30/22 oraz w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2023 r.,

III KO 15/22 i zawartą w tych orzeczeniach argumentację prawną o możliwości

wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego prawomocnie zakończonego w

Sądzie Najwyższym postanowieniem o oddaleniu kasacji. Na tę ocenę nie wpływa

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22, bowiem z

uwagi na swoją treść nie ma charakteru wiążącego, a nadto, skoncentrowało się

ono nie tyle na wykładni art. 540 § 1 k.p.k., co na ustaleniu i wykazaniu, że

wykładnia przepisu art. 540 § 1 k.p.k. odnośnie do postępowania wznowieniowego

jest utrwalona i bezsporna, tak w doktrynie, jak i w orzecznictwie. Nie odniesiono

się przy tym do szeregu istotnych kwestii, które zostały wskazane w

postanowieniach Sądu Najwyższego w sprawach III KO 43/23 i KO 73/22, w tym do

szczegółowej analizy także orzeczeń, które stanowiły podstawę do wydawania

późniejszych orzeczeń o niedopuszczalności wznowienia postępowania

kasacyjnego czy postępowania wznowieniowego. Wykazano w tych

postanowieniach, że nie tylko nie było jednolitej linii orzeczniczej (była dominującą,

ale nie jednolita) ale także i to, iż kompleksowa wykładnia art. 540 § 1 k.k., a tym

samym również w odniesieniu do przesłanek wznowienia z art. 542 § 3 k.p.k., nie

uzasadnia eliminacji z podstawy wznowienia postępowania kasacyjnego, a

odmienna wykładnia naruszałby regułę wykładni opartą o niemożność blokownia

dostępu stronie do środka zaskarżenia w sytuacji, gdy konstrukcja ustawowa takiej

II KO 25/25

5

wyraźnej blokady nie przewiduje. Regulacja zawarta w art. 542 § 3 k.p.k. w żadnym

razie nie wyklucza z zakresu swojego stosowania postępowań prowadzonych przed

Sądem Najwyższym. Przepis art. 544 § 2 k.p.k. wyraźnie wskazuje, iż w kwestii

wznowienia postępowania zakończonego „orzeczeniem” Sądu Najwyższego, Sąd

ten orzeka w składzie 3 sędziów. Termin „orzeczenie” obejmuje na gruncie

Kodeksu postępowania karnego zarówno wyroki jak i postanowienia. Także treść

art. 540 § 1 k.p.k. posługująca się terminem „postępowanie sądowe zakończone

prawomocnym orzeczeniem”, nie zawiera językowych wskazówek, prowadzących

do wniosku, że postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji jako

oczywiście bezzasadnej nie jest „prawomocnym orzeczeniem” kończącym

postępowanie sądowe. Postępowanie kasacyjne ma przecież charakter

postępowania sądowego, a postanowienie o oddaleniu kasacji w sposób

prawomocny kończy to postępowanie.

Tylko szczególne względy wynikające z wykładni systemowej lub

funkcjonalnej mogłyby przemawiać za ograniczeniem jednoznacznych wyników

uzyskanych w drodze wykładni językowej art. 540 § 1 k.p.k. i art. 542 § 3 k.p.k.

Trafnie podniesiono we wskazanym postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14

czerwca 2023 r., III KO 43/23, że tylko w zakresie przesłanek wznowienia

określonych w art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na treść tych przesłanek mogą mieć

one zastosowanie do tego postępowania, w którym orzeczono prawomocnie o

kwestii odpowiedzialności karnej. Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie

do przesłanek z art. 540a k.p.k. oraz art. 540b k.p.k.

Niezależnie od wskazanych okoliczności, podzielić należało stanowisko

zawarte w cyt. postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., że

postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji wyczerpuje środki

odwoławcze przewidziane polskim prawem wewnętrznym, uprawniając do złożenia

skargi indywidualnej do ETPC. Uwzględniając dotychczasowe orzecznictwo

Trybunału w sprawach polskich, w których wskazywano na naruszenie standardu z

art. 6 ust. 1 EKPC w sprawach rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy w składach

z udziałem osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie powołanej ustawy z 2017 r.

(zob. wyroki: z dnia 8 listopada 2021 r., w sprawie Dolińska – Ficek i Ozimek

II KO 25/25

6

przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, oraz z dnia 3 lutego 2022 r., w

sprawie Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20), jedynie

rozstrzygnięcie dopuszczające wniosek o wznowienie postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji i uchylenie zapadłego w

tym postępowaniu orzeczenia, na zasadzie prewencyjnej, zapobiegnie wniesieniu

skutecznej skargi do ETPCz, a tym samym uchyli ryzyko ponoszenia przez Skarb

Państwa związanych z ewentualnym orzeczeniem Trybunału niedających się

określić konsekwencji finansowych.

Oznacza to, że również w tej perspektywie zachodzi potrzeba wznowienia

postępowań kasacyjnych zakończonych w Sądzie Najwyższym postanowieniami o

oddaleniu kasacji wydanymi przez nienależycie obsadzony skład tego Sądu, z

naruszeniem standardów wyznaczonych przez art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji

o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Mając na uwadze wskazaną argumentację, należało zatem orzec jak w

sentencji i kasację obrońcy R.S. przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi

Najwyższemu – Izbie Karnej w postępowaniu kasacyjnym.

Z tych względów postanowiono jak na wstępie.

Piotr Mirek

Marek Pietruszyński Zbigniew Puszkarski

[WB]

[a.ł]