Nierozpoznany wniosek o wyłączenie sędziego. SN uchylił odmowę wznowienia

J. T. wystąpił z osobistym wnioskiem o wznowienie postępowania w jego

sprawie, który to wniosek, po przekazaniu z Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w

Warszawie, został zarejestrowany w dniu 1 października 2025 r. w Sądzie

Najwyższym pod sygn. akt II KO 189/25.

II KZ 1/26

2

W dniu 28 listopada 2025 r. sprawa została skierowana na posiedzenie w

terminie 18 grudnia 2025 r. (k. 47). W dniu 12 grudnia 2025 r. (pismo datowane na

dzień 11 grudnia 2025 r. – k. 64), a więc jeszcze przed terminem posiedzenia, do

Sądu Najwyższego wpłynął wniosek prokuratora o wyłączenie SSN Igora

Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KO 189/25. Prokurator podniósł,

że udział tego sędziego w składzie orzekającym spowoduje, że skład ten nie spełni

wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego, określonych

w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art.

6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co doprowadzi do wydania

rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. Jednocześnie prokurator wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania

składowi orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i

bezstronny. Na wniosku prokuratora zostało następnie odnotowane zarządzenie

Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 grudnia 2025 r. o treści: „przedstawić s. spr.

i odnotować stosownie do zarządzenia 21/2025” (k. 64). Znajduje się tam również

adnotacja „a/a” z datą 18 grudnia 2025 r.

Następnym dokumentem w aktach sprawy jest postanowienie z dnia 18

grudnia 2025 r. wydane w trybie art. 545 § 3 k.p.k. (k. 67), co oznacza, że Sąd

Najwyższy w tej sprawie przystąpił do orzekania co do wniosku skazanego pomimo

nierozpoznania wniosku prokuratora o wyłączenie sędziego. W aktach nie ma

dokumentu potwierdzającego, aby wniosek ten kiedykolwiek został rozpoznany.

Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2025 r., II KO 189/25, wydanym w trybie

art. 545 § 3 k.p.k., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia wniosku skazanego o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2020 r., II AKa 354/19, zmieniającym

wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 17 lipca 2019 r., V

K 7/18, wobec jego oczywistej bezzasadności.

Zażalenie na to postanowienie wniósł skazany, który podniósł

przeciwko zaskarżonemu postanowieniu następujące argumenty:

„1. SSN Igor Zgoliński nie odniósł się do mojego wniosku o ustanowienie

adwokata z urzędu bądź radcę prawnego;

II KZ 1/26

3

2. nie uwzględnił wniosku o nierozpoznanie sprawy bez ustanowionego

adwokata lub radcy prawnego;

3. zobowiązał mnie do uzupełnienia wniosku o wznowienie postępowania w

terminie 7-mio dniowym pod rygorem uznania wniosku za bezskuteczny bez

ustanowionego adwokata lub radcy prawnego;

4. nie uwzględnił ustawy o Sądzie Najwyższym w zakresie dotyczącym

obowiązkowego zastępstwa stron przez adwokatów lub radców prawnych”.

Następnie, pismem z dnia 29 grudnia 2025 r., skazany

zakwestionował skład orzekający w jego sprawie w osobie SSN Igora Zgolińskiego,

domagając się rozpoznania jego sprawy ponownie przez Sąd Najwyższy w innym

składzie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesione przez skazanego zażalenie musiało skutkować uchyleniem

zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy wniosku skazanego o

wznowienie postępowania do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu z

uwagi na zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 622; dalej: ustawa o SN), pozostaje związany

uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110- 1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta

obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy

w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany

każdy skład Sądu Najwyższego dotąd, dopóki nie nastąpi odstąpienie od niej w

trybie określonym w art. 88 § 2 ustawy o SN. Do dnia rozpoznania niniejszej sprawy

takie odstąpienie nie nastąpiło, co oznacza, że zachowuje ona moc obowiązującą.

Sąd Najwyższy konsekwentnie stoi na trafnym stanowisku, że niczego w tym

względzie nie zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r.,

II KZ 1/26

4

U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23

listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.: postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21 oraz z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22).

Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało następnie

potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22).

W tym względzie istotne jest również stanowisko Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka konsekwentnie wyrażane od sprawy Reczkowicz przeciwko Polsce.

ETPCz w tym wyroku wskazał na negatywny wpływ nowelizacji ustawy o KRS na

prawo stron do „sądu ustanowionego ustawą”, stwierdzając: „na mocy ustawy

nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia sędziowskie prawa do powoływania

i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa przyznanego im przez

dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w standardach

międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały decydujący

wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko dotychczasowy

system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności sądownictwa w tym

zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i ustawodawczej

bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów, z której

możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby okoliczności

towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS” (pkt 274 wyroku z

dnia 22 lipca 2021 r., skarga 43447/19; zob. również wyrok ETPCz z dnia 8

listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i

57511/19 oraz wyrok ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o.

przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20; wyrok Wielkiej Izby z dnia 15 marca 2022 r.,

Grzęda przeciwko Polsce, skarga nr 43572/18). W wyroku pilotażowym z dnia 23

listopada 2023 r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21)

Trybunał ponownie wskazał, że sposób powołania sędziów Sądu Najwyższego w

opisywanej już powyżej procedurze z udziałem wadliwie obsadzonej KRS skutkuje

brakiem zapewnienia stronom prawa do sądu należycie obsadzonego w rozumieniu

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

II KZ 1/26

5

Wniosek skazanego J. T. o wznowienie postępowania rozpoznał Sąd

Najwyższy w składzie jednego sędziego w osobie SSN Igora Zgolińskiego. W

sprawie tej orzekał zatem sędzia Sądu Najwyższego, o którym mowa w

przytoczonych stanowiskach orzeczniczych. SSN Igor Zgoliński został bowiem

powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem 4 maja 2020 r., nr 1130.12.2020, na

skutek wydania uchwały nr 1020/2019 z dnia 21 listopada 2019 r. przez Krajową

Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). W tej sprawie wniosek prokuratora o

wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego od orzekania w sprawie nie został przekazany

do merytorycznego rozpoznania, pomimo tego, że wprost wskazywał na ryzyko

zaistnienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w razie

wydania orzeczenia przez Sąd Najwyższy z udziałem tego sędziego. W rezultacie

do wydania zaskarżonego zażaleniem postanowienia doszło pomimo

nierozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, który wydał to postanowienie.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wyrażał już stanowisko, że kwalifikowana wada

prawna orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi w sytuacji rozpoznania przez

sędziego Sądu Najwyższego, o którym mowa w tezie uchwały połączonych Izb

Sądu Najwyższego i w uchwale w sprawie I KZP 2/22, wniosku skazanego o

wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k. (por. m.in.: postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 18 stycznia 2022

r., I KZ 61/21; z dnia 12 kwietnia 2022 r., V KZ 64/21; z dnia 23 listopada 2022 r., II

KZ 39/22; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 21 stycznia 2025 r., IV KZ

40/24; z dnia 28 maja 2025 r., V KZ 16/25). Sąd Najwyższy w pełni podziela

argumentację zaprezentowaną w przywołanych orzeczeniach i nie widzi potrzeby

jej powielania w uzasadnieniu niniejszego postanowienia.

Należy ponadto podzielić trafny pogląd wyrażony w przywołanych

sprawach, że skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie zwykłego

środka odwoławczego od postanowienia o odmowie przyjęcia wniosku o

wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k., to istotą takiego środka

odwoławczego musi być również kontrola czy sąd rozpoznający taki wniosek był

II KZ 1/26

6

sądem, o którym mowa w art. 6 ust. 1 EKPC, a zatem niezawisłym i bezstronnym

sądem ustanowionym ustawą. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie także,

gdy postępowanie, chociaż uznane w prawie krajowym za „nadzwyczajne” albo

„wyjątkowe”, z natury i w swoim zakresie jest podobne do zwykłego postępowania

odwoławczego.

Podsumowując, należało stwierdzić w tej sprawie zaistnienie

uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a w konsekwencji uchylić zaskarżone

postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Najwyższemu.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części

dyspozytywnej niniejszego postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]

Eugeniusz Wildowicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek Włodzimierz Wróbel