Spóźne sprawozdania paliwowe z lat 2019-2020. Sąd Najwyższy uchylił obniżenie kary

Decyzją z 29 kwietnia 2022 r., nr […], Prezes Urzędu Regulacji Energetyki

(dalej: Prezes URE, Pozwany), na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12b w związku z art.

56 ust. 2, ust. 3, ust. 6 i ust. 6a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo

energetyczne (Dz.U. 2021 r., poz. 716 ze zm.; dalej p.e.) oraz w związku z art. 104

k.p.a. i art. 30 ust. 1 p.e., po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w

sprawie wymierzenia kary pieniężnej A.R., prowadzącej działalność gospodarczą

pod nazwą A. z siedzibą w G. (dalej: Powódka) w związku z niezachowaniem terminu

na złożenie do Prezesa URE sprawozdania, o którym mowa w art. 43d p.e., za

miesiące od czerwca 2019 r. do października 2020 r., orzekł, że Powódka nie

zachowała terminu na złożenie do Prezesa URE sprawozdania o rodzajach oraz

ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich

przeznaczeniu za miesiące od czerwca 2019 r. do października 2020 r. (pkt 1) i za

powyższe działanie wymierzył Powódce karę pieniężną w łącznej wysokości 170 000

zł (pkt 2 lit. a-q).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Powódka, zaskarżając ją w całości.

Pozwany w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.

Wyrokiem z 19 czerwca 2023 r., XVII AmE 9/23, Sąd Okręgowy

w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie (pkt 1)

oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt 2).

Apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego wniosła Powódka,

zaskarżając go w całości.

Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z 27 stycznia 2025 r., VII AGa 1240/23, Sąd Apelacyjny w

Warszawie w punkcie I. zmienił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji

częściowo w punkcie 1. w ten sposób, że zmienił punkt 2. decyzji Prezesa Urzędu

Regulacji Energetyki z 29 kwietnia 2022 r. i obniżył karę pieniężną wymierzoną

Powódce do łącznej kwoty 5 100 zł i do kwot po 300 zł za każde naruszenie opisane

w podpunktach od a do q tego punktu; w punkcie II. oddalił apelację Powódki

II NSKP 27/25

3

w pozostałym zakresie, a w punkcie III. rozstrzygnął o kosztach postępowania

apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny nie miał wątpliwości, że Powódka nie dopełniła obowiązku,

o którym mowa w art. 43d ust. 1 p.e., co było wystarczającą przesłanką do nałożenia

na nią przez Prezesa URE kary pieniężnej za każde naruszenie wymienione

w spornej decyzji. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w okolicznościach faktycznych

sprawy nie było przy tym możliwości odstąpienia przez Prezesa URE od wymierzenia

Powódce kary za powyższe naruszenia, a zatem brak było podstaw do zastosowania

art. 56 ust. 6a p.e.

Sąd Apelacyjny zwrócił zarazem uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku

z 17 października 2024 r., P 3/23, stwierdził, że art. 56 ust. 2h pkt 4 w związku

z art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e. w zakresie, w jakim uniemożliwia sądowi powszechnemu

miarkowanie kary pieniężnej za złożenie po terminie sprawozdania, o którym mowa

w art. 43d ust. 1 powołanej ustawy, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10

ust. 1 i 2 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W powyższym kontekście Sąd Apelacyjny za zasadne i dopuszczalne uznał

na kanwie niniejszej sprawy rozważanie możliwości miarkowania kary pieniężnej

wymierzonej Powódce i powołując się na art. 56 ust 6 p.e., zgodnie z którym ustalając

wysokość kary pieniężnej, Prezes URE uwzględnia stopień szkodliwości czynu,

stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości

finansowe, Sąd Apelacyjny za właściwe uznał zmiarkowanie kary pieniężnej

nałożonej na Powódkę do kwoty po 300 zł za każde naruszenie, tj. do łącznej kwoty

kary wynoszącej 5.100 zł. Badając, czy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki

do miarkowania kary nałożonej na Powódkę, Sąd Apelacyjny zwrócił przy tym uwagę

przede wszystkim na społeczną szkodliwość czynu Powódki.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł

Pozwany, zaskarżając go w części, tj. w punkcie I, w zakresie, w jakim

Sąd Apelacyjny obniżył karę do łącznej kwoty 5.100 zł i do kwot 300 zł za każde

naruszenie.

Pozwany skargę kasacyjną oparł na podstawie wskazanej w art. 3983 § 1

pkt 1 k.p.c., zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie przepisów prawa

materialnego, tj.:

II NSKP 27/25

4

I. art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e. w związku z art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e. w związku z

art. 43d ust. 1 p.e. i art. 56 ust. 6 p.e. poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą

naruszeniem zasad wymiaru i miarkowania kary pieniężnej i przyjęcie dowolnych

i wybiórczych przesłanek dla jej wymiaru poprzez wewnętrznie sprzeczne wnioski

i pominięcie liczby dokonanych naruszeń, długotrwałości naruszenia, czy możliwości

finansowych, co doprowadziło do ustalenia kary w wysokości nieadekwatnej

oraz nieproporcjonalnej do skali i ilości naruszeń, zniekształcającej cel regulacji

z art. 43d ust. 1 p.e. oraz niespełniającej żadnej z funkcji administracyjnej kary

pieniężnej;

II. art. 56 ust. 6 p.e. w związku z art. 56 ust. 6a p.e. w związku z art. 56 ust. 1

pkt 12b p.e. w związku z art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e. w związku z art. 43d ust. 1 p.e.

poprzez ich błędną wykładnię i ustalenie wymiaru kary pieniężnej z wybiórczym

uwzględnieniem przesłanek właściwych dla odstąpienia od wymierzania kary

pieniężnej, jak również odmienną ocenę przyjętą przez Sąd Apelacyjny w kontekście

przesłanek do odstąpienia od wymierzenia kary na gruncie art. 56 ust. 6a p.e.

i sprzeczne stanowisko w kontekście przesłanek uwzględniających zastosowanie

tzw. miarkowania, tj.: wskazanie przez Sąd Apelacyjny, że na gruncie oceny stopnia

szkodliwości czynu w oparciu o art. 56 ust. 6a p.e. Powódka została uznana

przez Sąd za (i) profesjonalistę, zawodowo zajmującego się prowadzeniem

działalności gospodarczej (ii) nadto przy ocenie dokonanego naruszenia

nie ma znaczenia, czy Powódka działa stricte w branży paliwowej, bowiem jest

traktowana w sposób tożsamy z innymi podmiotami w tej branży (iii) dodatkowo

ostopniu szkodliwości nie świadczy ilość sprowadzanego produktu, finalnie

zaś (iv) kwalifikacja zachowania Powódki dokonana przez Sąd pierwszej instancji

była prawidłowa, bowiem naruszenie jakiego się dopuściła nie było znikome,

czy nieznaczne, podczas gdy dokonując oceny zasadności tzw. miarkowania,

Sąd Apelacyjny uznał, że na gruncie oceny stopnia szkodliwości czynu

(i) nie ma znaczenia zawodowy charakter działalności gospodarczej Powódki

(ii) należy diametralnie odróżnić sytuację przedsiębiorstw energetycznych

działających na rynku paliwowym w kontekście tego, czy podmiot przywożący

posiada koncesję i wpisuję się w zakres definicji legalnej przedsiębiorstwa

energetycznego (iii) istotna jest tym samym ilość sprowadzanego produktu oraz (iv)

II NSKP 27/25

5

zachowanie Powódki w kontekście społecznej szkodliwości czynu nie jest znikome,

niemniej nie może być uznane również za nieznaczne.

Wskazując na powyższe, Pozwany wniósł o uchylenie i zmianę wyroku

w zaskarżonym zakresie oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie

apelacji Powódki, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania

przy uwzględnieniu kosztów postępowania. Pozwany wniósł również o zasądzenie

od Powódki na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

procesowego, według norm przepisanych.

Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę jej przyjęcia,

ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania

kasacyjnego według norm przepisanych.

Postanowieniem z 12 sierpnia 2025 r., II NSK 41/25, Sąd Najwyższy przyjął

skargę kasacyjną do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie w zakresie, w jakim

skutkowała uchyleniem wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie w zaskarżonym

zakresie i przekazaniem sprawy w tej części do ponownego rozpoznania.

Istota zarzutów kasacyjnych w niniejszej sprawie (które zostaną omówione

łącznie) sprowadzała się generalnie do trzech zasadniczych kwestii: po pierwsze, czy

sąd jest uprawniony do miarkowania nakładanej przez Prezesa URE na podstawie

art. 56 ust. 1 pkt 12b w związku z art. 56 ust. 2h pkt 4 w związku z art. 43d ust. 1 p.e.

(tj. kary pieniężnej nałożonej na przedsiębiorcę przez Prezesa URE za naruszenie

obowiązku sprawozdawczości); po drugie, jakie przesłanki sąd powinien brać pod

uwagę przy ewentualnym miarkowaniu ww. kary pieniężnej; po trzecie, czy

dopuszczalna jest odmienna ocena przez sąd przesłanki „stopnia społecznej

szkodliwości” danego deliktu administracyjnego w kontekście art. 56 ust. 6a p.e.

(przewidującego instytucję odstąpienia od wymierzenia kary) i na gruncie art. 56 ust.

6 p.e. (regulującego przesłanki wymiaru kary).

II NSKP 27/25

6

Odnosząc się do tak zarysowanych problemów prawnych, w pierwszej

kolejności należy wskazać, że wyrokiem z 17 października 2024 r., P 3/23, wydanym

na skutek pytania prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie,

dotyczącego obowiązku nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za złożenie po

terminie sprawozdania o rodzajach i ilości wytworzonych, przywiezionych

i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu, Trybunał Konstytucyjny

orzekł, że art. 56 ust. 2h pkt 4 w związku z art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e. w zakresie, w

jakim uniemożliwia sądowi powszechnemu miarkowanie kary pieniężnej za złożenie

po terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43d ust. 1 powołanej ustawy, jest

niezgodny z art. 2 w związku z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że wątpliwości Sądu Apelacyjnego

w Warszawie w istocie dotyczyły tego, czy sąd orzekający w sprawie kary pieniężnej

za złożenie po terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43 ust. 1 p.e., może być

zgodnie ze wskazanymi wzorcami kontroli związany wysokością sankcji

administracyjnej o charakterze karnym określonej w sposób sztywny. Wobec tego

Trybunał dokonał odpowiedniej rekonstrukcji zakresu przedmiotu kontroli i uznał, że

zakresowa niezgodność przedmiotu kontroli z Konstytucją RP jest wynikiem

kumulacji norm zawartych w kilku przepisach prawa. Zarówno administracyjna kara

pieniężna, w kwotowo określonej sztywnej wysokości, jak też jej automatyzm,

ani też kasatoryjny charakter orzeczeń sądowych, same w sobie, nie powodują

jeszcze niezgodności z Konstytucją RP i mogą być w demokratycznym państwie

prawa odpowiednio stosowane. Jednakże kumulacja wszystkich trzech, określonych

wyżej formuł w jednej normie poddanej kontroli w przedmiotowej sprawie powoduje

jej sprzeczność z zasadą proporcjonalności oraz prawem do bezstronnego sądu.

Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku stwierdził, że zasada państwa

prawnego oddziałuje na zasadę adekwatności sankcji, która z kolei ma zabezpieczać

wartość, jaką jest państwo prawne. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że

specyfika kar administracyjnych ma charakter zobiektywizowany, przy czym

nie może mieć to charakteru absolutnego, w szczególności wyłączającego zawartą

w art. 2 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, redukcja sądu do zatwierdzania jedynie

nieproporcjonalnych kar wymierzonych przez organ władzy publicznej narusza

II NSKP 27/25

7

zasadę państwa prawnego oraz całościowego rozpatrzenia sprawy, prowadzi

również do naruszenia podziału i równowagi władz. Władza sądownicza jako jedyna

może sprawować wymiar sprawiedliwości. Władza sądownicza ma chronić przed

całkowitym automatyzmem abstrakcyjnych norm i bezrefleksyjnym zrównywaniem

podmiotów indywidualnych, za którymi i tak zawsze stoi pojedynczy człowiek.

Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, co

znaczy, że odnosi się do możliwości miarkowania kary administracyjnej za

uchybienie obowiązkowi określonemu w art. 43d p.e. przez sąd powszechny.

Skutkiem wyroku nie jest derogacja przedmiotu kontroli w całości, albowiem istota

rozstrzygnięcia dotyczy wyłącznie zasad wymierzania sprawiedliwości przez sądy.

Odnosząc powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego do okoliczności

niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości, że z wyroku tego wypływa

uprawnienie sądu powszechnego – w ramach toczącego się podstępowania

odwoławczego od decyzji Prezesa URE – do miarkowania kary pieniężnej, nałożonej

przez ten organ na przedsiębiorcę za naruszenie obowiązku sprawozdawczości.

Na powyższą ocenę nie ma przy tym wpływu brak promulgacji ww. wyroku

Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji

RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą, a

w myśl art. 190 ust. 2 Konstytucji RP podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu.

Publikacja orzeczenia ma charakter formalny i techniczny, nie stanowi natomiast

przesłanki jego skuteczności. Orzeczenie Trybunału jako akt stosowania Konstytucji

RP wywołuje skutki prawne od momentu jego wydania, a brak jego ogłoszenia nie

może prowadzić do zawieszenia skutków wynikających z Konstytucji RP. Odmienne

stanowisko prowadziłoby do uzależnienia skuteczności orzeczeń Trybunału od

działania organów władzy wykonawczej, co pozostawałoby w sprzeczności z zasadą

nadrzędności Konstytucji RP (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasadą podziału

władz. Brak niezwłocznej promulgacji wyroku we właściwym dzienniku urzędowym

nie może być zaś rozumiany jako przeszkoda w jego stosowaniu przez organy

władzy publicznej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 września 2025 r., P 3/25;

zob, też postanowienie Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2026 r., I ZB 92/25).

Odnosząc się szerzej do możliwości miarkowania kary nałożonej

na przedsiębiorcę na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12b w związku z art. 56 ust. 2h pkt 4

II NSKP 27/25

8

w związku z art. 43d ust. 1 p.e., należy podkreślić, że uprawnienie to w świetle ww.

wyroku Trybunału Konstytucyjnego przysługuje wyłącznie sądowi powszechnemu,

nie zaś organowi regulacyjnemu, który w dalszym ciągu, w przypadku wystąpienia

przesłanek do zastosowania sankcji administracyjnej wobec określonego podmiotu

w związku z nieterminową realizacją obowiązku sprawozdawczego z art. 43d ust. 1

p.e., zobowiązany jest do nakładania w decyzji kary, określonej w art. 56 ust. 2h pkt

4 p.e., a wynoszącej 10 000 zł, która dla organu regulacyjnego nadal ma wyłącznie

charakter kary sztywnej. Dopóki bowiem ustawodawca nie zmieni treści wskazanych

norm, organy administracyjne zobowiązane są działać na podstawie obowiązującego

prawa i w jego granicach, i nie są wyposażone w uprawnienie do modyfikacji ich

treści powołując się na bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP. Jednocześnie Sąd

Najwyższy nie ma wątpliwości, że sąd powszechny w procesie stosowania prawa

może zastosować konstytucyjną zasadę proporcjonalności, tym bardziej, że

konieczność taka wprost została wskazana we wspomnianym wyżej zakresowym

wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku

sąd powszechny jest obowiązany dokonać miarkowania (obniżenia) kary określonej

w art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e. Decyzja sądu w tym przedmiocie powinna zależeć

od okoliczności konkretnej sprawy, co w praktyce oznacza, że sąd przeprowadzając

proces miarkowania (oceny) kary może, ale nie musi dokonać jej obniżenia.

Sąd Najwyższy podziela stanowisko Skarżącego, że ocena w przedmiocie

miarkowania kary określonej w art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e. nie powinna mieć charakteru

dowolnego.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że art. 56 ust. 6a p.e. nie reguluje

dyrektyw wymiaru kary. Norma tego artykułu ustanawia instytucję odstąpienia

od wymierzenia kary. Przesłanki jej zastosowania (tj. znikomy stopień szkodliwości

czynu, zaprzestanie naruszenia prawa lub realizacja obowiązku) mają inną funkcję –

rozstrzygają, czy w ogóle kara powinna zostać nałożona, a w żadnym razie nie służą

do miarkowania wysokości kary pieniężnej przez obniżenie jej wysokości (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 15 października 2024 r., III SK 47/13).

Przesłanki wymiaru kary nakładanej przez Prezesa URE są natomiast

określone w art. 56 ust. 6 p.e., przy czym Prezes URE może dokonywać miarkowania

II NSKP 27/25

9

kar w oparciu o tą podstawę prawną wyłącznie wówczas, gdy ustawa Prawo

energetyczne ustanawia dolną i górną granicę wysokości kary.

Skoro zatem, jak już wcześniej wskazano, sądowe miarkowanie kary

nie powinno mieć charakteru dowolnego, koniecznym jest ustalenie jego dyrektyw.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że w ustawie Prawo energetyczne brak jest regulacji

wprost odnoszącej się do zasad, jakimi sąd powszechny powinien kierować się

dokonując miarkowania kary pieniężnej, o której mowa w art. 56 ust. 2h pkt 4 w zw.

z art. 56 ust. 1 pkt 12b w zw. z ust. 43d ust. 1 p.e. W konsekwencji, po uwzględnieniu

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2024 r., P 3/23, decyzja sądu

w przedmiocie zasadności miarkowania kary w konkretnym postępowaniu musi

znaleźć oparcie w konstytucyjnej zasadzie proporcjonalności. Zasada ta,

wyznaczająca granice ingerencji w sferę praw jednostki, ma zastosowanie w

sytuacjach, w których obowiązujące prawo pozostawia organowi władzy publicznej

tzw. luzy decyzyjne. Jej prawidłowe zastosowanie wymaga zobiektywizowanych

przesłanek. Wobec braku reakcji ustawodawcy na konsekwencje wynikające z treści

wspomnianego wyroku TK, konieczne dla zapewnienia pewności obrotu prawnego

jest odniesienie się do przesłanek określonych w art. 56 ust. 6 p.e. To bowiem

ten przepis w ustawie Prawo energetyczne jako jedyny wskazuje podstawy wymiaru

kary, stanowiąc, że przy ustaleniu wysokości kary pieniężnej należy uwzględnić:

stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie

podmiotu i jego możliwości finansowe. Z tych też przyczyn, zdaniem Sądu

Najwyższego, pomimo, że literalnie przepis ten jest wprost adresowany wyłącznie do

Prezesa URE, powinien on mieć zastosowanie również przy miarkowaniu kary przez

sąd powszechny. W rezultacie oznacza to, że sąd powszechny przy miarkowaniu

kary pieniężnej dotyczącej naruszenia art. 43d ust. 1 p.e. powinien brać pod uwagę

następujące przesłanki: stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz

dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. Sąd powszechny

powinien przy tym w każdym przypadku dokonywać łącznej oceny wszystkich

wymienionych wyżej przesłanek, nie zaś ograniczać się do wybiórczo wybranych

przez siebie kryteriów. Oczywistym jest przy tym, że w zależności od okoliczności

sprawy sąd może inaczej rozłożyć akcenty, a nawet przypisać większe lub mniejsze

II NSKP 27/25

10

znaczenie poszczególnym elementom, określonym w art. 56 ust 6 p.e., wpływającym

na ostateczny wymiar kary pieniężnej.

Sąd Najwyższy nie ma również wątpliwości, że przy miarkowaniu kar

pieniężnych w odniesieniu do naruszenia obowiązku z art. 43d ust. 1 w zw. z art. 56

ust. 1 pkt 12b p.e. sąd powszechny powinien oprócz przesłanek wynikających

z art. 56 ust. 6 p.e. każdorazowo uwzględniać również interes publiczny i cele prawa

energetycznego, określone w art. 1 ust. 2 p.e. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy

w uchwale z 9 lipca 2019 r., NSZP 1/19, regulacja tak newralgicznego rynku, jak

rynek energetyczny, wymaga zagwarantowania skuteczności sankcji za

nieprzestrzeganie obowiązków spoczywających na podmiotach rynku

energetycznego. Tylko realna skuteczność sankcji administracyjnej mierzona jej

nieuchronnością i szybkością zastosowania, a nie teoretyczną dolegliwością

czy surowością, realizuje adekwatnie konstytucyjne obowiązki państwa w zakresie

zapewnienia bezpieczeństwa oraz ochrony konsumentów.

Uwzględniając powyższą uchwałę, Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości, że

decyzja sądu o miarkowaniu kary powinna być poprzedzona dokonaniem

indywidualnej i wszechstronnej oceny okoliczności sprawy, nie tylko przez pryzmat

przesłanek z art. 56 ust. 6 p.e, lecz także przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu

publicznego oraz celów i wartości wyrażonych w art. 1 ust. 2 p.e. Dopiero w takich

warunkach możliwie jest ustalenie sprawiedliwej wysokości sankcji administracyjnej,

tj. proporcjonalnej, ale jednocześnie adekwatnej dla realizacji określonych celów

regulacji rynku energetycznego. Przy czym wskazana w art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e.

kwota 10 000 zł w przypadku skorzystania przez sąd z możliwości miarkowania kary

stanowić powinna górną granicę dopuszczalnego wymiaru kary nałożonego na

przedsiębiorcę, stanowiąc jednak punkt odniesienia do ewentualnego miarkowania

jej wysokości.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny przy podejmowaniu decyzji

o miarkowaniu kary nałożonej na Powódkę, wprawdzie powołał się na art. 56

ust 6 p.e., uznając, że w świetle powołanej regulacji zasadne było miarkowanie kary

pieniężnej nałożonej na Powódkę do kwoty po 300 zł za każde naruszenie,

tj. do łącznej kwoty kary wynoszącej 5.100 zł, jednakże Sąd Apelacyjny nie dokonał

II NSKP 27/25

11

analizy w tym zakresie przez pryzmat interesu publicznego oraz celów i wartości

wyrażonych w art. 1 ust. 2 p.e., W świetle powyższych rozważań budzi to istotne

wątpliwości odnośnie do prawidłowego toku postępowania przy ustaleniu kary

w wysokości adekwatnej oraz proporcjonalnej do skali i ilości naruszeń, a przy tym

nie zniekształcającej celu regulacji art. 43d ust. 1 p.e. oraz właściwie spełniającej

funkcje administracyjnej kary pieniężnej.

Ostatnie zagadnienie podniesione w skardze kasacyjnej dotyczyło

dopuszczalności odmiennej niż Prezes URE oceny przez sąd powszechny przesłanki

„stopnia społecznej szkodliwości” danego deliktu administracyjnego w kontekście

art. 56 ust. 6a p.e. (przewidującego instytucję odstąpienia od wymierzenia kary) i na

gruncie art. 56 ust. 6 p.e. (regulującego przesłanki wymiaru kary). Sąd Najwyższy

wskazuje, że z istoty przesłanki „stopnia społecznej szkodliwości” wynika jej gradacja.

Skoro wspomniane normy przewidują różne instytucje, to oczywistym jest, że znajdą

one zastosowanie (bądź nie) w zależności od tego, jak zostanie ustalony w danej

sprawie stopień społecznej szkodliwości. Jeżeli będzie on znikomy (i spełnione

zostaną również inne przesłanki przewidziane w przepisie), zastosowanie znajdzie

art. 56 ust. 6a p.e., wówczas odstąpienie od wymierzenia kary czyni

bezprzedmiotowymi rozważania tej przesłanki na gruncie art. 56 ust. 6a p.e., skoro

do wymierzenia kary w ogóle nie dojdzie. Tam jednak, gdzie doszło do nałożenia

kary, stopień społecznej szkodliwości jest wyższy niż znikomy, co oznacza, że nie

może być on bagatelizowany na etapie wymiaru kary. Przyznać należy rację

Skarżącemu, że sąd powszechny nie może dokonywać oceny tożsamej przesłanki

(w tym przypadku w postaci stopnia społecznej szkodliwości) w sposób zupełnie

odmienny w stosunku do oceny zasadności odstąpienia od wymierzenia kary oraz

na gruncie zastosowania instytucji miarkowania, jak miało to miejsce w niniejszej

sprawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku wynika bowiem, że Sąd Apelacyjny z jednej strony przy ocenie stopnia

szkodliwości czynu w oparciu o art. 56 ust. 6a p.e. uznał m.in. Powódkę za

profesjonalistę, zawodowo zajmującego się prowadzeniem działalności

gospodarczej, jednocześnie wskazując, że o stopniu szkodliwości nie świadczy ilość

sprowadzanego produktu. Z drugiej zaś strony, dokonując już oceny zasadności

miarkowania, Sąd Apelacyjny uznał, że dla oceny stopnia szkodliwości czynu

II NSKP 27/25

12

w oparciu o art. 56 ust. 6 p.e. nie ma znaczenia zawodowy charakter działalności

gospodarczej Powódki, a istotna przy tej ocenie jest ilość sprowadzanego produktu.

W rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy sprawie doszło zatem do przyjęcia

dowolnych i wybiórczych przesłanek dla wymiaru kary, w oparciu o wewnętrznie

sprzeczne wnioski. W związku z tym wyrok Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części

nie powinien się ostać.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 § 1

zdanie pierwsze k.p.c., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w związku z art. 39821 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z

§ 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 14 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1935), zasądzając od Powódki

na rzecz Pozwanego kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym.

Zdanie odrębne do wyroku i uzasadnienia złożyła SSN Elżbieta Karska.

JW

[r.g.]