Powołanie sędziów SN na wniosek KRS nie uzasadnia wyłączenia ze sprawy banku

Pismem z 6 listopada 2025 r. Rzecznik Finansowy (dalej także: „Rzecznik”

lub „wnioskodawca”) na podstawie art. 49 § 1 i art. 50 § 1 ustawy z dnia

17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2024, poz. 1568

ze zm., dalej: „k.p.c.”) w związku z art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym (Dz.U. 2024, poz. 622) i w związku z art. 39821 oraz art. 391

§ 1 k.p.c. wniósł o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Mirosława

Sadowskiego i sędziego Sądu Najwyższego Aleksandra Stępkowskiego

od orzekania w sprawie o sygn. akt II NSNc 258/24.

II NSNc 258/24

2

W uzasadnieniu Rzecznik wskazał, że „[u] podstaw niniejszego wniosku

o wyłączenie Sędziów Sądu Najwyższego leży wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z dnia 4 września 2025 r., C-225/22. „R" S.A. przeciwko A W „T”

sp. z o.o.”. Jednocześnie, powołując się na zasadę pierwszeństwa prawa UE,

zaznaczył, że jest on zobowiązany do korzystania ze swoich kompetencji w taki

sposób, aby wyroki TSUE były wykonywane. Stąd – jak dalej wywodził – ciąży

na nim obowiązek podejmowania wszelkich czynności procesowych, które mogą

doprowadzić do tego, aby skład orzekający w sprawie, w której wniósł środek

zaskarżenia był ukształtowany w sposób zgodny ze standardami europejskimi.

Rzecznik przytaczając pkt 2 sentencji wyroku TSUE z dnia 4 września

2025 r., zauważył dodatkowo, że w określonych okolicznościach orzeczenie Sądu

Najwyższego powinno być uznane za niebyłe. Podniósł, że z treści samego wyroku

TSUE wynika, iż „(…) nie każde orzeczenie wydane z udziałem każdego sędziego

powołanego po zmianie sposobu doboru składu Krajowej Rady Sądownictwa,

dokonanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., powinno być uznane za nieistniejące,

lecz takie, które zostało wydane przez sąd w składzie obejmującym przynajmniej

jednego sędziego powołanego w identycznych okolicznościach z tymi,

które charakteryzowały powołanie trzech sędziów, tworzących organ odsyłający

w sprawie zakończonej wyrokiem TSUE z dnia 21 grudnia 2023 r.. C-718/21.

Chodzi o orzeczenia wydane przez Sąd Najwyższy w składzie, którego zasiadał

sędzia powołany na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr 331/2018

z dnia 28 sierpnia 2018 r., której wykonanie zostało wstrzymane postanowieniem

Naczelnego Sądu Administracyjnego, a która następnie została uchylona przez

ten sąd”. Podkreślił też, że sędziowie Sądu Najwyższego: SSN Mirosław Sadowski

i SSN Aleksander Stępkowski zostali powołani na podstawie wskazanej wyżej

uchwały i że w momencie ich powołania przez Prezydenta RP na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego wykonanie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa było

wstrzymane postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W dalszej części Rzecznik zaznaczył, że okoliczności powołania sędziów

objętych wnioskiem są tożsame z tymi, o których mowa w wyroku TSUE

z 4 września 2025 r., wobec czego istnieje realne prawdopodobieństwo,

II NSNc 258/24

3

że orzeczenie wydane z udziałem tych sędziów zostanie w przyszłości uznane

za niebyłe.

Wnioskodawca sygnalizacyjnie wskazał uchwałę składu 7 sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 24 września 2025 r., sygn. III PZP 1/25, która w jego ocenie

w znacznym stopniu zwiększa skalę analizowanego ryzyka. Jak przy tym zaznaczył,

jego obowiązkiem jest mitygacja ryzyka, że orzeczenie wydane przez Sąd

Najwyższy zostanie uznane za niebyłe i nie będzie respektowane przez sądy

powszechne, a przez to nie będzie wywoływało skutków prawnych. Podważałoby

to zaufanie osoby, która zwróciła się do Rzecznika Finansowego o wywiedzenie

środka zaskarżenia, do państwa i wymiaru sprawiedliwości. Ponadto podważałoby

zasadę pewności prawa, a także prawa do sądu i rzetelnego procesu.

Sędzia Sądu Najwyższego Aleksander Stępkowski wskazał, że mocą zasady

prawnej wynikającej z uchwały składu siedmiu sędziów III CZP 44/23

z 10 października 2024 r. wiążącej wszystkie składy Sądu Najwyższego „wniosek

o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparty wyłącznie na okolicznościach

towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych; w takiej

sytuacji stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.”. Podniósł przy tym,

że wniosek Rzecznika oparty jest wyłącznie na okolicznościach towarzyszących

jego powołaniu na urząd sędziego i ma do niego zastosowanie powoła wyżej

zasada prawna. W jego ocenie skierowania wniosku do przydziału, jak i wezwania

do zajęcia stanowiska w sprawie bezskutecznego wniosku stanowi naruszenie

ww. zasady prawnej.

Sędzia Sądu Najwyższego Mirosław Sadowski nie złożył w sprawie

oświadczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 48 § 1 k.p.c, Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim

stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;

2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej,

krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego

II NSNc 258/24

4

stopnia; 3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki

lub kurateli; 4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był

radcą prawnym jednej ze stron; 5) w sprawach, w których w instancji niższej brał

udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu

prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego

oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6) w sprawach

o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.

W art. 48 § 2 k.p.c. wskazano, że powody wyłączenia trwają także po ustaniu

uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

Natomiast w art. 48 § 3 k.p.c. przewidziano, że sędzia, który brał udział w wydaniu

orzeczenia objętego skargą o wznowienie lub skargą nadzwyczajną, nie może

orzekać co do tej skargi.

Stosownie do art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych

w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony,

jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Artykuł 50 § 1 k.p.c. stanowi, że wniosek o wyłączenie sędziego strona

zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy,

uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego (m.in. w sprawie

Sądu Najwyższego o sygn. II CSKP 989/22), przepisy art. 49 k.p.c. i art. 48

§ 1 k.p.c. służą nie tylko zabezpieczeniu neutralnego osądu w konkretnej sprawie,

lecz mają także na celu zapewnienie, aby osąd ten prezentował się jako bezstronny

w ocenie opinii publicznej (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 13 grudnia

2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134 i z 24 lipca 2008 r., P 8/07, OTK-A

2008, nr 5, poz. 84).

Ocena, czy konkretna okoliczność może budzić uzasadnioną wątpliwość

co do bezstronności sędziego, powinna mieć charakter obiektywny; decydujące

znaczenie w tej mierze ma możliwość powstania uzasadnionej wątpliwości

co do bezstronności sędziego w sprawie, nie zaś to, czy sędziemu da się postawić

zasadny zarzut braku obiektywizmu (por. postanowienia Sądu Najwyższego

II NSNc 258/24

5

z: 19 listopada 1981 r., IV PZ 63/81; 17 grudnia 2014 r., I UO 3/14, niepubl.).

Nie bez znaczenia mogą być w tym zakresie także pozory lub przypuszczenia,

jeśli są obiektywnie uzasadnione (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z: 18 marca 1970 r., II CO 18/69, niepubl.; 30 kwietnia 1975 r., II CZ 60/75,

niepubl.). Standard tej oceny powinien być wysoki, chodzi bowiem nie tylko

o zapewnienie rzeczywiście neutralnego rozstrzygnięcia sprawy, lecz także dbałość

o wizerunek sądu jako bezstronnego, która służy budowaniu zaufania

społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości.

W odróżnieniu od art. 48 k.p.c. wymieniającego expressis verbis przypadki,

w których dochodzi do wyłączenia sędziego, art. 49 § 1 k.p.c. określa dwie

przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego.

Po pierwsze, może to nastąpić, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy

występuje obiektywna, a więc weryfikowalna, wątpliwość co do jego

bezstronności. Po drugie, gdy wątpliwość ta ma charakter uzasadniony

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2025 r., I Zo 188/24).

Bezstronność jest synonimem obiektywizmu, braku uprzedzeń i neutralności

wobec stron, a także niekierowania się przy rozstrzyganiu sprawy względami,

które miałyby charakter inny niż merytoryczny.

Dla oceny, czy sędzia zachowuje obiektywizm nie jest wystarczające

subiektywne przekonanie wnioskodawcy o braku bezstronności sędziego.

Z uwagi na przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję tej instytucji niezbędne staje

się tutaj uwzględnienie obiektywnych, racjonalnych i dających się zweryfikować

okoliczności konkretnej sprawy, przemawiających za wyłączeniem sędziego

od jej rozpoznania.

W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja wyłączenia nie tylko wzmacnia

zasadę bezstronności i niezawisłości, ale również pozbawia sędziego prawa

rozpoznania przydzielonej mu sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2004 r., III CO 2/04). Z tego względu wnoszący o wyłączenie

sędziego powinien uprawdopodobnić wystąpienie takich okoliczności,

które obiektywnie mogą rzutować na bezstronność i niezawisłość sędziowską

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 10 stycznia 2017 r., III UO 3/16;

II NSNc 258/24

6

13 września 2017 r., IV CO 124/17; 29 listopada 2018 r., IV CO 222/18; 10 maja

2023 r., II NSNc 133/23; 16 stycznia 2025 r., I Zo 188/24).

Jednocześnie w piśmiennictwie zauważa się, że wobec aktualnego

brzmienia art. 49 § 1 k.p.c. potencjalnie każda okoliczność może stanowić

o wyłączeniu sędziego, o ile rzecz jasna będzie ona budzić uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego i będzie mieć charakter obiektywny. „(…)

gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone jedynie

do istnienia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie

jego bezpośrednich relacji ze stroną o charakterze osobistym, lecz muszą być

pojmowane szerzej; sędzia powinien być wyłączony także wtedy, gdy z powodów

innych niż osobiste (interpersonalne) zachodzą uzasadnione wątpliwości co tego,

że wydane orzeczenie będzie efektem w pełni neutralnego rozpoznania

i rozstrzygnięcia” (J. Gudowski, Komentarz do art. 49 k.p.c., [w:] Ereciński T. (red.),

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze.

Artykuły 1-124, wyd. VI).

W realiach rozpoznawanej sprawy Rzecznik oparł wniosek o wyłączenie

wskazanych sędziów Sądu Najwyższego na art. 49 § 1 k.p.c., uzasadniając

go wyrokiem TSUE z 4 września 2025 r. dotyczącym w istocie rzeczy zasiadania

w składach sędziów powołanych w 2018 r. na podstawie uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa, której wykonanie zostało wstrzymane postanowieniem Naczelnego

Sądu Administracyjnego, wydanym na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku

z ówczesnym brzmieniem art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa (tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 389), a która następnie została

uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazał przy tym wyraźnie,

że sędziowie objęci przedmiotowym wnioskiem zostali powołani na podstawie

ww. uchwały. Jednocześnie, przytaczając takie podstawy wniosku o wyłączenie,

wspomniał o uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 września

2025 r., sygn. III PZP 1/25.

W uznaniu Sądu Najwyższego tak ukształtowany wniosek nie zasługuje

na uwzględnienie. Ocena ta bierze się stąd, że wnioskodawca nie przedstawił

okoliczności, które budzą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności

II NSNc 258/24

7

ww. sędziów i mają charakter obiektywny. Tym samym nie spełnił on wymogów

określonych w art. 49 § 1 k.p.c.

Do powyższej konkluzji prowadzi analiza uzasadnienia przedmiotowego

wniosku. Z tej bowiem wynika, że Rzecznik, wyjaśniając swoje stanowisko,

nie odniósł się w żaden sposób ani do przedmiotu sprawy, ani do występujących

w niej podmiotów, podał natomiast wyłącznie sygnaturę, strony i nazwiska sędziów

wyznaczonych do jej rozpoznania. W takiej sytuacji trudno uznać, że wskazane

przezeń okoliczności mają związek z ww. sprawą i w konsekwencji –

przy uwzględnieniu użytej argumentacji – mogą być potraktowane jako racjonalne

i obiektywne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziów objętych

wnioskiem.

Niezależnie od wysuniętej wyżej argumentacji Sąd Najwyższy wskazuje,

że orzeczenie TSUE, które zostało przytoczone przez Rzecznika i które tenże uznał

za okoliczność uzasadniającą wyłączenie, z uwagi na fakt, że w istocie rzeczy

ogranicza się do okoliczności powołania ww. sędziów na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, nie może stanowić podstawy wniosku składanego w trybie art. 49 § 1 k.p.c.

Konieczność takiego kierunku interpretacji obowiązujących przepisów narzucają

wydane w przeszłości orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 23 lutego 2022 r.,

P 10/19 oraz z 2 czerwca 2020 r., P 13/19.

Zajmując takie stanowisko, Sąd Najwyższy przypomina, że zgodnie

z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Oznacza to, że wszystkie podmioty

występujące w postępowaniu, w tym wnioskodawca oraz organy stosujące prawo –

także Sąd Najwyższy – pozostają nimi związane.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji postanowienia.

II NSNc 258/24

8

[D.Z.]

[a.ł]