Zbieg świadczeń przy rencie rodzinnej. SN nie przyjął skargi ubezpieczonego

Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 5 kwietnia 2024 r., III AUa 1878/22, po rozpoznaniu apelacji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Elblągu, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

Elblągu z 31 października 2022 r., IV U 580/22, i oddalił odwołanie K. A. od decyzji

organu rentowego z 29 lipca 2022 r. w przedmiocie zawieszenia wypłaty przyznanej

renty rodzinnej z uwagi na zbieg świadczeń, oraz orzekł o kosztach procesu.

II USK 288/24

2

Odwołujący się wniósł do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną, zaskarżając

ten wyrok w części oddalającej odwołanie. Wiosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania uzasadnił potrzebą wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, a to art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2025 r., poz. 17 49 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna). Dodatkowo wskazał,

że skarga jest oczywiście uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie na

rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Wiosek ten powinien zawierać profesjonalny wywód prawny nawiązujący do

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z

nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego

(postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06).

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na dwie przesłanki, które się wzajemnie wykluczają.

Twierdzenie o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący łączy z

występowaniem przyczyn przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989

II USK 288/24

3

§ 1 pkt 2 k.p.c., a mianowicie potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości. Taka konstrukcja uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania jest wadliwa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. wykluczają się,

gdyż skarga kasacyjna nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o

występowaniu tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa,

których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie

przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie zagadnienia

prawnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2011 r., II PK

247/10, LEX nr 1274964). W postanowieniu z 26 listopada 2013 r., I UK 291/13,

(LEX nr 1430990) Sąd Najwyższy w dotychczasowym orzecznictwie zwracał już

uwagę, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w

sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni

przepisów prawa) generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi.

Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia z 21 października 2008 r., II PK

158/08 (LEX nr 738506), przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania zawarte w pkt 1 (lub 2) i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i

wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi

na interes publiczny (pkt 1 i 2 powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt

4 powołanego przepisu). Trudno sobie wyobrazić sytuację, w której wyrok jest

oczywiście wadliwy, a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość

prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy.

Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego czy potrzeba wykładni

przepisów prawnych wykluczają zatem oczywistą zasadność skargi (w ramach tej

samej podstawy kasacyjnej).

Niezależnie od wskazanej wyżej wadliwości uzasadnienia wniosku o

przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi kasacyjnej stwierdzić trzeba, że

skarżący nie wykazał istnienie żadnej z powołanych przesłanek przedsądu.

Kwestia pobierania zbiegających się świadczeń emerytalnych i rentowych, w

tym emerytury czy renty nabywanej z powszechnego ubezpieczenia społecznego

oraz emerytury wojskowej, jest objęte regulacją z art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Przepis ten który wprowadza regułę pobierania jednego świadczenia, a zatem w

II USK 288/24

4

razie zbiegu prawa do emerytury lub renty uregulowanych w tej ustawie z prawem

do świadczeń przewidzianych w odrębnych przepisach z zakresu zabezpieczenia

społecznego, niezależnie od ich ubezpieczeniowego czy też zaopatrzeniowego

charakteru, obowiązuje ogólna zasada wypłaty jednego świadczenia. Zagadnienie

związane z prawem do pobierania jednego ze zbiegających się świadczeń

emerytalno-rentowych zostało również omówione w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Faktem jest, że judykatura nie była w tym względzie jednolita.

Między innymi w wyrokach: z 4 grudnia 2013 r. (II UK 223/13, LEX nr 1394110), z

8 maja 2012 r. (II UK 237/11, OSNP 2013, nr 7-8, poz. 91) oraz z 24 maja 2012 r.

(II UK 261/11, LEX nr 1227967) Sąd Najwyższy opowiedział się przeciwko

możliwości jednoczesnego pobierania świadczenia wypłacanego z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych oraz z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy

zawodowych oraz ich rodzin. Natomiast w innych orzeczeniach, wskazano, że o

zastosowaniu wyjątku od zasady wypłacania jednego świadczenia decyduje brak

możliwości obliczenia emerytury wojskowej przy uwzględnieniu "cywilnego" stażu

emerytalnego, a nie data przyjęcia żołnierza zawodowego do służby wojskowej.

Ostatecznie, rozstrzygając różne poglądy prezentowane w orzecznictwie, Sąd

Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 15 grudnia 2021 r. (III UZP 7/21, LEX nr

3274620) wyraził pogląd, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej

służbie wojskowej przed dniem 1 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową

wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów

składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do

emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych

świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego.

Z powyższych przyczyn skarga nie jest również oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania orzekając w zgodzie z art.

98 k.p.c.

[a.ł]

II USK 288/24

5