Pozwani w sporze z bankiem chcieli badania niezawisłości sędziego SN. Wniosek odrzucony

W sprawie kasacyjnej, oznaczonej sygnaturą II CSKP 235/23, pozwani

(skarżący kasacyjnie) wnieśli o stwierdzenie, że sędzia Sądu Najwyższego,

wyznaczony do składu do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie spełnia wymogów

niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego

powołaniu i postępowania po powołaniu oraz wyłączenie go od rozpoznania tej

sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III CB 141/25

2

Jednym z wymagań formalnych wniosku złożonego przez pozwanych jest

„przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie” (art. 29 § 9 pkt 2 u.s.n.).

Z kolei na podstawie art. 29 § 5 u.s.n. żądanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności należy uzasadnić

okolicznościami danej sprawy mogącymi doprowadzić do naruszenia standardu

niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy

z uwzględnieniem okoliczności dotyczących składającego wniosek oraz charakteru

sprawy.

Wnioskodawcy w ogóle nie odnieśli się do okoliczności sprawy I CSK

2589/25, z wniosku nie wiadomo co jest przedmiotem sprawy. Przy tym pominięcie

okoliczności sprawy nie jest przeoczeniem. Wnioskodawcy podnieśli, że sprzeczne

z prawem będzie rozpoznanie ich skargi kasacyjnej przez każdego sędziego

powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po wejściu w życie

nowelizacji ustawy o KRS z 8 grudnia 2017 r. Jednak Sąd Najwyższy, jak każdy

organ władzy Rzeczypospolitej Polskiej, działa na podstawie i w granicach prawa

(art. 7 Konstytucji RP). Wnioskodawca powołując się na orzeczenia TSU i ETPC

nie wskazał przepisu prawa unijnego lub Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności, z którymi powoływanie sędziów po wejściu w życie

nowelizacji ustawy o KRS z 8 grudnia 2017 r. byłoby sprzeczne. Ponadto

hipotetyczna sprzeczność ustawy z Konwencją lub prawem unijnym byłaby

podstawą do orzekania z pominięciem ustawy (art. 91 ust. 2 i 3 Konstytucji) tylko

w przypadku zawierania przez prawo międzynarodowe normy mogącej być

podstawą rozstrzygnięcia. Tymczasem prawo unijne i Konwencja nie regulują

podstaw wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości

i bezstronności, więc nie mogą być stosowane dla oceny wniosku pozwanych.

Gdyby nawet powołane przez wnioskodawcę orzecznictwo SN i ETPC prowadziło

do wniosku, że prawo unijne lub Konwencja wymagają istnienia w prawie krajowym

wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości

i bezstronności i na dodatek ustawa o Sądzie Najwyższym reguluje tę instytucję

niezgodnie z prawem unijnym lub Konwencją, to odpowiednia zmiana ustawy

należy do władzy ustawodawczej. Także Trybunał Konstytucyjny mógłby jedynie

stwierdzić niezgodność tych przepisów z prawem międzynarodowym, lecz nie

III CB 141/25

3

mógłby zastąpić ustawodawcy w stworzeniu nowej normy w miejsce norm, które na

mocy wyroku TK miałyby utracić moc prawną.

Ustawodawca w art. 29 § 5 u.s.n. wykluczył abstrakcyjne badanie spełnienia

przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, bez związku ze sprawą,

i dopuścił stosowanie tej instytucji tylko, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy

pozostałe fakty przytoczone na uzasadnienie wniosku wskazują na możliwość

braku niezawisłości lub bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu tej konkretnej

sprawy.

Możliwość braku niezawisłości lub bezstronności sędziego przy

rozstrzyganiu konkretnej sprawy jest podstawą wyłączenia sędziego SN na

podstawie art. 48 i 49 k.p.c. Ustawodawca wprowadził dodatkowy wniosek

o wyłączenie, uregulowany w art. 29 § 5-25 u.s.n., w celu umożliwienia stronie

podniesienia okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego Sądu Najwyższego

w ramach uzasadniania zagrożenia braku niezawisłości lub bezstronności przy

rozstrzyganiu tej konkretnej sprawy. Art. 29 § 3 u.s.n. zabrania składowi Sądu

Najwyższego, rozpoznającemu wniosek o wyłączenie w trybie art. 52 k.p.c., oceny

zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania

uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Nie jest

ostra granica między oceną okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego jako

mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego

w konkretnej sprawie, a oceną uprawnienia tego sędziego do wykonywania zadań

z zakresu wymiaru sprawiedliwości w ogólności. Wniosek uregulowany w art. 29

§ 5-25 u.s.n. przesądza o legalności uwzględnienia okoliczności towarzyszących

powołaniu sędziego przy rozstrzyganiu wniosku o wyłączenie sędziego w tym

trybie. Poza tą jedną różnicą przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie z art. 48

i 49 k.p.c. oraz z art. 29 § 5 u.s.n. w istocie są takie same – są to okoliczności

stanowiące zagrożenie dla bezstronności sędziego, a przynajmniej mogące

wywoływać wątpliwości w tym zakresie u stron. Wyłączenie sędziego od wszystkich

spraw ze względu na jego powołanie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po

wejściu w życie nowelizacji ustawy o KRS z 8 grudnia 2017 r., wprost narusza

art. 29 § 3 u.s.n. oraz służy osiągnięciu celu sprzecznego z art. 180 pkt 1 i 2

Konstytucji.

III CB 141/25

4

Wnioskodawcy świadomie pominęli element uzasadnienia wniosku

konieczny do jego merytorycznego rozpoznania, a tym samym wniosek podlega

odrzuceniu na podstawie art. 29 § 9 pkt 2 i § 10 u.s.n.

(G.G.)

[a.ł]