Pozwany chciał zbadania niezawisłości sędziego SN. Wniosek odrzucono, bo nie opisał sprawy

W sprawie kasacyjnej, oznaczonej sygnaturą II CSKP 235/23, pozwany

(skarżący kasacyjnie) wniósł o stwierdzenie, że sędzia Sądu Najwyższego Jacek

Grela, wyznaczony do składu do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie spełnia

wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności

towarzyszących jego powołaniu i postępowania po powołaniu oraz wyłączenie

go od rozpoznania tej sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III CB 43/23

2

Jednym z wymagań formalnych wniosku złożonego przez powoda jest

„przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie” (art. 29 § 9 pkt 2 u.s.n.).

Z kolei na podstawie art. 29 § 5 u.s.n. żądanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności należy uzasadnić

okolicznościami danej sprawy mogącymi doprowadzić do naruszenia standardu

niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy

z uwzględnieniem okoliczności dotyczących składającego wniosek oraz charakteru

sprawy.

Wnioskodawca w ogóle nie odniósł się do okoliczności sprawy

II CSKP 235/23, z wniosku nie wiadomo co jest przedmiotem sprawy.

Wnioskodawca w części wniosku zatytułowanej „okoliczności dotyczące charakteru

sprawy oraz postępowania sędziego przed i po powołaniu” nie zawarł żadnych

informacji o sprawie kasacyjnej. Przy tym pominięcie okoliczności sprawy nie jest

przeoczeniem. Wnioskodawca twierdzi, że art. 29 § 4 u.s.n. wyłączający

uwzględnienie wniosku wyłącznie na podstawie okoliczności towarzyszących

powołaniu sędziego, jest sprzeczny z orzecznictwem SN i ETPC. Jednak Sąd

Najwyższy, jak każdy organ władzy Rzeczypospolitej Polskiej, działa na podstawie

i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Wnioskodawca nie wskazał przepisu

prawa unijnego lub Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

z którym art. 29 § 4 lub 5 u.s.n. byłyby sprzeczne. Ponadto hipotetyczna

sprzeczność ustawy z Konwencją lub prawem unijnym byłaby podstawą do

orzekania z pominięciem ustawy (art. 91 ust. 2 i 3 Konstytucji) tylko w przypadku

zawierania przez prawo międzynarodowe normy mogącej być podstawą

rozstrzygnięcia. Tymczasem prawo unijne i Konwencja nie regulują podstaw

wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości

i bezstronności, więc nie mogą być stosowane dla oceny wniosku pozwanego.

Gdyby nawet powołane przez wnioskodawcę orzecznictwo SN i ETPC prowadziło

do wniosku, że prawo unijne lub Konwencja wymagają istnienia w prawie krajowym

wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości

i bezstronności i na dodatek art. 29 § 4 i 5 u.s.n. regulują tę instytucję niezgodnie

z prawem unijnym lub Konwencją, to odpowiednia zmiana ustawy należy do władzy

ustawodawczej. Także Trybunał Konstytucyjny mógłby jedynie stwierdzić

III CB 43/23

3

niezgodność tych przepisów z prawem międzynarodowym, lecz nie mógłby

zastąpić ustawodawcy w stworzeniu nowej normy w miejsce norm, które na mocy

wyroku TK miałyby utracić moc prawną.

Ustawodawca w art. 29 § 5 u.s.n. wykluczył abstrakcyjne badanie spełnienia

przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, bez związku ze sprawą,

i dopuścił stosowanie tej instytucji tylko, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy

pozostałe fakty przytoczone na uzasadnienie wniosku wskazują na możliwość

braku niezawisłości lub bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu tej konkretnej

sprawy.

Możliwość braku niezawisłości lub bezstronności sędziego przy

rozstrzyganiu konkretnej sprawy jest podstawą wyłączenia sędziego SN na

podstawie art. 48 i 49 k.p.c. Ustawodawca wprowadził dodatkowy wniosek

o wyłączenie, uregulowany w art. 29 § 5-25 u.s.n., w celu umożliwienia stronie

podniesienia okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego Sądu Najwyższego

w ramach uzasadniania zagrożenia braku niezawisłości lub bezstronności przy

rozstrzyganiu tej konkretnej sprawy. Art. 29 § 3 u.s.n. zabrania składowi Sądu

Najwyższego, rozpoznającemu wniosek o wyłączenie w trybie art. 52 k.p.c., oceny

zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania

uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Nie jest

ostra granica między oceną okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego jako

mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego

w konkretnej sprawie, a oceną uprawnienia tego sędziego do wykonywania zadań

z zakresu wymiaru sprawiedliwości w ogólności. Wniosek uregulowany w art. 29

§ 5-25 u.s.n. przesądza o legalności uwzględnienia okoliczności towarzyszących

powołaniu sędziego przy rozstrzyganiu wniosku o wyłączenie sędziego w tym

trybie. Poza tą jedną różnicą przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie z art. 48

i 49 k.p.c. oraz z art. 29 § 5 u.s.n. w istocie są takie same – są to okoliczności

stanowiące zagrożenie dla bezstronności sędziego, a przynajmniej mogące

wywoływać wątpliwości w tym zakresie u stron. Wyłączenie sędziego od wszystkich

spraw ze względu na jego powołanie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po

wejściu w życie nowelizacji ustawy o KRS z 8 grudnia 2017 r., wprost narusza

III CB 43/23

4

art. 29 § 3 u.s.n. oraz służy osiągnięciu celu sprzecznego z art. 180 pkt 1 i 2

Konstytucji.

Wnioskodawca świadomie pominął element uzasadnienia wniosku konieczny

do jego merytorycznego rozpoznania, a tym samym wniosek podlega odrzuceniu

na podstawie art. 29 § 9 pkt 2 i § 10 u.s.n.

(G.G.)

[a.ł]