Pozwana mieszka w Szwajcarii, ale ostatni adres w kraju jest znany. SN odmówił przekazania sprawy

Postanowieniem z 14 stycznia 2026 r. (sygn. akt XXVIII C 147/26)

Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpoznając sprawę z powództwa Banku spółki

akcyjnej w W. przeciwko L.K. o zapłatę (zasądzenie kwoty dochodzonej tytułem

zwrotu nominalnej wartości kapitału udostępnionego pozwanej na podstawie

umowy kredytu), na podstawie art. 45 k.p.c. zwrócił się do Sądu Najwyższego o

przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu.

W zasadniczych powodach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że

zgodnie z art. 200 k.p.c. niewłaściwość sądu może być brana pod uwagę jedynie do

czasu doręczenia pozwu, a po jej stwierdzeniu sprawa powinna zostać przekazana

sądowi właściwemu. Podniósł, że według art. 27 k.p.c. powództwo przeciwko

III CO 120/26

2

osobie fizycznej wytacza się według miejsca jej zamieszkania, przy czym pozwana

aktualnie przebywa za granicą (w Szwajcarii), natomiast jej ostatni adres w kraju

to ul. […] w W.. Zwrócił ponadto uwagę na aktualne obciążenie sędziów w XXVIII

Wydziale Cywilnym Sądu Okręgowego w Warszawie (około 950 spraw), co ma

wpływać na czas rozpoznawania spraw. W świetle tych okoliczności uznał, że nie

jest możliwe ustalenie właściwości miejscowej na podstawie przepisów k.p.c., co –

w jego przekonaniu – uzasadniało wystąpienie do Sądu Najwyższego z wnioskiem

o oznaczenie sądu właściwego na podstawie art. 45 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 45 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy oznaczy sąd, przed który należy

wytoczyć powództwo, jeżeli w myśl przepisów kodeksu postępowania cywilnego nie

można w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej. Przepis ten

na charakter wyjątkowy i subsydiarny, a jego zastosowanie jest możliwe dopiero

po wyczerpaniu wszystkich ustawowych podstaw ustalenia właściwości miejscowej.

W sprawach przeciwko osobom fizycznym właściwość miejscową ogólną określają

art. 27 i 28 k.p.c.

Sąd Okręgowy oparł swoje stanowisko wyłącznie na art. 27 k.p.c., nie

dostrzegając regulacji art. 28 k.p.c., która w okolicznościach sprawy ma charakter

decydujący, skoro z ustaleń tego Sądu wynika, że pozwana aktualnie przebywa

poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (w Szwajcarii), a jej ostatni adres

w Polsce jest znany (ul. […] w W.). Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla

ustalenia właściwości miejscowej, gdyż w sytuacji, w której pozwany nie ma

miejsca zamieszkania w Polsce, zastosowanie znajduje art. 28 k.p.c. Przepis ten

stanowi, że jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną

właściwość oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono

znane lub nie leży w Polsce – według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego

w Polsce. Skoro zatem ostatni adres pozwanej w Polsce jest znany, istnieje

ustawowa podstawa do ustalenia właściwości miejscowej sądu bez potrzeby

sięgania po art. 45 k.p.c.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

W postanowieniu z 13 maja 2022 r., III CO 393/22, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

III CO 120/26

3

pojęcie miejsca zamieszkania pozwanego w art. 27 i 28 k.p.c. odnosi się do miejsca

położonego w Polsce, a jako miejsce zamieszkania należy rozumieć jego polski

adres. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, właściwość ogólną

ustala się według art. 28 k.p.c., a więc według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy

nie leży ono w Polsce – według ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce.

Podobnie w postanowieniu z 27 grudnia 2017 r., V CO 276/17, Sąd Najwyższy

odmówił oznaczenia sądu właściwego, wskazując, że skoro pozwany mieszka za

granicą, lecz jego ostatnie miejsce zamieszkania w Polsce jest znane, właściwość

miejscową należy ustalić na podstawie art. 28 k.p.c. W takiej sytuacji nie zachodzą

przesłanki zastosowania art. 45 k.p.c.

Sąd Okręgowy nie odniósł się do tej regulacji, mimo że z jego ustaleń

wynika, iż pozwana przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a jej

ostatni adres w Polsce jest znany. Oznacza to, że nie wyczerpano ustawowych

podstaw ustalenia właściwości miejscowej wynikających z kodeksu postępowania

cywilnego, co wyłącza możliwość zastosowania właściwości delegacyjnej.

Podniesione okoliczności dotyczące obciążenia sędziów XXVIII Wydziału

Cywilnego wynikającego z liczby spraw nie mają znaczenia dla ustalenia

właściwości miejscowej i nie mogą uzasadniać przekazania sprawy innemu sądowi,

gdyż art. 45 k.p.c. służy wyłącznie usunięciu obiektywnej niemożności jej

określenia, a nie korygowaniu efektywności pracy sądu.

Należy również wskazać, że zgodnie z art. 200 § 14 k.p.c., jeżeli sąd uzna

się za niewłaściwy, powinien sam przekazać sprawę sądowi właściwemu, a nie

kierować jej do Sądu Najwyższego. Pominięcie tej regulacji dodatkowo potwierdza,

że wniosek został złożony przedwcześnie, zwłaszcza że właściwość miejscową

można ustalić na podstawie art. 28 k.p.c.

Pozwana jest konsumentem, a roszczenie dotyczy zwrotu kapitału kredytu.

Zgodnie z wyrokiem TSUE z 11 kwietnia 2024 r., C-183/23, sąd krajowy ma

obowiązek zapewnić konsumentowi realną i skuteczną ochronę, a właściwy jest

sąd ostatniego znanego miejsca zamieszkania konsumenta. Kierowanie sprawy do

Sądu Najwyższego mimo możliwości ustalenia właściwości miejscowej

III CO 120/26

4

prowadziłoby do nieuzasadnionego wydłużenia postępowania i osłabienia ochrony

konsumenta.

Zauważyć też należy, że strona w pozwie wnioskowała o zwrócenie się

o akta równoległego postępowania dotyczącego tej samej umowy kredytu.

Potwierdza to brak wątpliwości co do danych stron oraz jurysdykcji polskiej.

Wobec możliwości ustalenia właściwości miejscowej na podstawie art. 28

k.p.c., braku przesłanek z art. 45 k.p.c., pominięcia obowiązku wynikającego

z art. 200 § 14 k.p.c. oraz konieczności zapewnienia konsumentowi skutecznej

ochrony, wniosek Sądu Okręgowego w Warszawie nie może zostać uwzględniony.

Z tych względów należało odmówić przekazania sprawy innemu sądowi

równorzędnemu.

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[SOP]