Pozew sędziego nie wystarcza do zmiany sądu przy wznowieniu

III CO 674/26

2

Postanowieniem z 29 maja 2026 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, po

rozpoznaniu sprawy ze skargi P.D. o wznowienie postępowania w sprawie

incydentalnej rozstrzygniętej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie

z […], w sprawie z powództwa P.D. przeciwko X.Y. o ochronę dóbr osobistych,

zakończonej prawomocnymi wyrokami Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z […] i

Sądu Apelacyjnego w Lublinie z […], postanowił wystąpić, na podstawie art. 481

k.p.c., do Sądu Najwyższego o wyznaczenie innego sądu równorzędnego o

rozpoznania skargi P.D. o wznowienie postępowania w zakresie postanowienia

wydanego przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w dniu […], wobec przesłanki

wskazanej w art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na to, że sędzia X.Y. (pozwany w sprawie

[…]) jest […] w Sądzie Apelacyjnym w Rzeszowie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie brak było podstaw do przekazania skargi o wznowienie

postępowania złożonej przez powoda do innego sądu równorzędnego.

Zgodnie z art. 481 k.p.c. w przypadku wyłączenia sędziego na podstawie art.

48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. sąd występuje do sądu nad nim przełożonego o wyznaczenie

innego sądu do rozpoznania sprawy, a sąd przełożony wyznacza inny równorzędny

sąd.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieją rozbieżności co do wykładni

wskazanego przepisu.

Zgodnie z pierwszym kierunkiem interpretacji art. 481 k.p.c., stosowanie tego

przepisu nie jest uzależnione od tego, któremu z sędziów piastujących urząd

w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy sprawa została przydzielona, jak

również od tego, czy in casu zapadło postanowienie o wyłączeniu sędziego,

stwierdzające jedną z przyczyn wyłączenia z mocy prawa. Przyjmuje się, że

odmienna wykładnia, uzależniająca stosowanie art. 481 k.p.c. od tego, który

z sędziów sądu właściwego został wylosowany do rozpoznania sprawy, względnie,

od tego czy odjęcie władzy jurysdykcyjnej sędziemu urzędującemu w tym sądzie

w związku z wyłączeniem z mocy ustawy zostało potwierdzone w trybie

jurysdykcyjnym, nie ma oparcia w brzmieniu przepisu i nie uwzględnia dostatecznie

charakteru wyłączenia sędziego następującego ipso iure; prowadziłaby ona ponadto

III CO 674/26

3

do rezultatów sprzecznych z celem art. 481 k.p.c. (postanowienia SN z: 28 stycznia

2026 r., III CO 7/26; z 26 sierpnia 2025 r., III CO 736/25; z 11 lutego 2025 r., III CO

77/25; z 25 sierpnia 2022 r., III CO 594/22). W ramach tego podejścia do wykładni

art. 481 k.p.c. wskazuje się również, że przepis ten ma pierwszeństwo względem

trybu przewidzianego w art. 441 k.p.c. (postanowienia SN: z 20 sierpnia 2025 r.,

III CO 967/25; z 24 października 2024 r., III CO 1153/24).

Zgodnie natomiast z drugim nurtem wykładni, podzielanym przez Sąd

Najwyższy w niniejszym składzie, art. 481 k.p.c. nie może być postrzegany jako

przepis szczególny wobec art. 44 oraz art. 441 k.p.c. w tym znaczeniu, iż w razie

zaistnienia przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 48 k.p.c., w każdych

okolicznościach bez względu na obsadę sądu właściwego, wyklucza możliwość

wystąpienia o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art.

44 oraz art. 441 k.p.c. Odmienna wykładnia prowadziłaby bowiem do wniosku, iż

mechanizm objęty art. 481 k.p.c. stanowi w istocie superfluum z art. 44 in princ. k.p.c.

Należałoby bowiem uznać, że przeszkodą rozpoznania sprawy w sądzie właściwym

miejscowo jest fakt, iż w sądzie tym orzeka sędzia wyłączony jako iudex inhabilis

(postanowienie SN z 12 maja 2022 r., III CO 334/22).

W ocenie Sądu Najwyższego w pełni aktualne pozostają również argumenty

przedstawione przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 23 grudnia

2021 r., I CO 148/21. W uzasadnieniu tym wskazano, że rozumienie art. 481 k.p.c.

jako przepisu wykluczającego rozpoznanie sprawy we właściwym miejscowo sądzie

wobec zaistnienia jednej z przesłanek wyłączenia na podstawie art. 48 k.p.c.

prowadziłoby do skutków w istocie równoważnych wyłączeniu od rozpoznania

sprawy wszystkich sędziów tego sądu. Aby uznać, że taki równoważny skutek wiąże

się z zaistnieniem jednej z przesłanek z art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. wobec

któregokolwiek z sędziów orzekających w danym sądzie (jako jednostce

organizacyjnej) należałoby wskazać tę okoliczność, tj. orzekania przez sędziego

w sądzie, w którym sprawa jest rozpoznawana, jako odrębną w ramach tych, które

wymieniono w art. 48 k.p.c. Takiego rozwiązania ustawodawca jednak nie przyjął.

Ponadto, art. 481 k.p.c. stanowi o „przypadku wyłączenia sędziego”. Skoro zatem co

do zasady o wyłączeniu na podstawie art. 48 k.p.c. można mówić w sytuacji

wyznaczenia do rozpoznania sprawy, to tym bardziej takiej okoliczności dotyczy art.

481 k.p.c.

III CO 674/26

4

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie nie wynika,

aby sędzia X.Y. został wylosowany do orzekania w przedmiocie skargi powoda o

wznowienie postępowania.

Wobec powyższego samo wytoczenie powództwa przeciwko sędziemu

powołanemu do pełnienia urzędu w sądzie, w którym ma być rozpoznana sprawa,

lecz niepowołanego do składu mającego rozpoznać sprawę, podobnie jak istnienie

pozostałych okoliczności wskazanych w art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie stanowi

przesłanki zastosowania art. 481 k.p.c.

Z uwagi na powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia.

SSN Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[a.ł]