SN nie przekazał zażalenia w sporze o dobra osobiste innemu sądowi

Postanowieniem z 29 maja 2026 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie

z powództwa X.Y. przeciwko X.Y.1 o ochronę dóbr osobistych, na skutek zażalenia

powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 24 lipca 2024 r., XXIV

C 332/24, postanowił, na podstawie art. 481 k.p.c., zwrócić się do Sądu Najwyższego

o wyznaczenie innego równorzędnego sądu do rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu

swojego postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że w orzecznictwie przeważa

stanowisko, podzielane przez Sąd Apelacyjny, zgodnie z którym artykuł 481 k.p.c.

należy rozumieć w ten sposób, że jeśli stroną w konkretnej sprawie jest określony

sędzia sądu właściwego miejscowo i rzeczowo do rozpoznania sprawy, to na

wniosek tego sądu sąd nad nim przełożony wyznacza do jej rozpoznania inny sąd

równorzędny i bez znaczenia pozostaje, czy sędzia wyłączony z mocy ustawy został

wyznaczony lub wylosowany do jej rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie brak było podstaw do przekazania sprawy do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.

Zgodnie z art. 481 k.p.c. w przypadku wyłączenia sędziego na podstawie art.

48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. sąd występuje do sądu nad nim przełożonego o wyznaczenie

innego sądu do rozpoznania sprawy, a sąd przełożony wyznacza inny równorzędny

sąd.

Sposób wykładni wskazanego wyżej przepisu, zaaprobowany przez Sąd

Apelacyjny, nie jest jedynym sposobem interpretacji art. 481 k.p.c. prezentowanym

w orzecznictwie SN. Równolegle prezentowana jest bowiem wykładnia podzielana

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, zgodnie z którą warunkiem zastosowania tego

przepisu jest to, aby okoliczności, o których mowa w art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c.

zaktualizowały się w stosunku do sędziego wylosowanego do rozpoznania danej

sprawy a nie wobec jakiegokolwiek sędziego orzekającego w danym sądzie

(postanowienia SN: z 12 maja 2022 r., III CO 334/22; z 23 grudnia 2021 r., I CO

148/21). Art. 481 k.p.c. wyraźnie bowiem stanowi o „wyłączeniu sędziego na

podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4”. Tymczasem o wyłączeniu sędziego można mówić

jedynie w razie wylosowania sędziego do rozpoznania konkretnej sprawy.

III CO 726/26

3

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego nie wynika, aby sędzia

X.Y. został wylosowany do rozpoznania zażalenia na postanowienie Sądu

Okręgowego w Warszawie z 24 lipca 2024 r., XXIV C 332/24.

Na rzecz wskazanej wykładni art. 481 k.p.c. przemawia również, że o ile

w przypadku sędziego będącego stroną postępowania, względnie – co do zasady –

pełnomocnikiem strony (art. 48 § 1 pkt 1 in princ. oraz pkt 4 k.p.c.) skład

rozpoznający sprawę zwykle ma świadomość tej okoliczności, o tyle nie będzie to

oczywiste w pozostałych przypadkach, w szczególności w zakresie oceny

„oddziaływania wyniku sprawy na prawa lub obowiązki” sędziego orzekającego

w danym sądzie względnie ustalenia, czy stroną postępowania jest osoba, która

pozostaje krewnym lub powinowatym sędziego (art. 48 § 1 pkt 2 k.p.c.). Z samego

założenia regulacji art. 48 k.p.c. wynika, iż ustalenie części z okoliczności

wskazanych w pkt 1-4 tego przepisu jest możliwe wówczas, gdy sędzia podlegający

wyłączeniu jako iudex inhabilis ma orzekać w sprawie, a zatem istnieje możliwość

weryfikacji tych okoliczności przez niego już przy podjęciu pierwszej czynności

w sprawie. Nie tylko utrudnione, ale wręcz w praktyce często niemożliwe byłoby to

w przypadkach, w których sędzia podlegający wyłączeniu nie jest wyznaczony do

składu rozpoznającego sprawę. Ustalenie a limine czy nawet w toku postępowania

okoliczności, które miałyby uzasadniać zastosowanie art. 481 k.p.c. w przypadkach,

gdy sędzia nie jest stroną postępowania byłoby niejednokrotnie nierealne. Przyjęcie

odmiennej wykładni art. 481 k.p.c. prowadzić by mogło w praktyce do trudnych do

zaakceptowania skutków. Przepis ten mógłby się bowiem stać instrumentem

nadużywanym. Dotyczy to przede wszystkim takich sytuacji, gdy rozpoznaniu

podlegałaby sprawa, w której sędzia taki pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku

prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki, a także w której

stroną postępowania są dalsi krewni lub powinowaci. Należy w konsekwencji uznać

za błędną wykładnię, zgodnie z którą przepis ten dotyczy samego zaistnienia

okoliczności wskazanych w art. 481 k.p.c. jako wyłączający, co do zasady, właściwy

miejscowo na zasadach ogólnych sąd (jako jednostkę organizacyjną), przy

jednoczesnym istnieniu innych rozwiązań umożliwiających rozpoznanie sprawy

przez inny sąd w razie zaistnienia przesłanki ochrony dobra wymiaru sprawiedliwości

względnie niemożności rozpoznania sprawy z powodu wniosków o wyłączenie

sędziów.

III CO 726/26

4

Z uwagi na powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia.

SSN Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]