Powód pozwał sędzię za proces karny. SN nie przekazał sprawy innemu sądowi

Postanowieniem z 6 sierpnia 2026 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku, na podstawie

art. 441 § 1 k.p.c., przedstawił akta sprawy Sądowi Najwyższemu celem rozważenia

przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem

występującym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne

postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.

W niniejszej sprawie jako okoliczność uzasadniającą przekazanie sprawy

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu wskazano fakt, że pozwaną

w sprawie o naruszenie dóbr osobistych jest sędzia sądu hierarchicznie podległego

sądowi występującemu, zgodnie zaś z twierdzeniami pozwu do naruszenia dóbr

osobistych powoda miało dość przy okazji i w trakcie prowadzonego przez pozwaną

procesu sądowego, którego powód był uczestnikiem jako oskarżony w sprawie

karnej, decyzje podejmowane przez pozwaną w toku procesu karnego podlegają

więc ocenie instancyjnej przez sędziów Sądu Okręgowego w Gdańsku.

Art. 441 k.p.c. znajduje zastosowanie, gdy rozpoznanie sprawy w danym

sądzie, bez względu na to przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru

sprawiedliwości. Chodzi zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które

są powiązane z danym sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie

z konkretnym sędzią. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że samo

subiektywne przekonanie strony, że postępowanie powinien prowadzić inny sąd niż

właściwy zgodnie z ustawą, nie są wystarczające do zastosowania art. 441 § 1 k.p.c.

W szczególności zaś instytucja uregulowana w tym przepisie nie może służyć

stronom do dowolnego kształtowania składu sądu orzekającego (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2025 r., III CO 653/25, niepubl; z 25

czerwca 2025 r., III CO 439/25, niepubl.). Wyjaśniono również, że potrzeba

przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu na podstawie

art. 441 k.c. może zachodzić, gdy sprawa prowadzona jest np. przeciwko sędziemu

III CO 973/26

3

lub pracownikowi danego sądu, jednak wystąpienie tej okoliczności nie wypełnia

w każdym przypadku przesłanek do zastosowania powyższego przepisu (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2020 r., II CO 106/20, niepubl.).

In casu okoliczności powołane w wystąpieniu i uzasadnieniu pozwu,

do którego odwołał się sąd występujący, nie są wystarczające do przyjęcia,

że przesłanki z art. 441 k.p.c. zostały spełnione i istnieje przeszkoda

dla rozpoznawania sprawy dotycząca występującego sądu jako organu wymiaru

sprawiedliwości. Nie ma dostatecznych argumentów do stwierdzenia, że w sprawie

jest zagrożona wewnętrzna sfera bezstronności sądu. Również wzgląd

na zewnętrzny aspekt bezstronności sądu, oceniany z punktu widzenia opinii

publicznej, na który także powołano się w wystąpieniu, nie przemawia za jego

zasadnością. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa

nie zostanie w sądzie występującym bezstronnie rozpoznana musi być realna,

a nie hipotetyczna (zob. np postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2020 r.,

V CO 1/20, niepubl.).

(K.L.)

[a.ł]